QĐND - Đạo Mẫu là một trong những loại hình tín ngưỡng mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam. Trong đó, lễ rước Mẫu tại di tích đền Thượng, đền Hạ, đền Ỷ La ở TP Tuyên Quang (tỉnh Tuyên Quang) gắn với huyền tích về Mẫu Thoải từ xa xưa đã được người dân nơi đây lưu truyền, sùng bái, cúng tế với nhiều nghi thức tâm linh đặc sắc.

Quang cảnh Lễ rước Mẫu Xuân 2014 ở Tuyên Quang.

Lễ rước Mẫu (lễ hội đền Hạ) còn giữ được những sắc thái nguyên thủy mang đậm chất dân gian vùng miền trong tín ngưỡng thờ Mẫu. Ông Đặng Đình Dũng, Tổ trưởng Giáo hội Phật giáo phường Ỷ La chia sẻ, theo tục xưa thì kiệu Mẫu bắt đầu rước từ đền Ỷ La ra đền Hạ, rồi lại rước từ đền Thượng qua sông Lô ra đền Hạ cùng hợp tế. Nghi thức thu hút hàng vạn người từ già trẻ, gái trai cùng du khách thập phương nô nức kéo theo tống giá tỏ lòng thành tín. Người khiêng kiệu phải là những nam thanh nữ tú, lễ phục chỉnh tề. Đoàn còn kèm theo múa lân, múa rồng, kết hợp với hát văn, múa dân gian. Kỹ thuật múa đòi hỏi sự điêu luyện, mỗi bước đi phải mềm mại, uyển chuyển, các động tác nhuần nhị, lời ca cô đúc làm sao hòa với nhịp trống của cung văn. Các bà, các chị mặc áo chàm mớ ba, mớ bảy tấu lên những vũ khúc vui tươi rộn ràng, nhiều khi người dân đi xem cũng hùa theo điệu nhạc làm cho lễ hội thêm linh thiêng, vượng khí. Các nghi thức phải tuân thủ theo tín ngưỡng thờ Mẫu cổ xưa, mâm cúng phải đủ 5 màu chính: Xanh, trắng, vàng, đỏ, đen-tức “ngũ sắc” gắn với hình tượng Mẫu Thượng Thiên vận y phục màu đỏ, Mẫu Thượng Ngàn màu xanh, Mẫu Thoải màu trắng. Ngoài ra, kiệu rước Mẫu phải là kiệu Long Đình có ba kệ, cùng với các vật dụng được trang trí bằng giấy tráng kim như nón ba tầm, khay đựng trầu, gương, lược… Đặc biệt là tục “chui qua kiệu Mẫu” vẫn được lưu truyền, gìn giữ với niềm tin thánh Mẫu ban cho sức khỏe, ấm no, hạnh phúc. Trai gái yêu nhau sẽ nên duyên vợ chồng. Thế nên không chỉ có con trẻ, mà các cụ già 70, 80 tuổi vẫn rồng rắn ngồi xếp hàng chờ chui qua kiệu Mẫu với tràn trề niềm hứng khởi.

Ông Trương Đức Tiến, Trưởng phòng Văn hóa-Thông tin TP Tuyên Quang cho biết: Lễ rước Mẫu đền Hạ với các hoạt động như hát chầu văn, diễn xướng dân gian, biểu diễn văn nghệ quần chúng đã tạo ra một không gian văn hóa đa dạng, độc đáo, góp phần gắn kết giữa đồng bào các dân tộc trên địa bàn cùng nhau hướng về các nương thần, hướng về Tổ Mẫu Âu Cơ với chung một nguồn cội.

Bài và ảnh: HỒNG HÀ