QĐND Online – Mới đây, ông Nguyễn Văn Phong, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh cho biết: Nhà hát dân ca quan họ Bắc Ninh đã được thành lập dựa trên cơ sở nâng cấp Đoàn dân ca quan họ Bắc Ninh. Đây có thể coi là tín hiệu mừng, tạo đòn bẩy để bảo vệ, phát triển quan họ, một trong những di sản đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại...

Nhiều cách làm mới trong bảo tồn

Bắc Ninh được cả nước biết đến là cái nôi của quan họ, nơi lưu giữ những làn điệu dân ca cổ. Những làn điệu quan họ truyền thống có ở 49 làng ở vùng đất Kinh Bắc. Hát quan họ là hình thức sinh hoạt văn hóa của người dân nơi đây với những quy định nghiêm ngặt, khắt khe, đòi hỏi liền anh, liền chị phải am tường tiêu chuẩn, tuân theo luật lệ.

Quan họ là thể loại dân ca phong phú nhất về mặt giai điệu trong kho tàng dân ca Việt Nam. Mỗi một bài quan họ đều có giai điệu riêng. Cho đến nay, đã có ít nhất 300 bài quan họ đã được ký âm. Các bài quan họ được giới thiệu mới chỉ là một phần trong kho tàng dân ca quan họ đã được khám phá. Kho băng ghi âm hàng nghìn bài quan họ cổ do các nghệ nhân ở các làng quan họ hát hiện vẫn được lưu giữ tại Sở Văn hóa hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh.

Đông đảo người dân xem hát quan họ.

Trong những năm qua, tỉnh Bắc Ninh đã có nhiều biện pháp để bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa của các làn điệu dân ca quan họ. Điển hình như, năm 1969, Đoàn Dân ca Quan họ Bắc Ninh được thành lập để bảo tồn, phát triển và trình diễn dân ca quan họ; năm 2004, Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Bắc Ninh thực hiện dự án bảo tồn làng quan họ Viêm Xá, hằng năm, hai tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang tổ chức hội thi hát đối đáp quan họ vào mùa xuân để phát hiện những giọng ca mới; năm 2003, với sự hỗ trợ của văn phòng UNESCO Hà Nội, Cục di sản văn hóa và Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Bắc Ninh thực hiện “Dự án thi điểm nghiên cứu xây dựng danh sách nghệ nhân quan họ tiêu biểu”; nhiều tọa đàm xung quanh vấn đề bảo tồn và phát triển các làn điệu dân ca quan họ được tổ chức thường xuyên, liên tục tại Bắc Ninh...

Sự tham gia tích cực của tỉnh Bắc Ninh trong việc bảo tồn và phát triển các làn điệu dân ca quan họ có thể coi là một kinh nghiệm để các tỉnh, thành khác trong cả nước làm theo khi bảo vệ các giá trị văn hóa của dân tộc như: Hát then, ca trù, chèo, cải lương, tuồng...

Một đòn bẩy mới!

Không dừng lại ở những gì đã làm được, sự ra đời của Nhà hát dân ca quan họ Bắc Ninh cho thấy, muốn bảo tồn và phát triển văn hóa phi vật thể chỉ có một cách duy nhất là thường xuyên đổi mới các phương thức bảo tồn.

Trên trang web của Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh có đăng bài viết về sự ra đời của Nhà hát dân ca quan họ Bắc Ninh cũng như những việc mà nhà hát này sẽ làm trong thời gian tiếp theo. Các mục tiêu đều được đưa ra một cách rõ ràng, bài bản cho thấy, Nhà hát dân ca quan họ Bắc Ninh có nhiệm vụ quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển những giá trị văn hóa của quan họ.

Các liền anh, liền chị hát quan họ mừng xuân.

Theo đó,  Nhà hát dân ca Quan họ Bắc Ninh là đơn vị sự nghiệp công lập (đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp) có thu, trực thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh có chức năng biểu diễn nghệ thuật phục vụ nhu cầu thưởng thức dân ca Quan họ Bắc Ninh của nhân dân trong tỉnh, trong nước và bạn bè quốc tế; sưu tầm, nghiên cứ, thể nghiệm, đào tạo, truyền dạy, bảo tồn và phát huy giá trị của dân ca Quan họ Bắc Ninh – Di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại.

Nhà hát dân ca Quan họ Bắc Ninh chịu sự quản lý về tổ chức và hoạt động của Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh; chịu sự hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ của các đơn vị chức năng thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Sự ra đời của Nhà hát dân ca quan họ Bắc Ninh có thể coi là đòn bẩy mới để những làn điệu dân ca quan họ được bảo tồn và phát triển một cách tối ưu nhất.

Trước sự mai một của nhiều loại hình văn hóa dân gian, quan họ cũng không tránh khỏi những mai một. Tuy nhiên với sự cố gắng của các cấp, các ngành tỉnh Bắc Ninh cũng như nhân dân trong tỉnh, những người yêu quan họ có thể hoàn toàn tin tưởng vào sự phát triển và trường tồn của loại hình văn hóa nghệ thuật độc đáo này.

Bài, ảnh: THU THỦY