QĐND - Cả nước hiện có hơn 8000 lễ hội. Trong đó, lễ hội dân gian chiếm gần 89%, lễ hội lịch sử và tôn giáo chiếm gần 10%, số còn lại là các lễ hội hiện đại được phát sinh và du nhập từ nước ngoài. Mỗi một lễ hội mang những nét văn hóa riêng. Tuy nhiên, công tác tổ chức và quản lý lễ hội hiện nay đã đặt ra những vấn đề về một phương thức tổ chức và quản lý.

Nhiều chuyển biến mới trong mùa lễ hội đầu năm 2014

Sáu tháng đầu năm 2014, trên địa bàn cả nước nhiều lễ hội truyền thống và hiện đại đã được tổ chức. Theo đánh giá tại Hội nghị về công tác quản lý, tổ chức lễ hội 6 tháng đầu năm của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) mới đây, thì: “Mùa lễ hội năm nay đã diễn ra vui tươi, lành mạnh, an toàn; vấn đề thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội, vệ sinh môi trường đã có nhiều chuyển biến tích cực hơn hẳn so với kỳ lễ hội của những năm trước”.

Trên thực tế, công tác tổ chức và quản lý lễ hội trong năm nay cũng nhận được sự hài lòng của nhiều người dân. Công tác đảm bảo an toàn cho các lễ hội đã được làm tốt. Cụ thể như ở Lễ hội Đền Trần (Nam Định) diễn ra trong đêm 13 rạng sáng 14-2 (tức đêm 14, rạng sáng 15 tháng Giêng năm Giáp Ngọ), địa phương đã huy động lực lượng hơn 2000 người đảm bảo công tác an ninh, trật tự; Hay Lễ hội Đền Hùng năm 2014, địa phương đã tích cực chuẩn bị các công tác tổ chức trước đó hàng tháng. Trong quá trình lễ hội, đã kịp thời nắm bắt các thông tin và xử lý những biểu hiện vi phạm như "chặt chém", bắt ép du khách... Mục tiêu “5 không” (không ùn tắc, không chèo kéo, không ép giá, không trộm cắp và không ăn xin) đã được địa phương thực hiện tốt, đảm bảo an toàn cho du khách. Tại Lễ hội Chùa Hương, Ban quản lý Di tích danh thắng Chùa Hương (Hà Nội) đã tổ chức ứng trực 100% quân số ngay từ Mồng Một Tết để phục vụ khách tham quan, hành lễ. Số lượng đò bố trí phục vụ du khách mùa lễ hội cũng được bố trí hơn 5000 chiếc, đáp ứng đủ nhu cầu của du khách về hành hương và dự lễ. Thậm chí nhiều địa phương đã áp dụng các công nghệ hiện đại vào công tác giám sát, quản lý và tổ chức lễ hội như: Lắp đặt camera để phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm trong lễ hội (Phủ Tây Hồ-Hà Nội, Đền Đồng Bằng-Thái Bình, Đền Bắc Lệ-Lạng Sơn…).

Carnaval Hạ Long năm 2014 là một trong những lễ hội hiện đại đã được tổ chức khá thành công.

Năm nay, lượng du khách hành hương, tham gia vào lễ hội cũng tăng so với các năm trước. Cụ thể như ở Lễ hội Đền Hùng năm 2014, trong 5 ngày đã đón gần 7 triệu lượt du khách (tăng hơn 1 triệu lượt khách so với năm 2013)… Mặc dù vậy, mọi công tác đảm bảo phục vụ du khách vẫn được duy trì và tổ chức tốt. Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Huỳnh Vĩnh Ái nhận định: Mùa lễ hội năm nay được tổ chức tốt; công tác chuẩn bị đã chủ động hơn. Chúng ta đã có một mùa lễ hội thành công. Điều đó cũng là nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương, cùng báo chí và người dân.

Cần có những mô hình tổ chức và quản lý lễ hội

Việc tổ chức tốt các lễ hội với nhiều chuyển biến tích cực đã góp phần khẳng định được vai trò và ý nghĩa trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân. Những lễ hội được tổ chức đều bảo đảm tốt yếu tố văn hóa, lành mạnh. Tuy nhiên, việc phát sinh nhiều lễ hội mới, hay lễ hội mang màu sắc mới, đã gặp phải không ít phản ứng.

Những lễ hội mang đặc trưng truyền thống nhưng lại không chứa đựng hạt nhân tâm linh, không phải được khởi phát từ nhu cầu trong đời sống tinh thần của chính người dân sẽ ít mang lại giá trị văn hóa. Lễ hội chọi trâu lần đầu tiên được tổ chức tại huyện Phúc Thọ (Hà Nội) hồi đầu năm đã không nhận được nhiều sự đồng thuận. Hay việc trình diễn ánh sáng hoành tráng bằng công nghệ hiện đại tại Lễ hội Đền thờ Đức Quốc tổ Lạc Long Quân (Thanh Oai, Hà Nội) cũng không nhận được sự đồng tình của nhiều người quan tâm…

Lễ hội là của nhân dân, từ nhân dân mà ra và tồn tại trong đời sống văn hóa của cộng đồng. Điều đó cũng có nghĩa là mỗi một lễ hội sẽ có một đặc trưng riêng, thể hiện sinh động đời sống văn hóa, tinh thần của người dân tại địa phương đó. Đồng nghĩa là chúng ta cần tổ chức lễ hội phù hợp với đặc trưng và yếu tố văn hóa, lịch sử cũng như tâm linh có trong lễ hội. Tuy nhiên, việc nghiên cứu đề xuất những mô hình chung, mang tính định hướng trong tổ chức và quản lý lễ hội thời điểm hiện nay là rất cần thiết.

Ông Trần Hữu Sơn, Giám đốc Sở VHTT&DL tỉnh Lào Cai cho rằng: “Quản lý và tổ chức lễ hội cần phải có sự thay đổi trong tư duy và cách thức cho phù hợp. Đặc biệt, cần chú ý đến yếu tố xã hội. Xã hội thế nào thì lễ hội sẽ như thế. Và không nên né tránh các vấn đề khó để quản lý. Cần phải tổ chức đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học về lễ hội để phổ biến tới các địa phương và người dân. Từ đó có những mô hình điển hình trong tổ chức và quản lý lễ hội để các địa phương học hỏi và áp dụng vào thực tiễn của địa phương mình”.

Việc nghiên cứu đưa ra những mô hình tổ chức và quản lý lễ hội không có nghĩa là chúng ta sẽ đưa ra những mô hình cứng nhắc mà cần mang tính định hướng chung, mô hình mang tính điển hình để nhân rộng giúp các địa phương làm tốt công tác tổ chức và quản lý lễ hội. Để làm tốt điều đó cần có những nghiên cứu khoa học cụ thể về các khía cạnh và phương diện trong lễ hội như: Nội dung lễ hội, an ninh trật tự trong lễ hội, bảo vệ các giá trị văn hóa và di tích liên quan đến lễ hội… Tuy nhiên, điều đặc biệt cần chú ý, lễ hội là của nhân dân, phản ánh chính đời sống văn hóa tinh thần của người dân.

Mặc dù các lễ hội khá sinh động và mang những đặc trưng vùng miền khác nhau, song việc quan tâm tìm ra những mô hình chung nhất trong quản lý và tổ chức lễ hội là điều cần thiết trong điều kiện hiện nay để có thể định hướng, làm tốt công tác quản lý.

Bài và ảnh: DUY VĂN