Ngày 14-4, tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng, đã diễn ra lễ Khai mạc Lễ hội Đền Hùng cấp nhà nước và Ngày hội văn hóa, thể thao, du lịch các dân tộc vùng Đông Bắc lần thứ 7. Tới dự có các đồng chí: Tô Huy Rứa, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương; Nguyễn Thiện Nhân, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó thủ tướng Chính phủ; lãnh đạo nhiều bộ, ban, ngành Trung ương, tỉnh Phú Thọ, các tỉnh vùng Đông Bắc và nhiều địa phương trong cả nước.

Đồng chí Hoàng Tuấn Anh, Ủy viên Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Lễ hội Đền Hùng cấp nhà nước đọc lời khai mạc Lễ hội. 

Đồng chí Nguyễn Thiện Nhân thay mặt Chính phủ phát biểu tại lễ khai mạc, nhấn mạnh: Giỗ tổ Hùng Vương, Lễ hội Đền Hùng là biểu hiện sinh động của sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, là điểm hội tụ, sự kết nối hai chiều giữa quá khứ và hiện tại, giữa quá khứ và tương lai của dân tộc bởi đạo lý uống nước nhớ nguồn và triết lý nhân văn, nhân quả trong văn hóa người Việt Nam; khẳng định vị trí và ý nghĩa lịch sử to lớn của triều đại Hùng Vương, giáo dục truyền thống yêu nước, trách nhiệm của chúng ta trước các vua Hùng và các vị tiền bối đã có công dựng nước và giữ nước.

Toàn cảnh Lễ khai mạc. 

Chương trình nghệ thuật đặc sắc mừng lễ khai mạc có 5 chương: Linh thiêng đất tổ Hùng Vương, nước Văn Lang, hạt lúa Văn Lang, từ Văn Lang đến Thăng Long 1000 năm văn hiến, từ Vua Hùng đến thời đại Hồ Chí Minh, đã thể hiện được chủ đề của ngày lễ là “Linh thiêng đất tổ Hùng Vương”. Đại diện lãnh đạo của 9 tỉnh vùng Đông Bắc đã dâng lễ vật lên các Vua Hùng. Trong khuôn khổ Lễ hội Đền Hùng còn có các hoạt động văn hóa, thể thao khác như: Lễ hội đường phố, triển lãm mỹ thuật, nhiếp ảnh, thi bơi chải trên sông Lô, thi gói bánh chưng bánh dày, thả hoa đăng, hội chợ… 

Góp Giỗ, chung vui

Đã thành thông lệ, hai năm một lần, ngày hội văn hóa thể thao và du lịch các dân tộc vùng Đông Bắc diễn ra luân phiên tại các tỉnh thành viên. Năm nay, ngày hội của các tỉnh Đông Bắc diễn ra tại thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ, nhằm đúng ngày Khai mạc Lễ hội Đền Hùng mồng 1 tháng 3 âm lịch. Chủ đề của ngày hội văn hóa, thể thao, du lịch các dân tộc vùng Đông Bắc là “Hội tụ và tỏa sáng” diễn ra từ ngày 14 đến 17-4. Có 9 tỉnh tham dự: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Hà Giang, Tuyên Quang, Quảng Ninh, Bắc Giang, Phú Thọ; cùng 8 tỉnh, thành phố góp Giỗ: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Thừa Thiên-Huế, Lâm Đồng, Kiên Giang, Hải Dương, Quảng Ninh, Vĩnh Phúc và 3 tỉnh trong chương trình Du lịch về cội nguồn: Phú Thọ, Yên Bái, Lào Cai. Mỗi tỉnh mang về lễ hội những hoạt động văn hóa dân gian mang đậm dấu ấn của địa phương mình để cùng hội tụ và tỏa sáng.

Chúng tôi đến thăm các trại văn hóa của các địa phương dựng tại chân núi Nghĩa Lĩnh. Các đoàn đã dựng trại văn hóa trình diễn các sản phẩm văn hóa và du lịch; tập luyện các tiết mục văn hóa, thể thao góp vui với tỉnh Phú Thọ. Anh Thái, trưởng đoàn Quảng Ninh, nói: “Đây là dịp tốt để quảng bá du lịch của Quảng Ninh. Cũng là dịp đáp ứng mong mỏi của người dân Quảng Ninh hướng về đất Tổ…".

Phía đối diện trại văn hóa Quảng Ninh là trại văn hóa đoàn Tuyên Quang. Chúng tôi thấy những khung cửi, con thoi, rượu cần, đàn tính… được trưng bày đẹp mắt. Xa xa, lán văn hóa của các đoàn Hải Dương, Lạng Sơn, Bắc Giang, Hà Giang, Phú Thọ… đang tập luyện các trò đẩy gậy, kéo co, trình diễn trang phục truyền thống...  

Tự hào là người anh cả

Tôi theo chân một nhóm bô lão đi thăm trại văn hóa của các tỉnh. Tiếng chúc, tiếng chào vui vẻ. Mỗi nơi một chén rượu lâng lâng, lòng đầy cao hứng, tôi hát cùng một khúc xoan “…em đố anh biết hoa gì… nở mùa đông vàng trắng vàng…”. Cụ Triệu Khắc Bằng ở làng Hy Cương vui vẻ kể, mùa xuân làng cụ có tục hát xoan ở đình làng. Đình làng Hy Cương to lắm. Đình làng “anh cả” nên nó to vậy. Truyền thuyết kể, Âu Cơ-Lạc Long Quân sinh ra trăm người con, người lên rừng, người xuống bể. Sau, người anh cả được ở làng Hy Cương, ngay dưới chân núi Nghĩa Lĩnh để tiện việc thờ phụng tông miếu. Đến nay làng vẫn luân phiên cử các bô lão lên các đền thờ Vua Hùng làm từ giữ đền. Cụ Bằng nói: “Chúng tôi tự hào khi được nhân dân cả nước coi như những người anh cả. Làm anh khó đấy! Nên mẫu mực, tiết tháo, lại giữ gìn tông miếu chu toàn, đèn nhang đầy đủ, không để hương lạnh khói tàn nơi đất Tổ”.

Một hoạt cảnh trong chương trình nghệ thuật "Linh thiêng Đất Tổ Hùng Vương".

Cụ Bằng kể: Thời kháng chiến, chính xác là năm 1949, giặc Pháp đã từng đốt cả làng, nhưng nhờ những cụ từ thật dũng cảm, kịp thời ngăn chặn âm mưu đốt đình Hy Cương. Cụ từ đó làng quen gọi là cụ Đào. Suốt từ đó cho đến những năm sau hòa bình lập lại, cụ giữ Đền Hùng, cả thảy là 17 năm ròng. Nên nhớ rằng, thời chiến tranh loạn lạc, cái ăn còn thiếu, nhưng không bao giờ người dân Hy Cương để đứt Giỗ Tổ. Gương cụ từ Đào, bô lão trong làng ai nấy đều khắc ghi.

Lễ hội dân gian đường phố

Trong những ngày diễn ra Lễ hội Đền Hùng và Ngày hội văn hóa, thể thao, du lịch các dân tộc vùng Đông Bắc còn có một màn trình diễn văn hóa dân gian đường phố với chủ đề "Văn hóa Hùng Vương-Hội tụ và tỏa sáng". Từ sáng sớm, các đội diễu hành đã có mặt trên Đại lộ Hùng Vương. Được biết, tổng số đoàn diễu hành này là 3.200 người của tỉnh Phú Thọ và 9 tỉnh tham gia Ngày hội văn hóa, thể thao, du lịch vùng Đông Bắc lần thứ 7 trình diễn văn hoá dân gian. Các đoàn biểu diễn đi theo bốn hướng khác nhau trên những trục đường chính của thành phố Việt Trì như đường Hòa Phong, đại lộ Hùng Vương, phố Đoàn Kết, đường Lạc Long Quân... đến Bảo tàng Hùng Vương. Nhiều người dân hai bên đường đổ theo dòng người. Đoàn diễu hành lớn mãi lên. Không khí vui vẻ xua tan những giá buốt mưa lạnh. Đoàn diễu hành tập trung trước Bảo tàng Hùng Vương chứng kiến lễ cắt băng khánh thành bảo tàng, mở màn cho các hoạt động mừng Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội tại tỉnh Phú Thọ. Không khí của những ngày đại lễ đang sôi động trên Đất tổ Vua Hùng.

Bài và ảnh: Lê Đông Hà