Bước chân vào cổng tam quan của đền Thượng (Thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai), một không gian thanh tịnh, khoáng đạt được gợi lên từ ngôi đền cổ.

Lên đồi cao, nơi tọa lạc ngôi đền, con người đều vẻ đẹp uy nghi, cổ kính cùng nét kiến trúc mang đậm văn hóa bản địa vùng biên cương của ngôi đền Thượng.

Cây đa đền Thượng có niên đại trên 300 năm ở miền biên cương. 

Từ đồi Hỏa Hiệu, phóng tầm mắt ra xa là vẻ đẹp của một không gian núi non trùng điệp, dòng Nậm Thi hiền hòa và mây trời bồng bềnh của xứ núi Lào Cai.

Trải qua thời gian, cây đa bên đền Thượng vẫn đứng vững, tỏa bóng xuống ngôi đền trầm mặc.

Rễ đa buông xuống từ trên thân cây rồi bám chặt vào lòng đất tạo cho cây có một thế đứng vững chắc, giàu sức sống, sức sinh sôi nơi miền biên cương.

Một bức tranh sơn thủy hữu tình hòa vào không khí tâm linh tạo nên một sắc màu đặc biệt của ngôi đền miền biên viễn.

Ngôi đền tọa lạc trên đồi Hỏa Hiệu, thuộc dãy núi Mai Lĩnh, trung tâm thành phố Lào Cai ngày nay, soi mình xuống dòng sông Nậm Thi, gần cửa khẩu Vân Nam (Trung Quốc).

Đền Thượng không chỉ mang màu sắc tâm linh mà còn là nơi in đậm dấu ấn về cuộc đấu tranh bảo vệ bờ cõi, biên cương của Tổ quốc.

Cuộc đấu tranh ấy gắn liền chiến công của Quốc Công Tiết Chế Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, một Danh nhân lịch sử vĩ đại, vị Thánh tôn quý trong tâm thức của các thế hệ người Việt Nam, người được thờ trong đền Thượng.

Nhà văn Việt Nam Đoàn Hữu Nam (Lào Cai) cho biết: “Người là một vị Thánh linh thiêng của các thế hệ người Việt Nam”.

Đền Thượng toát lên vẻ uy nghi, soi bóng xuống dòng Nậm Thi hiền hòa. 

Trong công cuộc đánh đuổi giặc Mông Nguyên, Hưng Đạo Vương điều binh khiển tướng, đánh đuổi giặc, giải phóng vùng Châu Thủy Vỹ, bảo vệ bờ cõi, mang lại ấm no cho nhân dân nơi biên cương.

Theo dòng lịch sử, trong cuộc chiến đấu bảo vệ bờ cõi miền biên viễn, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đã chọn núi Mai Lĩnh làm địa điểm đặt trạm hỏa hiệu để báo hiệu cho quân sĩ và người dân biết mỗi khi có kẻ thù xâm lược.

Bởi vậy, trạm hỏa hiệu đã phát huy tác dụng và mang lại hiệu quả lớn, giúp cho quân và dân chủ động chiến đấu với kể thù ở bất kỳ thời điểm nào.

Để biết ơn công đức của Ngài, nhân dân quanh vùng xây dựng đền thờ để đời đời hương hỏa, phụng thờ. Vị trí ngôi đền tọa lạc trên dãy Mai Lĩnh được nhân dân quanh vùng gọi là đồi Hỏa Hiệu.  

Đền Thượng được xây dựng vào thời Lê, niên hiệu Chính Hóa. Xưa kia, ngôi đền này còn có tên là Thánh Trần Từ, thuộc Châu Thủy Vỹ, tỉnh Hưng Hóa. Ban đầu, đền có quy mô nhỏ, được dựng bằng gỗ, dựa vào thế núi, soi bóng xuống dòng sông Nậm Thi.

Năm 1996, đền Thượng được Bộ Văn hóa Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia.

Lễ hội đền Thượng được tổ chức vào ngày 15 tháng Giêng hằng năm, thu hút hàng ngàn du khách thập phương về dự lễ hội.

Đền Thượng tọa lạc trên núi Hỏa Hiệu, nơi thờ tự Quốc Công Tiết Chế Hưng Đạo Vương. 

Hằng năm, du khách mọi miền trong hành trình đến Tây Bắc, không quên dừng chân chiêm bái đền Thượng.

Đền Thượng có một cấu trúc đặc biệt, đền được xây theo kiến trúc cổ hình chữ Công, ngôi đền mang vẻ uy nghiêm, bề thế, nhìn xuống dòng Nậm Thi.

Bên trong ngôi đền có tượng thờ Quốc Công Tiết Chế Hưng Đạo Vương với thế ngồi vững chãi, nét mặt đạo mạo, toát lên hào khí của một vị tướng thời Trần.

Hai bên có bức hoành phi “Văn hiến tự tại” được treo trước Nghi môn, cùng hai câu đối: “Việt khí linh đài hoành không lập, Đông A hào khí vạn cổ tồn”, dịch là: “Nước Việt đài thiêng vắt ngang trời, Nhà Trần hào khí còn muôn thuở”.

Mặt sau của Nghi môn nội có dòng chữ “Quốc thái dân an” với hai câu đối: “Thiên địa dịu y, thiên địa cựu; Thảo hoa kim dị, thảo hoa tiền”, dịch là: “Trời đất vẫn nguyên, trời đất cũ; Cỏ hoa nay khác, cỏ hoa xưa”.

Từng câu, từng chữ trong dòng câu đối trong ngôi đền toát lên hào khí, sức mạnh và ý chí của quân và dân thời đại nhà Trần. Đồng thời, lan tỏa khát vọng hòa bình, phồn vinh, giàu đẹp bền vững cho dân tộc.

Dưới bóng đa tỏa bóng thời gian, những câu chuyện kể về miền biên viễn, những sự kiện lịch sử gắn với chiến công hiển hách của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn được lưu giữ trong sử sách, trong văn bia và thấm sâu trong tâm thức của con người nơi đây.

Thầy giáo Phạm Phú Cường (Lào Cai) chia sẻ: “Đền Thượng là biểu tượng thiêng liêng, ghi dấu ấn lịch sử quá trình đấu tranh bảo vệ biên cương của dân tộc Việt Nam”.

Trên đồi Hỏa Hiệu, cây đa tỏa bóng đền thiêng cổ kính, rễ đa buông chùm bám chặt vào triền đồi gợi lên thế vững chãi. Lịch sử còn lưu danh mãi chiến công của vị tướng tài ba của dân tộc.

Đứng trước một dải non nước miền biên cương, trong tâm hồn mỗi người luôn khắc ghi những bài học quý giá của cha ông để lại về ý chí gìn giữ, bảo vệ đất nước.

NGUYỄN THẾ LƯỢNG