LTS: Ngày 9-6, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành Nghị quyết Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI (Nghị quyết số 33-NQ/TW) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Từ ngày Đảng lãnh đạo cách mạng, đây là văn kiện quan trọng thứ 3, chuyên đề về lãnh đạo văn hóa. Nhận thức tầm quan trọng của Nghị quyết, Báo QĐND trân trọng giới thiệu vệt bài quán triệt Nghị quyết của nhóm phóng viên (PV) và cộng tác viên (CTV) Báo QĐND.
Bài 1: VĂN HÓA GẮN CHẶT VỚI CON NGƯỜI

Nghị quyết đáp ứng đòi hỏi bức thiết của cuộc sống

QĐND - Nhận thức rõ vai trò quan trọng của văn hóa trong công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách xây dựng và phát triển văn hóa, xây dựng “con người xã hội chủ nghĩa”. Những thành quả to lớn của công cuộc xây dựng nền văn hóa, xây dựng con người đã góp phần quan trọng vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhất là qua gần 30 năm đổi mới đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Trên cơ sở tổng kết Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.

Nữ sinh tham quan Văn Miếu-Quốc Tử Giám. Ảnh: Xuân An

Sự cần thiết phải ban hành Nghị quyết này xuất phát từ những lý do chủ yếu sau đây: Từ vai trò quan trọng của việc xây dựng và phát triển văn hóa, con người trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; từ thực trạng tình hình thực hiện Nghị quyết Trung ương 5, khóa VIII; từ yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới trước sự tác động của tình hình thế giới, khu vực và trong nước, nhất là sự tác động từ mặt tiêu cực của cơ chế thị trường đã, đang và sẽ tác động đến đạo đức, lối sống; quá trình mở cửa, hội nhập quốc tế với sự du nhập của những văn hóa phẩm độc hại và sự chống phá của các thế lực thù địch bằng “diễn biến hòa bình”, nhất là trên lĩnh vực văn hóa.

Ngay việc đặt tên của Nghị quyết đã thể hiện sự phát triển mới về tư duy của Đảng ta khi khẳng định vấn đề xây dựng và phát triển văn hóa phải gắn chặt với xây dựng và phát triển con người Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước trong bối cảnh tình hình có nhiều biến động phức tạp, khó lường. Hơn lúc nào hết, vấn đề phát triển bền vững đất nước trong thời kỳ mới được đặt ra với yêu cầu cao hơn, chỉ có phát triển bền vững mới đảm bảo cho dân tộc ta, đất nước ta đứng vững và tiếp tục phát triển trong bối cảnh mới với những thời cơ, thuận lợi và những khó khăn, thách thức mới. Vì vậy, không thể thiếu vai trò của văn hóa, của con người với tư cách vừa là mục tiêu, vừa là động lực tinh thần to lớn của sự phát triển bền vững.

Nhìn thẳng vào sự thật, kế thừa thành tựu tư duy lý luận của Đảng, Nghị quyết giàu lý luận và phong phú thực tiễn

Với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật Đảng ta đã khẳng định “Sau 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5, khóa VIII, sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đã có chuyển biến tích cực, đạt kết quả quan trọng” về tư duy, nhận thức, về đời sống văn hóa, về những giá trị chuẩn mực văn hóa, các sản phẩm văn hóa, văn học nghệ thuật…, cũng như về các phong trào, hoạt động văn hóa, công tác quản lý, đội ngũ làm công tác văn hóa, văn nghệ. Tuy nhiên, Nghị quyết cũng chỉ ra những hạn chế, yếu kém về xây dựng môi trường văn hóa, xây dựng con người, nhất là tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong Đảng và trong xã hội; về đời sống văn hóa tinh thần, nhất là vùng sâu, vùng xa; về cơ chế, chính sách, về quản lý văn hóa; về hệ thống thiết chế văn hóa, cơ sở vật chất, kỹ thuật cho hoạt động văn hóa cũng như công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ làm công tác văn hóa. Nghị quyết cũng đã chỉ ra những nguyên nhân của hạn chế, yếu kém, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến những nguyên nhân chủ quan từ nhận thức, lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền; công tác quản lý nhà nước về văn hóa, việc đầu tư cho lĩnh vực văn hóa, cũng như việc quan tâm đến công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực…

Nhận thức sâu sắc yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI, nhất là Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), Hiến pháp năm 2013, các Nghị quyết, Kết luận của các hội nghị Trung ương khóa XI, Nghị quyết Trung ương 9, khóa XI đã dành phần lớn dung lượng để khẳng định những vấn đề cơ bản về mục tiêu, quan điểm, nhiệm vụ và giải pháp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước trong bối cảnh mới của tình hình thế giới, khu vực và trong nước đang và sẽ có nhiều diễn biến phức tạp, khó lường.

Kế thừa và phát triển những nội dung cơ bản của Nghị quyết Trung ương 5, khóa VIII, với tư duy đổi mới, các nội dung cơ bản trong Nghị quyết Trung ương 9, khóa XI về mục tiêu, quan điểm, nhiệm vụ và giải pháp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam được khái quát, phân tích sâu sắc, ngắn gọn ở tầm cao của tư duy lý luận trên cơ sở tổng kết lý luận và thực tiễn xây dựng và phát triển văn hóa, con người sau 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5, khóa VIII.

Trong mục tiêu chung, Nghị quyết đã nhấn mạnh đến vấn đề “Xây dựng nền văn hóa, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học”. Đồng thời khẳng định “Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng đảm bảo sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Con người vừa là chủ thể, vừa là khách thể; vừa là mục tiêu, vừa là động lực của văn hóa

Trong các mục tiêu cụ thể, Nghị quyết đã dành vị trí và nội dung thỏa đáng cho vấn đề xây dựng và phát triển con người Việt Nam - con người văn hóa với việc xác định “Hoàn thiện các chuẩn mực giá trị văn hóa và con người Việt Nam, tạo môi trường và điều kiện để phát triển về nhân cách, đạo đức, trí tuệ, năng lực sáng tạo, thể chất, tâm hồn, trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân, ý thức tuân thủ pháp luật, đề cao tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc, lương tâm, trách nhiệm của mỗi người với bản thân mình, với gia đình, cộng đồng, xã hội và đất nước”.

Mục tiêu xây dựng con người Việt Nam nêu trên là hoàn toàn phù hợp với những yêu cầu của con người Việt Nam trong thời kỳ mới, khi mà chúng ta đang xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, mở cửa, hội nhập quốc tế trong điều kiện khoa học và công nghệ đang có bước phát triển mới, các thế lực thù địch tăng cường các hoạt động chống phá nước ta bằng “diễn biến hòa bình” để thúc đẩy quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” từ bên trong.

Cùng với việc xác định rõ mục tiêu cụ thể về xây dựng con người Việt Nam, Nghị quyết còn xác định các mục tiêu cụ thể về xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị, trong từng cộng đồng, cơ quan, đơn vị và mỗi gia đình. Hoàn thiện thể chế, chế định pháp lý và thiết chế văn hóa. Xây dựng thị trường văn hóa lành mạnh, phát triển công nghiệp văn hóa có thể được coi là những vấn đề khá mới mẻ trong xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam. Từng bước thu hẹp khoảng cách về hưởng thụ văn hóa.

Nhằm thực hiện mục tiêu chung và các mục tiêu cụ thể về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, Nghị quyết đã chỉ ra 5 quan điểm chỉ đạo. Trong đó có những nội dung đã thể hiện sự phát triển tư duy lý luận của Đảng ta về xây dựng văn hóa, con người như: “văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội”, “với các đặc trưng dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học”. Đặc biệt, Nghị quyết đã nhấn mạnh quan điểm phát triển con người, gắn phát triển văn hóa với sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa. Trong xây dựng văn hóa thì trọng tâm là chăm lo xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp.

Nghị quyết đã xác định 6 nhiệm vụ về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Trong đó đã nêu lên hàng đầu nhiệm vụ xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, trọng tâm là bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, đạo đức, lối sống và nhân cách. Có thế giới quan khoa học, hướng tới chân - thiện - mỹ. Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ môi trường. Nâng cao năng lực cảm thụ thẩm mỹ, bồi dưỡng tâm hồn, tình cảm con người. Nâng cao thể lực, tầm vóc, gắn giáo dục thể chất với giáo dục tri thức, đạo đức, kỹ năng sống… Trong xác định nhiệm vụ xây dựng văn hóa trong chính trị và kinh tế, Đảng ta cũng nhấn mạnh “trọng tâm là xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức có phẩm chất đạo đức, tận tụy, hết lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, gắn bó máu thịt với nhân dân; có ý thức thượng tôn pháp luật, dân chủ đi đôi với kỷ luật, kỷ cương; tự do cá nhân gắn với trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân”.

Cùng với việc nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng và phát triển con người Việt Nam, Nghị quyết còn nêu lên các nhiệm vụ như: Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh; xây dựng văn hóa trong chính trị và kinh tế; nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động văn hóa; phát triển công nghiệp văn hóa đi đôi với xây dựng, hoàn thiện thị trường văn hóa; chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại.

Việc xác định rõ và cụ thể 6 nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước là sự thể hiện tư duy mới của Đảng ta khi đặt vấn đề xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ mới với những đặc điểm mới đã, đang và sẽ chi phối, tác động đến văn hóa, con người, nhất là trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế, xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, kinh tế tri thức, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước với quan niệm mới về phát triển bền vững đất nước.

Để thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, Nghị quyết đã chỉ ra những giải pháp như: Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với lĩnh vực văn hóa; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa; xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa; tăng cường nguồn lực cho lĩnh vực văn hóa. Có thể thấy, trong Nghị quyết lần này Đảng ta hết sức coi trọng vấn đề đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với lĩnh vực văn hóa cho phù hợp với thời kỳ mới. Đặc biệt nhấn mạnh đến việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa và vai trò của chính những con người, đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa.

Có thể khẳng định, việc ban hành Nghị quyết về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước là thực sự cần thiết trong bối cảnh hiện nay, thể hiện tư duy mới trong lãnh đạo văn hóa của Đảng ta, trên cơ sở kế thừa và phát triển tư duy về xây dựng và phát triển văn hóa, con người được thể hiện trong các kỳ Đại hội Đảng, trong các Hội nghị Trung ương khóa trước, nhất là Đề cương văn hóa 1943, Nghị quyết Trung ương 5, khóa VIII.

Việc quán triệt và tổ chức thực hiện tốt Nghị quyết, nhanh chóng đưa Nghị quyết vào cuộc sống, nhất định chúng ta sẽ thổi được một luồng gió mới vào công cuộc xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng thành công và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Nhóm PV và CTV Báo QĐND

Bài 2: Định vị giá trị con người Việt Nam từ cội nguồn dân tộc