Niềm đam mê của “con nhà diều”

Từ khoảng tháng Ba âm lịch, khi những đợt gió Đông Nam bắt đầu thổi, người dân vùng Song Vân lại có dịp đưa những cánh diều sáo lên bầu trời. Không ai biết chính xác thú chơi này có từ bao giờ, chỉ biết rằng qua nhiều thế hệ, những cánh diều đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của người dân nơi đây.

Ông Nguyễn Văn Thịnh (69 tuổi) đã có gần 60 năm gắn bó với diều sáo. Từ nhỏ, ông đã theo người lớn học làm và thả diều, dần hình thành niềm đam mê kéo dài đến tận hôm nay. “Đấy là truyền thống chơi diều của làng. Già biết chơi, trẻ cũng biết chơi”, ông Thịnh chia sẻ.

Ông Nguyễn Văn Thịnh vẫn miệt mài chế tác diều sáo. 

Theo ông Thịnh, điều làm nên nét riêng của thú chơi diều sáo ở Song Vân chính là niềm đam mê được truyền từ đời này sang đời khác. Ông kể, có người mê diều đến mức “không thấy gió là buồn”. Bởi với những người đã gắn bó lâu năm, mỗi khi trời nổi gió lại mong được đưa cánh diều lên cao, lắng nghe tiếng sáo ngân vang giữa khoảng không rộng lớn.

Kỳ công tạo nên tiếng sáo giữa trời

Để làm nên một cánh diều sáo có thể bay cao, phát ra âm thanh êm tai, người thợ phải tỉ mỉ trong từng công đoạn, từ chọn tre, vót khung đến chế tác ống sáo và dây thả. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự khéo léo cùng những kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm.

Theo ông Thịnh, khung diều muốn bền chắc phải được làm từ cây tre đực già, thân cứng, có phần đốt phù hợp. Tre sau khi chẻ được phơi thật khô, uốn nắn cho thẳng rồi mới vót thành những thanh làm khung. Chỉ khi nguyên liệu đạt yêu cầu, người thợ mới có thể tạo nên bộ khung diều chắc chắn, cân đối.

Hiện nay, bên cạnh khung diều bằng tre truyền thống, người chơi còn có thể sử dụng các loại khung bằng sợi carbon nhập khẩu. Tuy nhiên, với ông Thịnh, việc tự tay chọn tre, chẻ, phơi rồi vót từng thanh khung vẫn mang đến niềm vui riêng của người làm diều.

Từ khâu chọn tre đến hoàn thiện khung diều, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm của người làm.

Công đoạn chế tác sáo cũng không kém phần cầu kỳ. Người thợ thường chọn những ống mai, ống tre có kích thước phù hợp, có loại đường kính lên tới 14-15cm. Để tìm được nguyên liệu ưng ý, có khi người làm sáo phải tìm đến các tỉnh miền núi phía Bắc như Tuyên Quang, Yên Bái (nay là Lào Cai), Lạng Sơn hay Bắc Kạn (nay là Thái Nguyên).

Hai bên ống sáo phải được đo đạc cân đối, bởi nếu chênh lệch quá nhiều sẽ ảnh hưởng đến âm thanh phát ra. Nắp sáo được làm bằng gỗ, có khoét một khe dài để đón luồng gió, tạo nên tiếng ngân đặc trưng khi diều bay trên cao.

Diều sáo có nhiều loại như sáo đơn, sáo cặp và sáo dàn. Riêng tại Song Vân, người chơi chủ yếu ưa chuộng sáo đơn bởi âm thanh dõng dạc nhưng vẫn êm tai và du dương.

 

Con diều sáo có chiều ngang dài 4,5m do ông Thịnh hoàn thiện. 

Không chỉ khung diều và ống sáo, ngay cả dây thả diều ngày trước cũng được người dân Song Vân chế tác từ tre. Đây là công đoạn đòi hỏi sự khéo léo bởi những sợi tre phải vừa nhỏ, vừa đủ dẻo dai để chịu được sức kéo của cánh diều.

Ông Thịnh cho biết, người xưa thường chọn loại tre có phần thân mỏng, chẻ thành những sợi nhỏ khoảng 3mm, tránh phần đốt tre. Các sợi tre sau đó được luộc bằng nước muối để tăng độ dẻo rồi nối lại với nhau. Đặc biệt, thay vì buộc thắt nút thông thường, người làm dây sử dụng kỹ thuật vặn hai đầu sợi tre, gọi là “nút chun”, để liên kết các đoạn dây thành một sợi dài.

Từ khung diều, ống sáo đến dây thả, cây tre hiện diện trong hầu hết các bộ phận của cánh diều truyền thống. Qua bàn tay và kinh nghiệm của người thợ, những vật liệu quen thuộc nơi làng quê trở thành một thú chơi đòi hỏi cả kỹ thuật lẫn sự tinh tế.

Kỹ thuật nối dây tre bằng “nút chun” trong thú chơi diều sáo truyền thống. 

Giữ gìn tiếng sáo diều

Những năm gần đây, hoạt động thả diều sáo ở Song Vân không còn nhộn nhịp như trước. Những lo ngại về an toàn, nhất là tại khu vực có đường dây điện, cũng đặt ra yêu cầu lựa chọn địa điểm thả diều phù hợp.

Dẫu vậy, vào những buổi chiều thuận gió, trên những cánh đồng quê hương vẫn có người mang diều ra thả. Với ông Thịnh và những người yêu diều sáo, niềm vui được nhìn cánh diều bay cao, lắng nghe tiếng sáo ngân vang vẫn vẹn nguyên như thuở ban đầu.

Nói về thú chơi đã gắn bó gần như cả cuộc đời, ông Thịnh nhắc đến bốn câu thơ:

“Làm diều đeo sáo hai bên cánh

Tiếp đất với trời một sợi dây

Tiếng sáo vi vu như bản nhạc

Vang vọng gần xa thật đắm say”.

Dù những buổi thả diều không còn nhộn nhịp như trước, ông Thịnh vẫn tin rằng thú chơi truyền thống của quê hương sẽ không dễ mai một. Điều ông mong mỏi là những kinh nghiệm làm diều, chế tác sáo cùng niềm đam mê được cha ông trao truyền sẽ tiếp tục được gìn giữ, để tiếng sáo diều còn ngân vang trên bầu trời Song Vân.