QĐND - Dư luận lại xôn xao về chuyện Bộ Giáo dục và Đào tạo năm nay sẽ đổi mới cách ra đề thi tốt nghiệp môn Văn. Nhiều người ủng hộ nhưng cũng có nhiều người phản đối. Nhiều người, nhất là các thầy, cô giáo trực tiếp đứng lớp giảng dạy thì hoang mang vì chỉ còn gần hai tháng nữa là diễn ra kỳ thi, việc quyết định thay đổi cách ra đề thi sẽ ảnh hưởng tới tâm lý và sức làm bài của học trò.
Đề thi môn Văn luôn là vấn đề nhạy cảm không chỉ của riêng ngành giáo dục mà còn là của toàn xã hội, vì văn học là cuộc sống nên ai cũng quan tâm. Đề thi không chỉ còn là vấn đề kiểm tra, đánh giá trình độ năng lực văn chương của học trò mà còn là vấn đề quan niệm, là thái độ của xã hội. Do vậy, đề thi không còn dành riêng cho thí sinh mà còn dành cho cả người lớn nữa.
Theo chúng tôi, dù có đổi mới theo hướng nào thì đề thi môn Văn cũng cần tựa vào ba điểm cơ bản, quan trọng dưới đây:
Một là, đề thi phải bám sát vào đặc trưng văn học, mà trước hết, xét về đối tượng thì văn học phải là cái đẹp, phản ánh, miêu tả, cắt nghĩa cái đẹp. Điều đó đúng nhưng chưa đủ bởi nếu chỉ nói về cái đẹp thì lại đẩy văn học sang địa hạt của mỹ học. Mà trên thực tế, văn học còn hướng tới miêu tả mọi ngóc ngách của đời sống. Do vậy, lại có thể nói những gì mà con người quan tâm thì sẽ là đối tượng của văn học. Nhưng quan niệm của chủ nghĩa Mác là thuyết phục hơn cả: Đối tượng của văn học là các quan hệ hiện thực mà trung tâm là con người xã hội. Từ góc độ này có thể cho thấy, đề thi môn Văn không chỉ bàn về những áng văn đẹp mà còn là những vấn đề xã hội mà con người quan tâm, thậm chí có thể ra đề về những vấn đề gần gũi với học trò như giải quyết ô nhiễm môi trường, văn hóa giao thông…
Hai là, đề thi phải gắn với chức năng văn học. Văn học đa chức năng nhưng nổi lên có mấy chức năng chủ yếu: Nhận thức, giáo dục, giao tiếp. Nhận thức trong văn học lại thông qua con đường đặc thù là hình tượng thẩm mỹ, chỉ có qua hình tượng, bạn đọc mới có thể cảm nhận sâu sắc và toàn vẹn đời sống được miêu tả. Ví như qua hình tượng Chí Phèo (của Nam Cao) mà cả một xã hội trước cách mạng hiện lên thật sinh động… Do vậy, đề thi phải có câu kiểm tra năng lực cảm thụ và phân tích hình tượng văn học.
Ba là, đề thi phải căn cứ vào tâm lý tiếp nhận. Độ tuổi học trò tốt nghiệp phổ thông có đặc điểm là say mê lý tưởng, khát khao hoài bão, khẳng định và cống hiến. Một đề thi tốt nghiệp hay sẽ là một dịp khơi gợi, hướng học trò đến những điều tốt đẹp, mở ra những chân trời mới của sự tìm tòi, tâm huyết… Một câu hỏi tự luận, một yêu cầu bình luận về một vấn đề xã hội… sẽ là một dịp để học trò nói lên ước nguyện, khát vọng của mình…
Nếu căn cứ vào các đặc trưng trên đề thi sẽ đa dạng, phong phú, có nhiều câu, có nhiều thể văn (bình luận xã hội, bình luận văn học). Và nhất là tránh được tình trạng thí sinh sẽ mang tài liệu để chép vào bài làm, vì đề thi yêu cầu cao nhất sự huy động năng lực văn học của học sinh.
Dựa vào những hiểu biết trên, chúng tôi hoàn toàn ủng hộ Bộ Giáo dục và Đào tạo năm nay sẽ ra đề thi theo hướng mở. Đề mở cho phép mở rộng kiến thức ra ngoài sách giáo khoa, không còn tính khuôn mẫu, đồng thời, nó phát huy tối đa cách sáng tạo, tôn trọng suy nghĩ và tình cảm của học sinh. Để có một đề mở hay, tốt, phù hợp với năng lực học sinh phổ thông cần quán triệt hai nguyên tắc cơ bản: Một là, đề thi gần gũi với thực tiễn đời sống, như hỏi về những vấn đề cập nhật của xã hội, đất nước, thế giới, văn hóa, môi trường... Hai là, với câu nghị luận văn học thì yêu cầu năng lực đọc-hiểu, phân tích, nhất là phân tích hình tượng phải được coi trọng hơn là ghi nhớ, đọc thuộc.
Đây là ý kiến cá nhân, xin được bình luận, chia sẻ để cùng nhau hướng tới một kỳ thi tốt đẹp!
NGUYỄN THANH TÚ