Nhiều người đã đọc qua cuốn truyện mỏng “Chuyện con mèo dạy hải âu bay” của Lu-i Sê-pút-vê-đát (Luis Sepúlveda) do Phương Huyên dịch (NXB Hội Nhà văn và Nhã Nam, 2012) đều có chung nhận xét như vậy.

Lu-i Sê-pút-vê-đát sinh năm 1949; là nhà văn, nhà báo, đạo diễn nổi tiếng của Chi-lê. Tên tuổi ông được biết đến rộng rãi thông qua tác phẩm thứ 5 “Lão già mê đọc truyện tình” (1989) với việc tiêu thụ 18 triệu bản. “Chuyện con mèo dạy hải âu bay” xuất bản năm 1996, là cuốn sách dành cho thiếu nhi đầu tiên của Lu-i Sê-pút-vê-đát và cũng nhanh chóng gặt hái nhiều thành công. Riêng ở Việt Nam, vừa qua, cuốn sách đã được trao Giải thưởng Sách hay 2012 ở hạng mục “Sách thiếu nhi”.

Một trong những nguyên tắc viết cho thiếu nhi là tránh sự rắc rối trong cốt truyện, kết cấu và cấu trúc vì trình độ đọc của các em chưa nhận thức cái hay của một tác phẩm đôi khi nằm ở thủ pháp hình thức. Không nằm ngoài quy luật, Lu-i Sê-pút-vê-đát đã dựng lên một câu chuyện xúc động và trong sáng, mạch lạc giữa chú chim hải âu Lắc-ki và “người cha nuôi” là mèo béo Gioóc-ba.

Câu chuyện xảy ra ở thành phố cảng Hamburg (Đức) bên bờ Biển Bắc, khi con hải âu cái đang chuẩn bị sinh tên là Ken-gát hấp hối khi rơi xuống vùng biển ngập dầu do con người thải ra. Nó bay loạng choạng đến đúng nhà của mèo Gioóc-ba đang ở nhà một mình khi cậu chủ đang đi nghỉ. Lẽ thường, gặp hoàn cảnh như vậy chẳng khác gì “mèo mù vớ cá rán”, nhưng Gioóc-ba không xơi con chim đang sắp chết vì bản thân nó trước đây cũng suýt rơi vào dạ dày một con bồ nông nếu không được cậu chủ tốt bụng cứu giúp. Đồng cảm với hoàn cảnh của Ken-gát, Gioóc-ba đã hứa sẽ không ăn quả trứng và sẽ dạy chim non... bay! 

Để thực hiện lời hứa, mèo Gioóc-ba không biết làm sao và đành phải tìm lời khuyên từ con mèo khôn ngoan có biệt danh “Đại tá bóng đêm”. Nhưng cả hai cũng không biết làm thế nào để trứng nở thành chim non, nên lại đành trông cậy vào “giáo sư mèo” có tên Anh-xtanh. Sau khi tra đủ loại từ điển bách khoa, “giáo sư mèo” đưa ra lời khuyên chuẩn xác: Nằm ấp trứng và đừng có làm món ốp lết! 

Và thế là, bắt đầu một tình huống bi hài khi con mèo béo ục ịch nằm ấp trứng. Khốn nỗi trong từ điển không nói rõ bao giờ thì trứng nở, nên mèo Gioóc-ba vô cùng sốt ruột. Chính ở giai đoạn này, tâm lý của Gioóc-ba đã biến chuyển. Gioóc-ba không còn chỉ lo hoàn thành lời hứa nữa mà tình cảm của nó cũng thay đổi y như một đấng sinh thành nóng lòng chờ đứa con của mình ra đời. Sau 20 ngày ấp trứng ròng rã, cuối cùng, chim non ra đời và ngay lập tức gọi mèo Gioóc-ba là... “má”!

Tiếp tục là chuỗi ngày khá hài hước khi lũ mèo nuôi dạy một con hải âu như một mèo con và con hải âu cũng tưởng mình là mèo con thật. Sau khi đã đủ lông đủ cánh, công việc của lũ mèo là dạy hải âu bay khá nan giải. Dù “giáo sư mèo” đã tham khảo mọi sách vở trên đời nhưng hải âu con vẫn không thể bay. Gioóc-ba quyết tâm tìm sự giúp đỡ của con người, kể cả vi phạm điều cấm kỵ là giao tiếp bằng ngôn ngữ với con người! Cuối cùng, nhờ lời khuyên của một nhà thơ, phải để con chim bay trong đêm bão và khi bay, tâm hồn phải thanh thản; cuối cùng chim hải âu Lắc-ki đã biết bay.

Có thể nói, “Chuyện con mèo dạy hải âu bay” đã dựng lên một cốt truyện đầy tình tiết hấp dẫn và khá phi lý. Nhưng với tâm hồn trẻ em, phi lý cũng sẽ trở thành hợp lý nếu tác giả tuân thủ cái lô-gíc trẻ em là đưa ra lời giải: Cuối cùng, con hải âu cũng biết bay! Ngoài ra, không thể không nhắc tới thủ pháp “nhân cách hóa” loài vật, lũ mèo như một xã hội loài người thu nhỏ, với đủ các nhân vật và tính cách sinh động thích hợp cho truyện thiếu nhi. Thủ pháp này tất nhiên không hề mới khi nó đã xuất hiện từ trong truyện cổ tích nhưng đặt trong cốt truyện “Chuyện con mèo dạy hải âu bay” vẫn tạo ra hiệu quả và sức thuyết phục.

“Chuyện con mèo dạy hải âu bay” không đơn thuần là cuốn sách kiếm chuyện làm quà. Rất nhiều bài học giáo dục có trong cuốn sách như: Tầm quan trọng của lời hứa, chịu trách nhiệm và phải hoàn thành lời hứa, kiến thức sách vở không phải là tất cả mà đôi khi phải tham khảo thực tế sinh động, cần phải biết chấp nhận và yêu thương những người khác mình, muốn đạt đến một điều gì đó chẳng thể dễ dàng mà phải trải qua thử thách... Đương nhiên, mỗi người đọc sẽ tìm thấy thêm nhiều bài học ẩn giấu trong cuốn sách dày chưa đến 200 trang này. Chính ý nghĩa giáo dục sâu sắc đã khiến cuốn truyện “Chuyện con mèo dạy hải âu bay” được nhiều em nhỏ trên thế giới chọn là sách “gối đầu giường” suốt bao năm qua!

TRẦN HOÀNG HOÀNG