QĐND - Như thông lệ, gần 10 năm qua, cứ sáng chủ nhật hằng tuần, bất kể trời mưa hay nắng, người yêu tem Thủ đô đều tìm đến vỉa hè trước ngôi nhà số 160 phố Triệu Việt Vương để… họp chợ tem! Tên chợ đã kỳ lạ, cách thức trao đổi, mua bán loại hàng hóa này cũng như đối tượng tham gia lại càng đặc biệt hơn.

Quay lưng với ồn ào

Người đến chợ tem lần đầu hẳn không khỏi bỡ ngỡ bởi nhắc đến chợ, ai cũng có thể mường tượng ra cảnh mua bán eo xèo, nhộn nhịp nhưng chợ tem trên phố Triệu Việt Vương lại khác. Trong sân ngôi nhà số 160 xếp sẵn vài chồng ghế nhựa, ai đến họp chợ tự động gửi xe, lấy ghế, chọn cho mình một chỗ ngồi gọn ghẽ trên vỉa hè và gọi cho mình một ly cà phê hay trà đá. Mỗi tuần chỉ họp một “phiên” nhưng chợ tem thu hút đủ mọi lứa tuổi, nghề nghiệp, từ ông chạy xe ôm đến công nhân viên chức; từ cụ già tám mươi đến các cô cậu học trò… tất cả đều quây thành từng nhóm trò chuyện, trao đổi và chiêm ngưỡng các bộ sưu tập của nhau.

Lúc đầu chợ được hình thành do một nhóm người chơi tem hẹn nhau uống trà đá, cà phê trên phố Triệu Việt Vương, dần dần có thêm nhiều người tham gia rồi cùng nhau duy trì một hoạt động tinh thần bổ ích thỏa mãn sở thích nhìn ngắm và tìm hiểu về tem.

Thường thì tại chợ tem hoạt động chủ yếu bằng các cuộc gặp gỡ, trò chuyện, trao đổi… nhiều hơn là bán mua. Tuy vậy, một buổi sáng chủ nhật cũng có khoảng dăm lượt khách mang tem đi bán. Điều thú vị là con tem ở chợ cũng được định giá như một thực thể có sự sống bằng những cụm từ: Tem sống (tem tươi) và tem chết. Tem sống là tem chưa qua sử dụng, tem chết là tem đã qua sử dụng, có dấu nhật ấn. Tem cũng được chia ra nhiều loại từ trong nước đến ngoài nước, cổ điển đến hiện đại. Mỗi loại có mức giá khác nhau, mỗi người chơi cũng có những sở thích riêng. Một con tem lẻ được bán với giá từ 1000 đến 2000 đồng, những tem theo bộ hoặc quý hiếm mang dấu ấn lịch sử và văn hóa thì đắt hơn và giá cả cũng dao động phụ thuộc vào nhu cầu của người mua. Điển hình như bộ tem về anh hùng Mạc Thị Bưởi phát hành năm 1956 gồm 4 mẫu được họa sĩ Bùi Quang Chước thiết kế có giá trên dưới 7 triệu đồng. Nếu một số ngành sưu tập khác như: Đồ cổ, cây cảnh… cần sự đầu tư lớn về tiền bạc thì người sưu tập tem cũng cần sự đầu tư về thời gian và kiến thức nhiều hơn. Điều đó một phần cũng lý giải vì sao người chơi tem lại phong phú về nghề nghiệp, tuổi tác đến vậy.

Một góc chợ tem Triệu Việt Vương.

Nửa ngày đàng - một sàng khôn

Có một điều ít ai để ý rằng, mỗi con tem chỉ được phát hành một lần chứ không tái bản, vậy nên việc giữ lại những con tem ấy cũng là cách lưu giữ những hình ảnh đã được chọn lọc của văn hóa, lịch sử qua thời gian. Thú chơi tem trên thế giới đã có từ lâu, con tem đầu tiên của nhân loại xuất hiện vào năm 1840 với hình nữ hoàng Anh Victoria, phong trào chơi tem cũng được phát triển 10 năm sau đó. Ở Việt Nam, con tem đầu tiên xuất hiện khi thực dân Pháp vào xâm lược, khoảng năm 1940 đã có những người chơi tem ở Hà Nội. Hai mươi năm sau, Hội Tem Việt Nam được thành lập. 

Ông Nguyễn Đức Vân, Nguyên chủ tịch Hội chơi tem Hà Nội chia sẻ: “Chơi tem trong nước sẽ được tìm hiểu về văn hóa, lịch sử trong nước, chơi tem nước ngoài cũng đem đến kho kiến thức hết sức phong phú giúp người chơi mở mang tầm mắt”.
Thời gian trôi qua, thời buổi hòa mạng toàn cầu với thư điện tử, điện thoại… đã dần choán hết công dụng, vai trò của những con tem và lá thư tay nhưng đâu đó trong lòng Thủ đô này, ký ức vẫn được bồi tụ dần trong sự tích lũy của các nhà sưu tập. Có con tem hiện diện, có con tem vô hình. Những con tem gợi nhớ phần ký ức không thể nào khuyết thiếu từ những năm tháng gian lao với nỗi chờ đợi và những lá thư tay tạo thành “đường thư” dằng dặc nỗi niềm. Một người cựu chiến binh ngồi bên chợ tem hồi tưởng lại: “Thời chiến tranh, bộ đội vào chiến trường viết thư cho gia đình hiếm khi có thời gian đến bưu điện mua tem, thế rồi đồng đội bảo nhau đề trên phong thư: Thư bộ đội. Khi từng đoàn xe băng qua cánh đồng ngoại ô, thấy bà con đang cày cấy, họ đồng loạt thả những lá thư xuống ven đường. Bà con ta cứ thế nhặt thư về, mang ra bưu điện mua tem dán vào rồi gửi theo địa chỉ có sẵn. Lớp lớp người đã ra đi, thêm bao tuổi thanh xuân nằm lại, biết bao nhà sưu tập tem vẫn còn giữ lại được những con tem còn nguyên vết máu, ấy là những con tem từ hậu phương gửi đến chiến trường, có chiến sĩ chưa kịp bóc thư đã vĩnh viễn không trở lại”.

Đến nay, những con tem ký ức vẫn hiện diện đầy sống động, sang trọng mà gần gũi trong tâm tưởng của người yêu tem Thủ đô. Chợ tem chính là thú vui âm thầm mà tao nhã tạo nên một dấu ấn Hà Nội rất riêng, gói ghém trong đó biết bao ý nghĩa của đời sống văn hóa, tinh thần góp phần làm nên dung mạo một đô thành hào hoa, thanh lịch.

Bài và ảnh: Đoàn Gia