Bình gốm khai quật tại Bãi Cọi

QĐND Online - Trong chuyên đề Tiếng Vọng Đông Sơn - hiện vật mới phát hiện 2004 - 2009 tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam có trưng bày một số bộ sưu tập gốm mới sưu tầm, với những tiêu bản phảng phất yếu tố Sa Huỳnh, cùng nhiều tiêu bản mang đậm chất Đông Sơn, đã như một tài liệu làm phong phú thêm cho phòng trưng bày này và hơn thế, chúng là những trang sách rõ ràng nhất để hiểu về mỗi nền văn hoá, với những niên đại cụ thể, bởi ngôn ngữ biểu hiện trên đồ gốm là khá đầy đủ và dường như là cứu cánh nhạy cảm nhất đối với những nhà khảo cổ học khi tìm hiểu về mỗi di tích ẩn chứa dưới lòng đất.

Tài liệu đồ gốm luôn nhận được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, cho dù, sự ứng xử đối với nó chưa thực sự công bằng, khi những mảnh gốm chỉ được thống kê, dập hoa văn và miêu tả, mà chưa có sự phục dựng đầy đủ dáng hình. Có thể nói, đồ gốm tiền - sơ sử là những hiện vật rất thiếu trong sưu tập hiện vật của các bảo tàng Việt Nam. Nhận thức được điều đó, nhiều năm trở lại đây các nhà khảo cổ học của Bảo tàng Lịch sử Việt Nam luôn coi trọng việc phục dựng hiện vật gốm, theo đó, nhiều sưu tập gốm của di chỉ Giống Cá Vồ (TP Hồ Chí Minh), Nghĩa Lập (Vĩnh Phúc), Bãi Cọi (Hà Tĩnh),... được khôi phục, đã làm cho công tác nghiên cứu và trưng bày của bảo tàng sinh động hơn rất nhiều.

Đồ gốm là loại di vật dễ vỡ, mong manh, nằm dưới lòng đất hàng nghìn năm đã không được bảo toàn. Thêm nữa, theo quan niệm cổ xưa của nhiều dân tộc, trong đó có người Việt cổ, thường đập vỡ để làm đau những đồ vật chôn theo người chết, làm cho người chết cắt lìa với ngưòi sống, do đó, đồ gốm và nhiều đồ vật khác thường không còn vẹn nguyên.

Nếu những cuộc khai quật không đặt mục tiêu khôi phục đồ gốm, như một nhiệm vụ bắt buộc, sẽ làm cho bộ sưu tập hiện vật trong mỗi di chỉ thiếu vắng rất nhiều thông tin.

Nhiều thập niên trước, do kinh phí khai quật khảo cổ học hạn hẹp, theo đó, nhiều đồ gốm, đặc biệt là các mảnh gốm không được phục dựng và theo thời gian, những mảnh gốm tiền - sơ sử bị mủn vỡ, mất hết các đồ án hoa văn khiến cho chúng luôn thiếu vắng trong các cuộc trưng bày và càng thiếu hơn đối với công tác nghiên cứu. Thực tế, sưu tập gốm Đông Sơn trưng bày trong phòng Tiếng vọng Đông Sơn, đã gây được sự chú ý đối với các nhà nghiên cứu, khách tham quan, càng khiến cho công tác sưu tầm đối tượng hiện vật ngày có thêm sự khích lệ với Bảo tàng Lịch sử Việt Nam và sẽ là một nhiệm vụ cần được quan tâm thích đáng.

Phạm Quốc Quân