Củ Chi đất thép, gắn với 10 bài học đánh Mỹ

10 bài học đánh Mỹ rút ra tại Hội nghị tổng kết kinh nghiệm chiến tranh nhân dân trên địa bàn huyện Củ Chi do Bộ Tư lệnh Quân khu Sài Gòn – Gia Định tổ chức ngày 7-2-1965 đó là:

Khu di tích địa đạo Củ Chi cách trung tâm TP.Hồ Chí Minh 70km về phía Tây Bắc, là khu di tích gắn liền với những chiến công vang dội của cha ông trong thời chiến tranh khốc liệt. Khu di tích này là quần thể công trình như địa đạo Bến Đình, địa đạo Bến Dược, vùng giải phóng, đền Bến Dược, nhà văn bia… tái hiện và trưng bày nhiều hiện vật, hình ảnh về sinh hoạt của nhân dân Củ Chi trước, trong và sau cuộc kháng chiến chống Mỹ… Địa đạo Củ Chi đã đi vào lịch sử đấu tranh anh hùng của nhân dân Việt Nam như một huyền thoại của thế kỷ XX và trở thành một địa danh nổi tiếng trên thế giới. Củ Chi đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu “Đất thép thành đồng”.

Địa đạo Củ Chi là cách gọi chung của các hệ thống địa đạo khác nhau, được hình thành từ khoảng thời gian 1946-1948, trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Thời gian này, quân dân hai xã Tân Phú Trung và Phước Vĩnh An đã đào những đoạn hầm ngắn, cấu trúc đơn giản dùng để ẩn nấp, cất giấu tài liệu, vũ khí. Cũng có ý kiến cho rằng việc đào địa đạo khởi đầu do dân cư khu vực này tự phát thực hiện vào năm 1948.

Cư dân khu vực đã đào các hầm, địa đạo riêng lẻ để tránh các cuộc bố ráp càn quét của quân đội Pháp và để cung cấp nơi trú ẩn cho quân Việt Minh. Mỗi làng xây một địa đạo riêng, sau đó do nhu cầu đi lại giữa địa đạo các làng xã, hệ thống địa đạo đã được nối liền nhau tạo thanh một hệ thống địa đạo liên hoàn, phức tạp, về sau phát triển rộng ra nhiều nơi, nhất là 6 xã phía Bắc Củ Chi và cấu trúc các đoạn hầm, địa đạo được cải tiến trở thành nơi che giấu lực lượng, khi chiến đấu có thể liên lạc, hỗ trợ nhau.

Trong thời gian 1961–1965, các xã phía Bắc Củ Chi đã hoàn thành tuyến địa đạo trục gọi là "xương sống", sau đó các đoàn thể, cơ quan, đơn vị phát triển địa đạo nhánh ăn thông với tuyến trục hình thành những địa đạo liên hoàn giữa các ấp, các xã và các vùng. Bên trên mặt đất, quân dân Củ Chi còn đào cả một vành đai giao thông hào chằng chịt nối kết với địa đạo, lúc này địa đạo chiến đấu cũng được đào chia thành nhiều tầng, nhiều ngõ ngách. Ngoài ra, bên trên địa đạo còn có rất nhiều ụ chiến đấu, bãi mìn, hố đinh, hầm chông... được bố trí thành các cụm liên hoàn tạo ra trận địa vững chắc trong thế trận chiến tranh du kích, gọi là xã chiến đấu.

Đến năm 1965, có khoảng 200 km địa đạo đã được đào. Về quy mô, hệ thống địa đạo có tổng chiều dài toàn tuyến là trên 200 km, với 3 tầng sâu khác nhau, tầng trên cách mặt đất khoảng 3 m, tầng giữa cách mặt đất khoảng 6 m, tầng dưới cùng sâu hơn 12 m. Lúc này, địa đạo không chỉ còn là nơi trú ẩn mà đã trở thành nơi sinh sống, cứu thương, hội họp, kho chứa vũ khí...

Địa đạo được đào trên một khu vực đất sét pha đá ong nên có độ bền cao, ít bị sụt lở. Hệ thống địa đạo nằm sâu dưới lòng đất, có thể chịu được sức công phá của các loại bom tấn lớn nhất của quân đội Mỹ. Không khí được lấy vào địa đạo thông qua các lỗ thông hơi. Các khu vực khác nhau của địa đạo có thể được cô lập khi cần (bị hơi ngạt, bơm nước).

Cuộc sống dưới địa đạo

Cuộc sống dưới địa đạo thiếu ánh sáng, ẩm ướt và nóng bức và điều kiện vệ sinh kém nên hầu như đa số những người sống ở địa đạo đều bị ký sinh trùng, bạc da và các bệnh về xương. Ngoài ra, việc thiếu thốn lương thực, thực phẩm và nhu yếu phẩm cũng là vấn đề lớn nhất của cư dân địa đạo.

Sự tấn công của quân đội Mỹ Nguỵ vào địa đạo

Quân đội Mỹ và Nguỵ đã liên tục tấn công vào hệ thống địa đạo bằng đủ phương tiện: bom, bơm nước vào địa đạo, hơi ngạt... nhưng do hệ thống địa đạo được thiết kế có thể cô lập từng phần nên bị hư hại không nhiều. Quân đội Mỹ đã áp dụng nhiều biện pháp để phát hiện các cửa vào (được ngụy trang) và phát hiện các cửa thông gió (thường được đặt giữa các bụi cây). Biện pháp hữu hiệu nhất là sử dụng chó nghiệp vụ. Ban đầu có một số cửa vào và lỗ thông gió bị chó nghiệp vụ phát hiện do chó ngửi được hơi người. Tuy nhiên, sau đó, những người ở dưới địa đạo đã dùng xà phòng của Mỹ đặt ở cửa hầm và cửa thông gió nên chó nghiệp vụ không thể phát hiện ra.

Ngày nay, địa đạo Củ Chi còn khoảng 120 km được bảo vệ và đã trở thành một điểm du lịch hấp dẫn cho du khách đến thăm Thành phố Hồ Chí Minh. Du khách, đặc biệt là cựu chiến binh, thường chọn điểm thăm quan này khi đến thăm Thành phố Hồ Chí Minh. Du khách được trải nghiệm cuộc sống dưới địa đạo như những cư dân thực thụ trước đây (được thăm quan, ăn uống những món ăn của cư dân địa đạo trước đây).

Khu địa đạo Củ Chi (thuộc xã Phú Mỹ Hưng - huyện Củ Chi) đã được Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích lịch sử quốc gia (theo quyết định số 54/VHQĐ ngày 29 tháng 4 năm 1979 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa). Hệ thống địa đạo Bến Đình (thuộc xã Nhuận Đức - căn cứ của Huyện ủy Củ Chi trong thời kỳ kháng chiến) cũng được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia (theo quyết định số 101/2004/QĐ-BVHTT ngày 15 tháng 12 năm 2004 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin).

Địa đạo Bến Đình và địa đạo Bến Dược là những di tích thuộc hệ thống địa đạo Củ Chi. Đây là công trình độc đáo với những đường hầm sâu trong lòng đất gồm nhiều tầng, nhiều ngõ ngách như mạng nhện dài trên 200 cây số, có nơi ăn ở, hội họp và chiến đấu. Bạn sẽ rất thú vị khi nhìn thấy những hầm tư lệnh, trạm xá, phòng nghỉ, giếng nước... nằm sâu trong lòng đất. Ngạc nhiên hơn cả, khi bạn được nhìn thấy bếp ăn Hoàng Cầm. Bếp được “thiết kế” khoa học để khói bếp được “lọc” qua nhiều lớp, cuối cùng khi thoát ra ngoài chỉ còn là một làn sương mờ ảo, khiến máy bay địch từ trên cao không thể phát hiện được. Cũng tại nhà ăn trong lòng đất, bạn sẽ được thưởng thức món cơm nắm và khoai mì, hai món ăn chính mà bộ đội ta dùng lót dạ để có sức đánh giặc... Có thể khẳng định rằng, địa đạo Củ Chi là kì tích của trí thông minh, sáng tạo và lòng dũng cảm, kiên cường của rất nhiều người con ưu tú của miền quê anh hùng mang tên Củ Chi. Đây cũng là biểu tượng về nghệ thuật quân sự độc đáo của chiến tranh nhân dân.

Hiện nay, Củ Chi đã hoàn thành công trình tái hiện vùng giải phóng Củ Chi. Khu giải phóng được chia ra làm nhiều vùng: vùng giải phóng, vùng tranh chấp, vùng trắng, vùng bị tạm chiếm… Tất cả đều thể hiện sinh động quang cảnh làng mạc của Củ Chi trước chiến tranh với vườn cây trái xum xuê, bốn mùa nặng quả, cảnh tàn phá của bom đạn Mỹ, mô hình ấp chiến lược mà Mỹ và tay sai áp dụng để kiểm soát dân cư, thể hiện cảnh trai gái đi tòng quân đánh giặc… Củ Chi là nơi thu nhỏ trận đồ biến hóa của quân và dân ta trong suốt 30 năm giữ gìn hòa bình, độc lập, tự do của dân tộc. Không chỉ tham quan khu di tích, bạn có thể tham gia tiêu khiển bắn súng, thưởng thức những món ăn đặc sản của Củ Chi tại nhà hàng địa đạo Củ Chi với khung cảnh thoáng mát, bên dòng sông Sài Gòn thơ mộng.

Đến Củ Chi, bạn đừng quên đến đền Bến Dược, ngắm cổng tam quan, nhà văn bia, tháp 9 tầng và ngôi điện chính với kiến trúc truyền thống rất đẹp, hài hòa cùng thiên nhiên. Tại đây, bạn sẽ tự tay thắp những nén hương thơm tưởng nhớ những người con của dân tộc đã ngã xuống trên mảnh đất anh hùng.

TRẦN HẠNH ( TH)