Tại Giải thưởng Loa Thành 2025, sân chơi vinh danh các đồ án tốt nghiệp của sinh viên kiến trúc trên cả nước, nhiều đồ án cho thấy cách người trẻ tìm tòi và chuyển hóa chất liệu văn hóa vào ngôn ngữ thiết kế đương đại. Đồ án “Bảo tàng Di sản Cố đô Huế” của Đặng Duy Khoa, Trường Đại học Kiến trúc TP Hồ Chí Minh (UAH) giành giải nhất với cách khai thác tinh thần di sản Huế ứng dụng vào kiến trúc hiện đại. Đồ án giành giải nhì “Không gian văn hóa chợ Long Biên” của Lê Quang Trường Giang, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội (HAU) khai thác đời sống văn hóa chợ Hà Nội.

Những kết quả ấy được tạo nên trong quá trình tích lũy kiến thức và trải nghiệm trong nhà trường. Chương trình đào tạo ngành thiết kế nội, ngoại thất tại các trường đại học được xây dựng trên cơ sở quy định chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo và cụ thể hóa theo định hướng đào tạo của từng cơ sở. Trong chương trình, kiến thức về văn hóa truyền thống được tích hợp trong nhiều môn học và hoạt động chuyên môn. Môn Cơ sở văn hóa Việt Nam giúp sinh viên hình thành kiến thức nền về văn hóa dân tộc; các môn: Lịch sử mỹ thuật; Mỹ thuật truyền thống; Mỹ thuật cơ sở... tiếp tục mở rộng hiểu biết của sinh viên về giá trị thẩm mỹ qua từng giai đoạn.

Triển lãm “NGHỆ - Làng nghề, thiết kế và sáng tạo trẻ” do Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp phối hợp tổ chức, trưng bày sản phẩm và đồ án sinh viên. Ảnh: HƯƠNG LOAN

Bên cạnh chương trình chính khóa, nhiều trường tổ chức hoạt động học thuật, nghiên cứu và trải nghiệm thực tế. Trường HAU đã triển khai các chương trình như: “Khai thác yếu tố văn hóa trong thiết kế nội thất”; “Yêu, hiểu hoa văn trang trí truyền thống để phát triển, đổi mới và thiết kế nội thất đương đại”... Những hoạt động này giúp sinh viên tiếp cận văn hóa dưới góc nhìn chuyên môn, từ nhận diện, phân tích đến lựa chọn yếu tố phù hợp cho ý tưởng thiết kế.

Tại trường UAH, hoạt động đào tạo được triển khai theo hướng tổ chức sinh viên tham gia các workshop, tham quan showroom để tiếp xúc với vật liệu, doanh nghiệp và môi trường nghề nghiệp. Qua trải nghiệm thực tế, sinh viên có thêm cơ hội nhìn thấy mối liên hệ giữa văn hóa, vật liệu và nhu cầu sử dụng trong thiết kế hiện nay.

Từ nền tảng kiến thức, sinh viên được hướng dẫn nghiên cứu đối tượng trước khi phát triển đồ án. Sinh viên luôn được khuyến khích đến công trình thực tế tìm hiểu hoa văn, màu sắc, chất liệu và những câu chuyện gắn với đối tượng trước khi phát triển ý tưởng. Trong quá trình đó, giảng viên giữ vai trò định hướng để tránh tình trạng sinh viên chỉ “mượn” họa tiết, biểu tượng văn hóa đưa vào sản phẩm mà chưa hiểu bản chất.

TS Nguyễn Hữu Vinh, Phó trưởng khoa Kiến trúc nội thất, Trường UAH chia sẻ: “Giảng viên sẽ sử dụng các tài liệu chính thống, nguồn gốc rõ ràng để thẩm định tính chính xác của đồ án sinh viên, từ đó kịp thời đưa ra điều chỉnh trong quá trình thực hiện”.

Việc đào tạo cũng gắn với hoạt động giới thiệu sản phẩm của sinh viên đến gần hơn với công chúng và giới chuyên môn. Trong đó có thể kể đến các hoạt động như Triển lãm “NGHỆ-Làng nghề, thiết kế và sáng tạo trẻ” do Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp phối hợp tổ chức nhằm trưng bày các sản phẩm, đồ án sinh viên khai thác chất liệu và giá trị làng nghề; Trường HAU tổ chức Triển lãm “Thành tựu đào tạo Khoa Nội thất”, giới thiệu các sản phẩm tiêu biểu của sinh viên; Trường UAH duy trì tuyển tập “Top 20 đồ án tốt nghiệp” hằng năm nhằm giới thiệu những đồ án chất lượng đến gần hơn với cộng đồng thiết kế.

Quá trình đào tạo ngành thiết kế nội, ngoại thất đang tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận văn hóa truyền thống bằng kiến thức và trải nghiệm thực tế. Khi hiểu rõ nguồn gốc, giá trị và đặc trưng của văn hóa, người trẻ có thể chuyển hóa truyền thống thành những thiết kế phù hợp với đời sống đương đại, thay vì chỉ lặp lại hình thức quen thuộc.