QĐND -  Tại liên hoan Quốc tế Võ cổ truyền Việt Nam lần thứ V (diễn ra từ 1 đến 4-8-2014), Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đã trao Bằng công nhận Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia cho Võ cổ truyền Bình Định. Sự ghi nhận đó cùng với những gì mà chính quyền, người dân đã, đang làm sẽ giúp võ cổ truyền vững thế đứng cùng thời gian.

Bốn phương tụ hội

Đã thành thông lệ, cứ 2 năm một lần, Liên hoan quốc tế Võ cổ truyền Việt Nam tại Bình Định lại được tổ chức. Tính đến nay đã là lần thứ 5, võ cổ truyền Việt Nam được tôn vinh. Đây thực sự là ngày hội lớn của những người yêu võ cổ truyền và yêu văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam.

Ngay từ những ngày cuối tháng 7, hàng nghìn võ sư, võ sinh, võ sĩ, người yêu võ trong cả nước và các võ đường quốc tế đã hội tụ về Bình Định để hòa mình trong không khí của kỳ liên hoan võ thuật. Nhiều võ sinh nước ngoài theo học võ Việt nhưng chưa một lần được đến Việt Nam, cũng có cả người đã nhiều lần đến Bình Định tầm sư học đạo, nghiên cứu võ học và tìm hiểu nét văn hóa độc đáo của võ cổ truyền Việt Nam.

Biểu diễn giao lưu võ thuật giữa các võ đường tại Câu lạc bộ chùa Long Phước.

Chị Helene Vander Elst, võ sinh Võ đường Tráng sĩ đạo (Vương quốc Bỉ) chia sẻ: Tôi đã theo học võ cổ truyền của Việt Nam được 3 năm. Không chỉ có tôi mà 4 con của tôi đều học môn võ này. Đây là lần thứ 2 tôi đến tham dự liên hoan quốc tế võ cổ truyền Việt Nam cùng với cả gia đình.

Tinh hoa văn hóa Việt Nam trên quê hương “áo vải cờ đào”

Võ cổ truyền được hình thành và phát triển qua lịch sử hàng nghìn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước. Đó là quá trình tiếp thu tinh hoa từ kinh nghiệm chiến đấu, bảo vệ và xây dựng đất nước của cha ông. Bản thân quá trình hình thành, võ cổ truyền đã là một giá trị văn hóa lịch sử độc đáo. Qua thời gian, các thế hệ đã sáng tạo nên những tuyệt kỹ võ học như bài võ Hùng kê quyền, Song phượng kiếm, U linh thương, Ngọc trản… Với tư cách là một di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc, ngày nay, võ cổ truyền đang tồn tại và phát triển mạnh mẽ cả trong và ngoài trước. Bình Định được coi là cái nôi của võ cổ truyền Việt Nam.

Tỉnh Bình Định hiện có 10 huyện và thành phố đã có chi hội võ cổ truyền. Trên địa bàn toàn tỉnh có hơn 100 phòng tập và các võ đường, câu lạc bộ võ. Hội võ cổ truyền thuộc Liên đoàn võ thuật với hơn 80 võ sư, chuẩn võ sư và huấn luyện viên truyền dạy, tập luyện thường xuyên cho hàng nghìn lượt võ sinh. Chính phong trào luyện võ sôi động và có sức lan tỏa lớn trong cộng đồng đã góp phần giữ gìn, bảo tồn và phát triển tinh hoa văn hóa võ cổ truyền.

Hiện nay, võ cổ truyền Bình Định đã được nhân rộng. Nhiều đoàn võ sư, võ sĩ và các nhà nghiên cứu ngoài nước tìm đến Bình Định để nghiên cứu, giao lưu và tiếp nhận võ cổ truyền Bình Định. Ở nhiều quốc gia đã có các võ đường luyện tập như: Anh, Pháp, Mỹ, Nga, Đức, Nhật… Trong đó, theo một số liệu thống kê thì nhiều nước có số môn sinh theo học thường xuyên khá lớn như: I-ta-li-a (trên 300 môn sinh), Thụy Sĩ (trên 500 môn sinh), An-giê-ri (gần 200 môn sinh) và đặc biệt là các võ đường tại Pháp có hơn 2000 võ sinh thường xuyên tập luyện.

Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa võ cổ truyền của dân tộc

Cuối năm 2012, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định đã phê duyệt Đề án Bảo tồn và phát triển võ cổ truyền Bình Định để phục vụ du lịch đến năm 2015. Đó là một tín hiệu vui cho võ cổ truyền. Mặc dù vậy, vẫn cần có những nỗ lực cụ thể hơn nữa để di sản văn hóa võ cổ truyền được bảo tồn và phát huy hiệu quả.

Việc cần làm ngay là khôi phục và đẩy mạnh hoạt động của các võ đường truyền thống. Trong thời gian gần đây, việc “thể thao hóa” các thể thức giao đấu của võ cổ truyền, đang làm mất đi tính dân dã vốn có của loại hình văn hóa độc đáo này. Chính vì thế, việc cải tiến thể thức thi đấu cho gần hơn với các hình thức giao đấu trước đây của võ cổ truyền cũng cần được coi trọng.

Trước đây, nhiều võ phái, thường giữ các bí kíp riêng, không truyền dạy ra bên ngoài. Điều này gần đây đã được nhiều Chưởng môn mạnh dạn “phá lệ” truyền dạy các tinh hoa của môn phái đến nhiều võ sinh. Hòa thượng Thích Hạnh Hòa, Viện chủ sáng lập môn phái võ cổ truyền chùa Long Phước (Tuy Phước, Bình Định) cho biết: Trước đây các võ phái thường ít muốn truyền dạy cho môn sinh bên ngoài. Nhưng ngày nay, với quan điểm gìn giữ và bảo tồn một di sản văn hóa quý, các thầy cũng mong muốn được truyền dạy, nhân rộng ra không chỉ trong nước mà còn trên thế giới để nhân rộng giá trị võ cổ truyền của dân tộc ta.

Một vấn đề mấu chốt trong mọi phương án bảo tồn di sản đó là phải có cơ chế, chính sách đồng bộ cho các võ đường duy trì hoạt động, tạo môi trường thuận lợi cho văn hóa võ học phát triển. Ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Định khẳng định: “Địa phương đã thực hiện các chính sách cụ thể để hỗ trợ các võ đường, các Đại lão võ sư trong việc truyền dạy võ. Nhà nước chủ trương hỗ trợ kinh phí cho các Đại lão võ sư mỗi người một tháng lương cơ bản và hỗ trợ các dụng cụ, tập trung đầu tư cơ sở vật chất, trang phục, binh khí, cơ sở hạ tầng bảo đảm cho việc giao lưu biểu diễn giữa các võ đường".

Hiện tại, Bình Định đã hỗ trợ được 6 đại lão võ sư mỗi tháng một tháng lương cơ bản. Dự kiến, thời gian tới sẽ nâng lên 12 trong số 30 đại lão võ sư được nhận hỗ trợ. Cùng với đó, địa phương đã có những chính sách lâu dài để bảo tồn vốn văn hóa quý báu này thông qua việc chọn lọc các bài võ hay, những nét đặc sắc để in thành sách phổ biến rộng rãi. Tỉnh cũng đã dần đưa võ cổ truyền vào trường học nhằm bảo tồn võ cổ truyền bền vững và lâu dài.

Bài và ảnh: DUY VĂN - ĐỨC TUẤN