Thành thông lệ tốt đẹp, 5 năm một lần Bộ Quốc phòng tổ chức xét thưởng các tác phẩm văn học nghệ thuật, báo chí tiêu biểu về đề tài Lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng. Năm 2009, chào mừng kỉ niệm 65 năm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, lần thứ 5 tổ chức xét chọn, có 207 tác phẩm được trao thưởng. Phóng viên Báo Quân đội nhân dân đã có cuộc trao đổi với Đại tá, nhà văn Phạm Hoa, Phó cục trưởng Cục Tuyên huấn, Phó trưởng ban tổ chức xét thưởng, về kết quả lần này.

PV: Cảm tưởng của đồng chí sau khi các hội đồng xét thưởng hoàn thành một khối lượng công việc khổng lồ và trình lên Ban tổ chức những tác phẩm xứng đáng trao thưởng nhất?

Đại tá, nhà văn Phạm Hoa: Phấn khởi bởi mục đích đề ra của đợt xét thưởng đã thành công, những tác phẩm tiêu biểu nhất đã được lựa chọn để Bộ Quốc phòng tặng thưởng.

Ngày càng nhiều cách tiếp cận chủ đề Lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng.

PV: Đồng chí có thể nói rõ hơn về quy mô của đợt xét thưởng thông qua sự quan tâm của các tác giả về chủ đề này?

Đại tá, nhà văn Phạm Hoa: Đây là cuộc tập hợp lực lượng lớn của giới văn nghệ sĩ, nhà báo sáng tác về đề tài Lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng. Ban tổ chức, sau thời gian ngắn thông báo đã có hàng nghìn tác phẩm của văn nghệ sĩ, nhà báo tâm huyết với chủ đề này gửi tham gia. So với đợt xét thưởng lần trước, số lượng tác phẩm đã tăng gần gấp rưỡi. Điều này chứng tỏ, đề tài Lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng có sức hấp dẫn riêng đối với lực lượng sáng tác cũng như công chúng, có lẽ vì các cuộc kháng chiến là kho kí ức vĩ đại của dân tộc và của mỗi gia đình người Việt Nam. Nói một cách hình tượng, “vỉa quặng” này là vô tận để lớp lớp văn nghệ sĩ khám phá và khai thác. Với 200 tác phẩm văn học, hơn 500 tác phẩm mĩ thuật, 168 tác phẩm nhiếp ảnh, 27 tác phẩm múa, 322 tác phẩm âm nhạc, 44 tác phẩm điện ảnh, 37 tác phẩm sân khấu... đã chứng tỏ sự quan tâm đặc biệt của các tác giả đến chủ đề Lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng.

… Cũng như lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Ảnh: Đức Long

PV: Điều gì đặc biệt đằng sau những tác phẩm ấy?

Đại tá, nhà văn Phạm Hoa: Chiến tranh đã lùi xa 34 năm làm cho người cầm bút thấm thía hơn giá trị của độc lập, tự do. Họ có nhiều thời gian hơn để ngẫm ngợi về quá khứ anh hùng của dân tộc, nhìn nhận về thân phận con người trong chiến tranh, và số phận của đất nước, dân tộc chân thực, cởi mở hơn. Từ thực tế đó, các tác phẩm văn học nghệ thuật, báo chí cũng phản ánh nhiều chiều, hình thức thể hiện phong phú. Chúng tôi rất coi trọng hình thức thể hiện, vì chính nó là cái mới của văn học, nghệ thuật, báo chí. Vẫn nội dung đó, nếu có cách nói khác thuyết phục hơn, hiệu ứng xã hội sẽ cao hơn. Những bộ tiểu thuyết, những bộ phim truyện, những tác phẩm mĩ thuật hoành tráng... đợt xét này đã có được sự phản ánh đa diện cuộc chiến, thậm chí là chạm đến những vấn đề trước đây được coi là "nhạy cảm" và thường bị né tránh. Một điều đáng mừng là tác phẩm của những tác giả trẻ. Tác phẩm của họ như có mồ hôi và nước mắt khi đi sâu phản ánh cuộc sống, lao động, học tập và sự cống hiến của người lính ngày hôm nay. Nếu so sánh với những lần xét thưởng trước đây thì tác phẩm loại này đã chiếm trên dưới 10% và đã có những tác phẩm giành giải thưởng. Có tác phẩm, tác giả hé mở cho chúng ta hi vọng.

Nổi bật nhất trong các tác phẩm dự xét giải là những vấn đề xung quanh người lính, đặc biệt là người lính sau chiến tranh. Ở họ có điểm chung: Giành chiến thắng trong chiến tranh, lập chiến công lẫy lừng và góp phần viết nên trang sử vẻ vang thời đại Hồ Chí Minh giờ đây phải đối diện với chính mình cùng những nỗi lo toan, bề bộn hằng ngày. Họ phải chiến thắng trước những cám dỗ đời thường để xứng đáng với phẩm chất cao đẹp của Bộ đội Cụ Hồ. Đó là chủ đề lớn mà nhiều thế hệ văn nghệ sĩ luôn trăn trở để tìm cách lí giải, làm rõ ở những cung bậc, sắc độ khác nhau. Những tác giả trẻ trong tác phẩm của mình cũng tìm cách lí giải cái được, cái mất  trong việc làm người cho nhân vật của mình; những dằn vặt nghiệt ngã để có được câu trả lời đúng đắn theo các giá trị chuẩn mực của đạo đức, văn hoá. Có những tác giả trẻ kế thừa tư duy của lớp văn nghệ sĩ đi trước nhưng có cách suy nghĩ, giải quyết vấn đề theo quan niệm của thế hệ sinh ra sau chiến tranh, đậm cá tính và dấu ấn riêng đã tạo cho tác phẩm của mình cái nhìn nhân văn về những hi sinh, mất mát mà dân tộc đã trải qua trong hai cuộc kháng chiến...

PV: Đồng chí đặt hi vọng gì vào những tác giả, tác phẩm văn học nghệ thuật, báo chí đề tài lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng ở những đợt xét thưởng trong tương lai?

Đại tá, nhà văn Phạm Hoa: Việt Nam, một dân tộc nhỏ bé, gánh chịu nhiều cuộc chiến tranh, gánh chịu bao nhiêu thiên tai, địch họa, có được như ngày nay, dân tộc đó dứt khoát phải là một dân tộc có bản lĩnh kiên cường, có bản sắc văn hóa đậm đà và một tính cách như thế nào đó! Các văn nghệ sĩ của chúng ta thường nói, còn mắc nợ với đồng đội, với lịch sử, chính là văn học nghệ thuật chưa thể hiện một cách đầy đủ hình ảnh các cuộc kháng chiến với cả cái hùng, cái bi, sự gian khổ, cái ác liệt trong các cuộc chiến tranh. Vẫn cảm xúc hùng ca là chủ đạo nhưng gần đây văn học và nghệ thuật đã loé lên nhiều tên tuổi với những góc nhìn chiêm nghiệm đầy sự phát hiện của một tầm văn hóa, có cả ý nghĩa triết học. Chúng ta khuyến khích và chào đón những sáng tác mới của các văn nghệ sĩ về chủ đề này.

Hình ảnh người lính trong chiến đấu, hình ảnh người lính trong xây dựng kinh tế, trong xung kích ở biên giới, hải đảo, dũng cảm hy sinh trong thiên tai bão lũ cứu giúp nhân dân hay tự đấu tranh với những cám dỗ tầm thường... để góp phần xây dựng đất nước đàng hoàng, văn minh hơn cần được khai thác, phản ánh ở nhiều góc độ. Đây là lương tâm mà các văn nghệ sĩ là những người còn đang nặng gánh trước nhân dân...

PV: Xin cảm ơn đồng chí!

 

TUẤN ANH (thực hiện)