Chú trọng về chất lượng

Lễ hội “chạy lợn” thờ ở làng Duyên Yết (Hà Nội)

Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) cấp kinh phí 100 triệu đồng để đưa lễ hội “chạy lợn” thờ ở Duyên Yết (Hồng Thái, Phú Xuyên, Hà Nội) vào Mục tiêu quốc gia bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, đồng thời coi đây là một trong những lễ hội trọng tâm của Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội. Như vậy, ngoài lễ hội đâm trâu ở Tây Nguyên, chọi trâu ở Đồ Sơn, Hải Phòng,… lễ hội “chạy lợn” cũng sẽ là một lễ hội mang nét sinh hoạt văn hóa dân gian độc đáo của người Việt.

Từ lễ hội làng

Tương truyền, thời Hùng Vương thứ 18, tướng Cao Sơn Đại Vương trên đường hành quân đánh đuổi giặc Thục, đi qua làng Diền xưa (nay là làng Duyên Yết). Các cụ cao niên trong làng xin được làm cỗ khao quân. Trong bữa cỗ khao quân đêm ấy, ngoài những nông sản do chính người dân Duyên Yết làm ra, còn có một món đặc biệt là thịt lợn. Dân làng mang những con lợn ngon nhất ra làm cỗ khao quân. Từ đó, làng Duyên Yết luôn tưởng nhớ tới vị tướng Cao Sơn Đại Vương và tôn ông là thần Hoàng làng, thờ ở đình Thượng, tổ chức nên lễ hội “chạy lợn” mang ý nghĩa “Nghĩa tình quân dân cá nước”. Theo các cụ cao niên trong làng, sở dĩ lễ hội có tên gọi “chạy lợn” là bởi ngày đó, để kịp giờ binh sĩ hành quân, cỗ phải được làm thật nhanh, các binh sĩ vừa đi vừa mổ lợn và họ chỉ làm trong vòng 3 phút đã thịt xong một con lợn...

Từ đó hằng năm, cứ vào ngày 7 tháng Giêng, dân làng lại mở hội “chạy lợn” thờ để nhớ về một truyền thống có ý nghĩa. Ông Phùng Quang Trung - Trưởng phòng Xây dựng nếp sống Văn hóa và Gia đình - Sở VH-TT&DL Hà Nội cho biết, lễ hội “chạy lợn” được Bộ VH-TT&DL chọn vào Mục tiêu quốc gia bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể là một niềm vinh dự đối với người dân làng Duyên Yết nói riêng và Hà Nội nói chung, vì thế người dân làng Duyên Yết cũng như cán bộ ngành văn hóa Hà Nội đã nỗ lực xây dựng kịch bản lễ hội theo đúng lễ hội truyền thống, nhưng không làm mất đi tính ngẫu hứng của lễ hội dân gian, không hạn chế sự sáng tạo của nhân dân để lễ hội thêm sinh động, hấp dẫn. Dự tính lễ hội sẽ được tổ chức 2 năm/lần.

Đến lễ hội quốc gia

Ước tính, mỗi năm trên đất nước ta có hơn 9.000 lễ hội, đó là chưa kể đến số lễ hội mới phát sinh. Tùy theo từng vùng miền với những đặc trưng riêng để các lễ hội được hình thành. Nhiều lễ hội không còn mang tính địa phương mà vươn lên tầm quốc gia, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước tìm đến như Festival Huế, lễ hội hoa Đà Lạt… Trong 2 - 3 năm trở lại đây, chúng ta còn có thêm lễ hội cồng chiêng Tây Nguyên, lễ hội trà Lâm Đồng, Festival Bình Định. Trước thềm Xuân Kỷ Sửu, lần đầu tiên Hà Nội có phố hoa. Người dân Hà Nội được chứng kiến sự lộng lẫy, tinh tế của các bàn tay nghệ nhân kết hoa trái, tạo nên những tác phẩm nghệ thuật vô cùng độc đáo...

Tuy nhiên, không phải lễ hội nào cũng tạo được những dấu ấn đặc sắc, độc đáo, riêng biệt. Các loại hình, thể hiện trong các lễ hội na ná nhau, đã và đang tạo ra nhiều bất cập trong công tác quản lý, tiêu tốn không ít sức người, sức của, tiền bạc và thời gian của nhân dân. Không ít những hiện tượng thiếu lành mạnh xuất hiện tại các lễ hội đã làm phiền lòng du khách như: dịch vụ khấn thuê, xóc thẻ, bán ấn, chèo kéo khách chơi cờ bạc trá hình, nâng giá dịch vụ tùy tiện... Điều đáng lo ngại nhất là sự phai mờ, xói mòn những giá trị, bản sắc của các lễ hội truyền thống. Để khắc phục kịch bản lễ hội phải do Bộ VH-TT&DL xây dựng cho mỗi địa phương. Lễ hội “chạy lợn” thờ của làng Duyên Yết cũng không ngoại lệ.

Tổ chức lễ hội theo tiêu chí “An toàn, tiết kiệm, văn minh” đang được nhiều địa phương hướng đến trong năm 2009 và sau này. Bên cạnh đó, một số yêu cầu mới cũng được đặt ra như: mỗi lễ hội mới xây dựng một kịch bản phù hợp, gắn với chủ đề riêng của lễ hội; khai thác nguồn lực từ các tổ chức, cá nhân, đóng góp cho việc giữ gìn di sản văn hóa vật thể và phi vật thể liên quan đến lễ hội; khuyến khích sự sáng tạo của nhân dân trong các hoạt động văn hóa lễ hội; sử dụng nguồn thu từ lễ hội đúng mục đích, phục vụ tốt công tác bảo tồn di tích và hoạt động lễ hội…

Trong bài viết nhân dịp Xuân Kỷ Sửu, Bộ trưởng Bộ VH-TT&DL Hoàng Tuấn Anh đã nhấn mạnh: “Năm 2009 được dự báo là năm có nhiều khó khăn do hậu quả của suy thoái kinh tế toàn cầu, sự bất ổn về chính trị-xã hội của một số quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Tuy nhiên, bên cạnh những khó khăn cũng sẽ có nhiều cơ hội lớn để các ngành, trong đó có ngành VH-TT&DL bứt phá, tạo được những chuyển biến tích cực. Mục tiêu chung của toàn ngành trong năm 2009 là tập trung nâng cao chất lượng các hoạt động VH-TT&DL, phục vụ tốt nhất đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân; gắn kết chặt chẽ giữa hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch với các lĩnh vực của đời sống xã hội. Huy động nhiều hơn tiềm lực trong xã hội để xây dựng cơ sở vật chất và tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch, trong đó ưu tiên đầu tư bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc… Tăng cường các hoạt động giao lưu, hợp tác về văn hóa ở nước ngoài, những hoạt động văn hóa nước ngoài tại Việt Nam trong Năm Ngoại giao Văn hóa 2009…”.