1. Nằm trên ngõ nhỏ của đường Đê La Thành, ngôi nhà của nhạc sĩ Thuận Yến rợp bóng cây xanh và hoa lá. Nghệ sĩ Thanh Hương (vợ của nhạc sĩ Thuận Yến) cười hồn hậu đón chúng tôi, hai năm nay, kể từ ngày nhạc sĩ Thuận Yến mất (30-5-2014), con gái Thanh Lam ở nhà riêng, con trai Trí Minh định cư bên Đan Mạch để thuận lợi cho công việc, một mình bà ở trong ngôi nhà này, trước còn đầy đủ chồng con thì chật, nay hóa rộng.

Kể về người chồng thân yêu-nhạc sĩ Thuận Yến, nghệ sĩ Thanh Hương mắt lệ nhòa. Cuộc đời ông chọn âm nhạc và dành trọn tình yêu, niềm đam mê, sức cống hiến cho những lời ca, giai điệu. Hai sáng tác mở đầu cho sự nghiệp âm nhạc của Thuận Yến là “Mỗi bước ta đi” và “Những bàn chân không mỏi”, dường như chính là “điềm báo” cho tình yêu bao la với âm nhạc của ông. Nghệ sĩ Thanh Hương chia sẻ, có dạo, nhà thơ Hữu Thỉnh dặn dò, rằng phải giữ cho chắc ông Thuận Yến, vì ngay những ca khúc đó, Thuận Yến đã nổi tiếng.

Biểu diễn nghệ thuật ca ngợi Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Quảng trường Ba Đình lịch sử.

Ngoài thành tựu hàng trăm bài hát đóng góp cho nền âm nhạc cách mạng Việt Nam, cổ vũ sức chiến đấu của toàn quân, toàn dân trong giai đoạn kháng chiến cứu nước, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, nhạc sĩ Thuận Yến còn là một trong những nhạc sĩ viết ca khúc về Bác Hồ nhiều nhất với 26 ca khúc. Những ca khúc: “Bác Hồ một tình yêu bao la”, “Miền Trung nhớ Bác”, “Vầng trăng Ba Đình”, “Chia tay hoàng hôn”… là những ca khúc tiêu biểu khẳng định tên tuổi của ông trong làng âm nhạc Việt Nam với Giải thưởng Nhà nước về văn học-nghệ thuật năm 2001.

Trong đợt xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2016, nhạc sĩ Thuận Yến là một trong những tác giả của quân đội được đề cử về lĩnh vực âm nhạc. Nghệ sĩ Thanh Hương xúc động nói, giá như ông Thuận Yến còn sống, để có niềm vui bước lên bục nhận giải thưởng vinh dự này. Và một trong những ca khúc được nghệ sĩ Thanh Hương dẫn giải cùng các ca khúc khác để hoàn thiện hồ sơ đề cử Giải thưởng Hồ Chí Minh cho nhạc sĩ Thuận Yến là ca khúc “Mỗi dòng thư Bác sáng ngời niềm tin”. Ca khúc được ông viết vào mùa xuân năm 1968, giữa chiến trường Bình Trị Thiên, với niềm xúc động lớn lao khi nghe những dòng thư ngắn gọn của Bác Hồ căn dặn đồng bào, chiến sĩ miền Nam: Bấy lâu ni lòng đợi chờ tha thiết. Mong có ngày đón Bác Hồ vô Nam. Bây chừ thư đã cầm tay, nói sao cho hết lòng này nhớ thương… Mỗi dòng thư Bác sáng niềm tin. Mỗi câu thư Bác ngàn đời mến yêu. Ấm trong thư Bác là tình nước non. Bài hát gửi ra Đài Tiếng nói Việt Nam, được ca sĩ Tuyết Thanh trình bày rất thành công trong những ngày tháng 5 lịch sử, năm 1968.

2. Đại tá, nhạc sĩ Doãn Nho năm nay đã bước sang tuổi 84, những sáng tác của ông gắn với mỗi khúc quân hành của Quân đội nhân dân Việt Nam như: “Tiến bước dưới quân kỳ”, “Thần tốc”, “Năm anh em trên một chiếc xe tăng”, “Người con gái sông La”, “Chiếc khăn Piêu”, “Tây Nguyên mừng đón thơ Bác”, “Sóng Cửa Tùng”, “Lá đơn tình nguyện”, “Tháng Tám lịch sử”,… nhiều năm qua đã đi vào lòng công chúng. Nhạc sĩ Doãn Nho bảo, ông được như ngày hôm nay cũng như thành tựu âm nhạc góp vào nền âm nhạc cách mạng có giá trị của đất nước, là nhờ công lao của nhân dân, đồng đội, của các anh hùng liệt sĩ-những tấm gương đã mang lại cảm xúc cho người nhạc sĩ sáng tác. Là một trong những tài năng nhạc sĩ của quân đội được cử đi học sáng tác tại Liên Xô (trước đây) những năm 1962-1964, đã mở ra một không gian sáng tác âm nhạc mới của nhạc sĩ Doãn Nho, khi những tác phẩm vươn tới giá trị cao của âm nhạc, đó là những tác phẩm khí nhạc như: “Thánh Gióng”, “Hoa Lư-Thăng Long, Bài ca dời đô”, “Bài ca tình yêu”… Đây cũng chính là những tác phẩm tiêu biểu trong danh mục được nhạc sĩ Doãn Nho hoàn thiện hồ sơ đề cử Giải thưởng Hồ Chí Minh năm nay.

Với các nhạc sĩ trẻ, nhạc sĩ Doãn Nho luôn là tấm gương của sức sáng tạo, cống hiến. Và ngược lại, những sáng tác của thế hệ trẻ ngày nay luôn là niềm trăn trở của nhạc sĩ Thuận Yến. Ông mong muốn các nhạc sĩ trẻ hãy đề cao vai trò là người sáng tác, đưa đến công chúng nhiều hơn nữa những tác phẩm ca ngợi sự đổi mới của đất nước, gắn với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

3. Song hành cùng những tác phẩm âm nhạc trong sự sáng tác không ngừng nghỉ của những nhạc sĩ, nhiều tác phẩm múa của nghệ sĩ trong quân đội cũng góp phần làm rạng rỡ cho nền nghệ thuật Việt Nam. Những tác phẩm múa của Đại tá, NSND Ứng Duy Thịnh là một trong những ví dụ điển hình, mà như lời của NSND Chu Thúy Quỳnh, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ múa Việt Nam: “Thiên chức của nghệ sĩ là sáng tạo ra cái đẹp và truyền tải tới công chúng. Cái đẹp ấy phải đủ sức để đánh thức, để lay gọi con tim; để mỗi người tự điều chỉnh lối ứng xử với gia đình, xã hội, mà trên hết với Tổ quốc. Những tác phẩm của NSND Ứng Duy Thịnh đã làm được điều đó”. Hơn nửa thế kỷ bền bỉ theo đuổi nghệ thuật múa, nhiều tác phẩm của NSND Ứng Duy Thịnh đã để lại dấu ấn trong nền nghệ thuật múa cách mạng như: “Bầu trời lời ru”, “Pho tượng cổ”, “Mệnh trời tình đất”… đặc biệt là qua vở kịch múa “Đất nước”, NSND Ứng Duy Thịnh đã đưa khán giả trải nghiệm vẻ đẹp của đất nước và con người Việt Nam như một bài thơ. Đất nước là điều rất cụ thể, đó là tình yêu thương đồng đội, là người thanh niên ra đi đánh giặc ngoái lại nhìn mẹ già, mái nhà tranh, bờ tre, giếng nước; là người phụ nữ thay chồng nuôi con, là nỗi nhớ của người lính ngoài mặt trận… Và trong chính những thời khắc đối diện với bom rơi đạn nổ, đối diện trước cái chết, những người lính với tinh thần quả cảm đã đồng lòng xông lên đánh thắng quân xâm lược, giữ trọn “Đất nước” cho con cháu mai sau… NSND Ứng Duy Thịnh luôn tâm niệm, việc đào tạo luôn đi liền với sáng tạo. Do đó, ngoài thành tựu là các tác phẩm múa, NSND Ứng Duy Thịnh còn là người thầy đào tạo nên những nghệ sĩ, biên đạo múa đang dần khẳng định tên tuổi tại các đơn vị nghệ thuật của quân đội và nước nhà...

Trên đây là vài phác họa về 3 tác giả tiêu biểu của quân đội được đề cử xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học-nghệ thuật năm 2016. Theo nhận định của ông Phùng Huy Cẩn, Vụ trưởng Vụ Thi đua-Khen thưởng (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), trong đợt xét tặng giải thưởng vinh dự của Nhà nước lần này, bất cứ tác giả nào nhận giải thưởng cũng đều rất xứng đáng, bởi những tác giả này đã không chỉ cầm bút mà còn cầm súng, lăn lộn trong các cuộc kháng chiến cứu nước, giải phóng dân tộc. Những tác phẩm của họ sáng tác gần gũi, chân thực, phản ánh sinh động cuộc sống và chiến đấu của quân và dân ta, góp phần phục vụ công chúng cũng như đóng góp vào việc bảo tồn và phát triển văn hóa của dân tộc.

Bài và ảnh: VƯƠNG HÀ