Đại tá, Nghệ sĩ Ưu tú, đạo diễn Đặng Thị Thái Huyền, Phó giám đốc Điện ảnh Quân đội: Minh bạch tiêu chí, siết chặt trách nhiệm phổ biến phim trên không gian mạng

Tôi ủng hộ việc chấn chỉnh hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng của Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch). Với người làm phim, trách nhiệm đối với khán giả bắt đầu từ khi lựa chọn câu chuyện và tiếp tục đến lúc đưa tác phẩm ra công chúng. Một bộ phim chỉ vài phút vẫn có thể tác động sâu sắc đến người xem, nhất là trẻ em. Thời lượng ngắn không làm giảm trách nhiệm của người sản xuất và đơn vị phổ biến.

Đại tá, Nghệ sĩ Ưu tú, đạo điễn Đặng Thị Thái Huyền. Ảnh do nhân vật cung cấp

Trọng tâm của thực hiện quy định là phân loại chính xác, cảnh báo rõ ràng và bảo vệ người xem bằng những biện pháp thực chất. Gắn nhãn độ tuổi cần đi cùng công cụ kiểm soát truy cập phù hợp, dễ sử dụng; nền tảng phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong phạm vi hoạt động của mình, từ tiếp nhận phản ánh đến phối hợp ngăn chặn nội dung vi phạm. Việc thực thi cũng cần nhất quán, công bằng giữa các nền tảng trong nước và xuyên biên giới. Tiêu chí minh bạch giúp cơ quan quản lý xử lý đúng vi phạm, đồng thời giúp người sáng tạo chủ động chịu trách nhiệm.

Tổng giám đốc VinStudio Trịnh Thị Thủy Liên: Xây dựng hệ thống phòng vệ đa tầng, coi sở hữu trí tuệ là tài sản chiến lược

Ngành điện ảnh không nên tiếp cận AI bằng tâm thế sợ hãi, nhưng cũng không nên hưng phấn thiếu kiểm soát. Đây không phải bài toán “chọn một” mà là bảo vệ đồng thời cả công nghệ lẫn sáng tạo. Ngành điện ảnh tồn tại vì có sự đầu tư để tạo ra tài sản trí tuệ. Một bộ phim, một nhân vật, một thế giới hư cấu hay một thương hiệu điện ảnh, tất cả đều mất nhiều năm để xây dựng. Nếu các mô hình AI khai thác các tài sản đó như dữ liệu huấn luyện mà không có cơ chế cấp phép, ghi nhận hoặc chia sẻ giá trị hợp lý, toàn bộ động lực đầu tư vào sáng tạo sẽ bị xói mòn.

Tổng giám đốc VinStudio Trịnh Thị Thủy Liên. Ảnh do nhân vật cung cấp

Ở Việt Nam, Luật Sở hữu trí tuệ quy định rõ quyền tác giả đối với tác phẩm điện ảnh. Việt Nam cũng đã gia nhập Hiệp ước về quyền tác giả (WCT) và Hiệp ước về biểu diễn và bản ghi âm của WIPO-Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WPPT) năm 2022. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (năm 2025) đã xác lập quyền tác giả gắn với tác phẩm được tạo ra trực tiếp bởi lao động trí tuệ và tinh thần của con người. Khoảng trống vì thế không nằm ở luật mà ở năng lực thực thi và cách doanh nghiệp thiết kế hợp đồng, quy trình. Không bảo vệ được sở hữu trí tuệ thì không có nền công nghiệp sáng tạo bền vững. AI không thể thay thế giá trị của một đạo diễn hay biên kịch có trải nghiệm cá nhân. Vì thế, lợi thế cạnh tranh hiện nay vẫn là bản sắc giữa các nền văn hóa. 

Bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch): Rõ ràng hành lang pháp lý và giải bài toán dữ liệu huấn luyện AI

Nếu trao quyền tác giả cho người chỉ gõ câu lệnh, hệ thống pháp luật sẽ đối mặt với rủi ro bảo hộ cho những sáng tạo quá dễ dàng, nơi một cá nhân chỉ cần gõ vài dòng chữ mà không qua quá trình lao động trí tuệ trực tiếp. Ngược lại, nếu coi các sản phẩm do AI tạo ra thuộc về công cộng, các hãng phim lớn sẽ không mạo hiểm đầu tư hàng triệu USD ứng dụng AI, bởi đối thủ có thể sao chép toàn bộ kỹ xảo, nhân vật ảo mà không sợ bị xử lý pháp lý.

Nghị định số 134/2026/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 17/2023/NĐ-CP ngày 26-4-2023 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan) bước đầu giải bài toán này khi quy định: Tác phẩm có sử dụng AI được bảo hộ quyền tác giả khi con người đóng góp đáng kể, mang tính quyết định vào việc sáng tạo; chịu trách nhiệm về nội dung, tính hợp pháp của sản phẩm và không gây phương hại đến quyền tác giả đối với dữ liệu đầu vào. Thủ tục bắt buộc khi nộp hồ sơ đăng ký quyền tác phẩm điện ảnh: Chủ đơn phải khai báo trung thực các phần nội dung, hình ảnh hoặc âm thanh có sự tham gia của AI tạo sinh. Chứng nhận đăng ký sẽ cấp cho tổng thể bộ phim, nhưng loại trừ phạm vi bảo hộ đối với những phân cảnh, nhân vật ảo được tạo ra hoàn toàn độc lập bởi AI. Tuy nhiên, thách thức kỹ thuật hiện nay là việc “bóc tách” đâu là lao động trí tuệ của con người, đâu là sản phẩm của thuật toán để thực hiện nghĩa vụ khai báo, do Việt Nam vẫn thiếu các công cụ kiểm toán kỹ thuật (AI-auditing).

Bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch). Ảnh do nhân vật cung cấp

Các tổ chức quản lý tập thể quyền về điện ảnh tại Việt Nam cần chủ động xây dựng các gói dữ liệu sạch (đầy đủ bản quyền) của phim Việt để chào bán cho các doanh nghiệp phát triển AI. Cơ chế này vừa tạo ra nguồn doanh thu mới bền vững cho các nhà làm phim, vừa giúp các công ty công nghệ có nguồn dữ liệu huấn luyện hợp pháp, phù hợp với thuần phong mỹ tục và pháp luật Việt Nam.