Làng Lỗ Khê (Đông Anh, Hà Nội)-một trong những cái nôi của ca trù trước đây được mọi người biết đến với lối hát thờ nổi tiếng, qua những ca nương nức tiếng một thuở như bà Phạm Thị Mùi, Phạm Thị Nhiên hay nghệ nhân dạy múa bỏ bộ Hoàng Kỷ -thì nay lại có một đội hát ca trù  tới 30 em với  độ tuổi 8  đến 15.

 Lỗ Khê ngày nay vẫn còn giữ được Đình Ca công thờ ông Đinh Dự và bà Bạch Hoa công chúa, Đình Ca công Lỗ Khê theo lề cũ hằng năm vẫn tổ chức hát thờ (hát ca công) đều đặn hai lần vào 6-4 và 13-11, khi đó trong làng bất cứ những ai được học ca trù đều phải ra hát lấy một câu gọi là hát thờ thánh. Việc hát thờ trong hai ngày lễ tổ được người dân làng Lỗ Khê duy trì cho đến tận ngày hôm nay, với những lề lối, khuôn phép giữ được gần như là đầy đủ.

Có cơ may đến Lỗ Khê đúng ngày làng tổ chức hát thờ trong ngày 6-4, chúng tôi không khỏi ngạc nhiên khi không chỉ được nghe lối hát thờ nức tiếng bấy lâu nay của các nghệ nhân già ca trù Lỗ Khê, mà còn được nghe nhả chữ một cách rành rọt của các “ca nương nhí”. Là lạ với những gương mặt trẻ này, kết thúc buổi lễ, chúng tôi đã theo chân ông Nguyễn Thế Thêm (63 tuổi), Chủ nhiệm Câu lạc bộ ca trù làng Lỗ Khê để hỏi chuyện, thì được ông cho biết, hiện Lỗ Khê đang có một đội ca trù 30 em, 8 trai và 22 em gái, với độ tuổi từ 8 đến 15.

Nghệ sĩ nhí tập hát ca trù.

“Hát ca trù đã khó, nhưng truyền lại cho các cháu nhỏ lối hát thờ cổ truyền lại càng khó hơn”-ông Thêm bày tỏ. Đội hát ca trù U15 này đã được thành lập gần 5 năm nay, nhưng theo lời ông Thêm, để duy trì và đào tạo tới 30 em như hiện nay là rất vất vả, một phần do các cháu còn đang tuổi ăn, tuổi học, nên trong 30 em thì chỉ có 4 em là: Nguyễn Thị Mai, Đinh Thị Tâm, Nguyễn Thị Oanh và Nguyễn Thị Huyền (14 tuổi), hát thạo được một số bài ca trù cổ như: “Sinh con cho học chữ”, “Hát ru”. Dạy hát cho các em gái đã là vấn đề khó khăn, dạy cho các em trai đánh đàn và đánh trống lại là vấn đề khó hơn. Khó ở chỗ đánh đàn đáy và đánh trống chầu phải hiểu được các nhịp phách của nó. Tập hát theo nghĩa của lời mà hiểu, còn tập đàn phải hiểu được những khổ phách và khổ đàn. Nghệ nhân Hoàng Kỷ (83 tuổi), người chuyên nghiên cứu và dạy múa ca trù Lỗ Khê nói: “Tôi thấy, hướng dẫn cho các cháu học múa là dễ nhất, vì múa các cháu được vận động toàn thân thể, tạo sự vui nhộn nên các cháu học rất nhanh. Còn việc dạy các cháu học hát ca trù và đánh đàn là vấn đề rất khó, vì bản thân hai thứ đó phải có năng khiếu”.

Dù còn nhiều khó khăn, theo học trên lớp, rồi tối đến tuần 2 buổi theo học ở CLB ca trù Lỗ Khê, nhưng các em đã không ngại vượt qua để đến với những lễ hội trong và ngoài tỉnh. Đội ca trù U15 Lỗ Khê đã tham gia 4 tiết mục múa, hát và đánh trống chầu trong buổi khai mạc và bế mạc liên hoan ca trù toàn quốc năm 2009. Hỏi ca nương nhỏ tuổi nhất Nguyễn Thị Hằng (8 tuổi), sao lại thích hát ca trù, Hằng trả lời: “Em học để giữ lấy vốn gốc ca trù quê em. Các ông bà bảo, trước hát ca trù để kiếm sống, nhưng ngày nay các ông bà, các bác dạy bọn em hát để giữ gìn bản sắc văn hóa quê hương”.

Hà Liên