Hát quan họ. Ảnh: Thái Sơn
Như thường lệ, tối thứ bảy hôm ấy, Câu lạc bộ (CLB) Quan họ làng Hòa Đình, thành phố Bắc Ninh đang tập một số làn điệu quan họ cổ tại nhà văn hóa, anh hai Trần Văn Quyến-Chủ nhiệm CLB chợt nghe chuông từ chiếc điện thoại di động của mình vang lên. Phía bên kia là một giọng nói chưa quen nhưng lại thiết tha đề nghị được nghe một bài quan họ cổ. Vừa ngạc nhiên lại thêm phần bất ngờ thú vị bởi xưa nay với CLB, lời yêu cầu thưởng thức quan họ qua điện thoại di động là điều rất hiếm. Song trước tấm thịnh tình của du khách dẫu còn chưa rõ mặt, anh hai Quyến vẫn chân thành đáp lại bằng làn điệu “Tưởng đến gần xa” cùng lời nhắn gửi “Khi nào rảnh mời du khách về với CLB để người quan họ có dịp đón tiếp chu đáo hơn”.

Theo lời anh hai Trần Văn Quyến, điều bất ngờ thú vị này khởi nguồn từ Hội thi hát Quan họ đầu xuân Mậu Tý 2008 do Sở Văn hóa-Thể thao Bắc Ninh tổ chức. Hôm ấy, anh hai Quyến cùng CLB Hòa Đình đi thi. Tại đây, trong lúc liền anh liền chị các làng quan họ gặp gỡ giao lưu, anh hai Quyến nhận được khá nhiều lời nhắn gửi từ các du khách gần xa về dự hội với mong muốn một ngày nào đó được thưởng thức những làn điệu đặc sắc ngay trong canh hát của CLB. Kết thúc hội thi, cặp liền chị Nguyễn Thị Bảo Lâm, Nguyễn Thị Thu Hồng đạt giải nhì hát đối 150 bài quan họ cổ và CLB quan họ Hòa Đình được nhận Bằng khen do Sở Văn hóa-Thể thao trao tặng. Trở về với những công việc làm thường nhật song liền anh liền chị làng Hòa Đình vẫn thường xuyên duy trì việc học hát vào mỗi tối thứ bảy hằng tuần. Bẵng đi một thời gian, điều mọi người không ngờ tới đã xảy ra khi một số du khách hôm nào xin số di động của Chủ nhiệm CLB lại gọi điện về mong được nghe quan họ. “Có điều cũng khó cho chúng tôi là họ thường gọi điện ban ngày, thành viên CLB mỗi người mỗi việc không thể tập trung nên đành hẹn vào buổi tối thứ bảy khi CLB sinh hoạt”, anh hai Trần Văn Quyến nói.

Đưa quan họ lên sóng di động là tạo thêm một kênh quảng bá mới để di sản văn hóa đặc sắc này lan tỏa đến với nhiều người hơn. Đây không chỉ là nhận định của thành viên CLB quan họ Hòa Đình mà hình thức này đang được khá nhiều anh hai, chị hai các làng quan họ hưởng ứng. Các bậc liền anh liền chị cao niên như cụ Minh ở làng Đào Xá, xã Phong Khê, cụ Nhi làng Diềm, xã Hòa Long luôn sẵn sàng hát qua sóng mobile theo lời yêu cầu của du khách, cho dù “người hát chẳng rõ mặt, người nghe chẳng thấy hình”. Theo các nghệ nhân, xưa nay quan họ cổ thường kén người nghe nên người quan họ cần biết trân trọng những yêu cầu tha thiết của du khách, trong số ấy có khá nhiều Việt kiều về thăm quê nhưng chưa có dịp đến miền quan họ Bắc Ninh. Hơn nữa trong sự bão hòa của thị trường băng đĩa âm nhạc hiện nay, vẫn có không ít người dẫu xa xôi cách trở vẫn tìm về với di sản văn hóa truyền thống cho thấy văn hóa quan họ luôn có một sức sống mãnh liệt trong lòng người hâm mộ.

Trở lại câu chuyện với anh hai Trần Văn Quyến, việc hát quan họ qua điện thoại di động hoàn toàn miễn phí. Cái được lớn nhất chính là quảng bá di sản văn hóa và hình ảnh người quan họ thân thiện mến khách đến với bạn bè trong và ngoài nước. Thành viên CLB quan họ Hòa Đình tham gia sinh hoạt với mong muốn lớn nhất là cùng nhau gìn giữ những làn điệu quan họ cổ và truyền dạy vốn di sản văn hóa quý báu này cho các thế hệ tiếp sau. Hiện tại CLB quy tụ 51 thành viên ở ba lứa thanh niên, trung niên và cao niên. Điển hình như cụ Nguyễn Thị Bẩy năm nay bước sang tuổi 85 song vẫn miệt mài chỉ bảo cho con cháu cách hát những làn điệu cổ sao cho vang rền nền nảy. Nhiều liền chị tuổi đôi mươi cũng nhiệt tình tham gia như Nguyễn Thị Ly, Nguyễn Thị Thủy. Đặc biệt hơn, vào dịp hè hằng năm CLB đều tổ chức lớp dạy hát quan họ măng non thu hút khá đông các em thiếu nhi trong làng tham gia.

Văn hóa Quan họ đang được Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch hoàn chỉnh hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là di sản phi vật thể của nhân loại. Việc đưa loại hình dân ca này lên sóng mobile như một số nghệ nhân đang làm cũng là cách quảng bá, phổ rộng để quan họ tiến gần hơn tới đích trở thành di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại như điều người dân Bắc Ninh đang mong đợi.

DUY CẢNH