Tiếp mạch truyền thống

Cách đây 8 năm, chúng tôi có mặt tại thôn Víp, xã Minh Quang, huyện Ba Vì (nay là xã Ba Vì), TP Hà Nội. Câu chuyện của những người duy trì, phát triển môn bắn nỏ ở đây, trong đó có ông Đoàn Văn Chung lúc ấy thực sự ấn tượng.

Như nhiều người dân nơi đây kể lại, bắn nỏ không chỉ là môn thể thao mà còn là ký ức về một thời sinh sống dựa vào săn bắn, là kỹ năng được truyền từ đời này sang đời khác. Theo thời gian, khi đời sống thay đổi, nỏ không còn dùng để săn bắn mà chuyển dần sang phục vụ các hoạt động văn hóa, thể thao. Từ năm 1996, trong các lễ hội của địa phương, bắn nỏ chính thức trở thành môn thi đấu.

Đông đảo nhân dân và du khách xem thi đấu môn đẩy gậy tại Ngày hội văn hóa dân tộc Mường xã Yên Xuân, TP Hà Nội lần thứ I năm 2026. Ảnh: CÔNG PHƯƠNG 

Phong trào thực sự phát triển mạnh từ thập niên 2000 khi bắn nỏ được đưa vào các hội thao cấp tỉnh, sau này là của Hà Nội và toàn quốc. Đội bắn nỏ xã Minh Quang trước đây, với nòng cốt là các tay nỏ thôn Víp đã định vị thương hiệu tại các hội thi, giải đấu trên toàn thành phố với vai trò đầu tàu, người giữ lửa là ông Đoàn Văn Chung. Trong nhiều năm, tại khu vườn rộng của gia đình ông Chung, một khoảng sân đất được dành riêng để đội bắn nỏ thôn Víp tập luyện. Để duy trì phong trào, ông Chung không ngại bỏ công sức, thậm chí chi tiền mua nguyên liệu làm tên tập luyện bắn nỏ.

Những ngày đầu tháng 4-2026, khi trở lại thôn Víp, sân tập bắn nỏ nhà ông Đoàn Văn Chung so với 8 năm trước đã đông người tập luyện bắn nỏ hơn. Hiện tại, đội bắn nỏ của thôn cũng có đến hơn chục thanh, thiếu niên nên ông Chung càng tin rằng, môn bắn nỏ ở đây sẽ càng tiếp tục được duy trì, có sức sống lâu bền.

Hiện nay, xã Ba Vì có hàng chục đội bắn nỏ ở các thôn. Chính những người như ông Chung đã góp phần giúp bắn nỏ không bị mai một, mà ngược lại còn có thêm sức sống mới trong cộng đồng. Cũng trong dịp Xuân Bính Ngọ vừa qua, Ngày hội văn hóa dân tộc Mường xã Yên Xuân lần thứ I năm 2026 đã được tổ chức, trong đó các trò chơi, môn thể thao dân tộc như bắn nỏ, ném còn, đẩy gậy... thu hút sự tham gia nhiệt tình của nhân dân và du khách.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao TP Hà Nội, trên địa bàn Thủ đô hiện có khoảng 110.000 người dân tộc thiểu số. Trước tháng 7-2025, mỗi kỳ hội thi thể thao các dân tộc thiểu số Hà Nội thường thu hút 14 xã và một số trường. Đến năm 2026, sau khi Hà Nội vận hành chính quyền địa phương hai cấp trong đó có sáp nhập một số xã miền núi, dự kiến có khoảng 7-8 xã tham dự Hội thi thể thao các dân tộc thiểu số Hà Nội, diễn ra vào tháng 8-2026. 

Bài toán bảo tồn và phát huy

Thực tế cho thấy, sức sống của các môn thể thao dân tộc thiểu số ở Hà Nội không chỉ đến từ nỗ lực cá nhân mà còn nhờ sự quan tâm của cộng đồng và chính quyền các cấp. Hằng năm, trong các lễ hội truyền thống như Lễ hội Tản Viên Sơn Thánh ở xã Ba Vì, bắn nỏ luôn là nội dung thi đấu không thể thiếu. Đây chính là môi trường tự nhiên để người dân duy trì tập luyện, đồng thời tạo cơ hội giao lưu, thi tài.

Bên cạnh đó, các hội thi thể thao dân tộc thiểu số do thành phố tổ chức hằng năm cũng góp phần quan trọng thúc đẩy phong trào. Những hội thi thu hút hàng trăm vận động viên từ các xã miền núi tham gia ở nhiều nội dung như bắn nỏ, đẩy gậy, kéo co, bóng chuyền da... Không chỉ là sân chơi thể thao, đây còn là dịp để bảo tồn, lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống. Ông Đoàn Văn Chung cho rằng, việc nhiều lễ hội trong vùng hoặc ở các địa phương lân cận cũng như hội thi thể thao các dân tộc thiểu số của TP Hà Nội tổ chức môn bắn nỏ đã góp phần gìn giữ phong trào.

Theo ông Phạm Xuân Tài, Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hà Nội, việc tổ chức hội thi thể thao các dân tộc thiểu số mang ý nghĩa chính trị, xã hội sâu sắc, góp phần thực hiện hiệu quả chính sách dân tộc, đồng thời nâng cao đời sống tinh thần cho đồng bào. Không chỉ dừng lại ở cấp thành phố, các địa phương cũng chủ động đưa các môn thể thao dân tộc vào sinh hoạt thường xuyên. Việc lồng ghép các hoạt động này trong chương trình xây dựng nông thôn mới, trong các ngày hội văn hóa-thể thao đã tạo điều kiện để người dân tiếp cận và tham gia nhiều hơn.

Đặc biệt, vai trò của cộng đồng được thể hiện rõ nét. Trong đó, người dân là chủ thể gìn giữ, truyền dạy và lan tỏa các môn thể thao dân tộc, gắn với đời sống văn hóa của họ từ nhiều năm qua. Ông Trịnh Hùng Minh, nguyên cán bộ Phòng Quản lý thể dục, thể thao (Sở Văn hóa và Thể thao TP Hà Nội) mong muốn, bên cạnh hội thi thể thao các dân tộc thiểu số của TP Hà Nội, các xã có nhiều người dân tộc thiểu số hoàn toàn có thể tổ chức những giải đấu các môn thể thao dân tộc hằng quý, qua đó tạo thêm sân chơi, giúp người dân tộc thêm hứng khởi tập luyện, gìn giữ những môn thể thao truyền thống. 

Trong bức tranh đổi mới của Hà Nội, đáng mừng là các môn thể thao dân tộc vẫn chứng tỏ sức sống bền bỉ. Sức sống ấy sẽ càng mạnh mẽ nếu cộng đồng, chính quyền các cấp, cơ quan quản lý về thể thao tiếp tục coi trọng việc duy trì, phát triển các môn thể thao trong cộng đồng người dân tộc thiểu số tại các xã miền núi ở Hà Nội như trong thời gian qua, biến các môn thể thao truyền thống thành sản phẩm văn hóa, du lịch, tạo sinh kế và động lực mới cho cộng đồng.