QĐND - Thời chiến tranh, câu hát quan họ của ông như một nhánh hoa vườn tiễn đưa những chiến sĩ ra chiến trường. Thời bình, câu quan họ là lời ru quê hương, ru giấc nghìn thu cho những chiến sĩ đã ngã xuống vì độc lập, tự do của dân tộc, mang trong tim điệu “Mười Nhớ” về lòng đất mẹ bình yên. Ông là NSƯT Quý Thăng, Chủ nhiệm CLB quan họ Mười Nhớ, Giám đốc Công ty Văn hóa nghệ thuật Kinh Bắc ở TP Hồ Chí Minh.

LỜI RU ĐỒNG ĐỘI

Mỗi năm, cứ đến dịp kỷ niệm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27-7), nghệ sĩ Quý Thăng và những nghệ sĩ trong Hội đồng hương Bắc Ninh, Bắc Giang, Thái Bình lại quy tụ về Nghĩa trang Liệt sĩ TP Hồ Chí Minh (phường Long Bình, quận 9). Bên hương hồn đồng đội, ông - người cựu chiến binh của chiến trường ác liệt năm xưa xúc động dâng lời văn tế:

“Hỡi vong linh các anh hùng liệt sĩ đã anh dũng xả thân vì Tổ quốc

Cho hôm nay mọi miền đất nước no ấm, yên vui, hạnh phúc muôn nhà

Theo Đảng gọi ngày thêm tươi sáng.

Trên thành phố Bác Hồ yêu kính

Đồng hương ta đoàn kết một lòng

Cùng góp sức dựng xây thành phố giàu đẹp, văn minh

Vẫn nhớ ơn người dũng liệt hy sinh.

Trước tượng đài liệt sĩ anh linh

Xin chứng giám lòng biết ơn vô hạn

Tấm lòng thành mãi mãi nhớ ơn…”.

Không khí linh thiêng trầm mặc. Có người lẳng lặng lau nước mắt. Trong khói nhang hư ảo, tưởng như các anh đang hiện về, say sưa với làn quan họ thắm tình của liền anh áo the, khăn đóng; liền chị áo tứ thân, khăn mỏ quạ, nón quai thao xứ Kinh Bắc. Đó là “Mời trầu”, là “Người ơi người ở đừng về”, là “Mười nhớ”, là “Còn duyên”… Hát bên mộ anh, ai nấy đều rưng rưng.

NSƯT Quý Thăng và các nghệ sĩ quan họ biểu diễn tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP Hồ Chí Minh.  Ảnh do nhân vật cung cấp

Hoạt động ý nghĩa này do nghệ sĩ Quý Thăng khởi xướng năm 1998. Ông cho biết: “Trở về từ chiến trường, đem làn quan họ vào Nam lập nghiệp, mỗi lần viếng mộ các anh hùng liệt sĩ, tôi lại nhớ da diết thời bom đạn ác liệt. Ngày đó, tôi đem lời ca tiếng hát của mình để động viên tinh thần cho đồng đội trước giờ ra trận, đánh thắng kẻ thù. Trên sân khấu tôi hát như rút ruột rút gan và cảm động thay khi những người lính chỉ trong giây phút nữa phải đối mặt với cuộc chiến ác liệt, cái chết chỉ trong gang tấc vẫn say sưa trong làn điệu quan họ quê mình. Tôi may mắn trở về quê nhà, không thương tật nhưng bao đồng đội đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường. Là người con xứ Kinh Bắc, nhiều năm hát quan họ cho mọi người, nhưng những gương mặt đồng đội của đêm văn nghệ năm xưa là hình ảnh tôi không bao giờ quên. Chợt nghĩ, tại sao mình không hát cho các anh, như một lời tri ân của người còn sống, như một lời tâm tình của người đồng đội?” - nghệ sĩ Quý Thăng chia sẻ.

Nghệ sĩ cho biết, lúc đầu chỉ có ông và những người trong Hội đồng hương Bắc Ninh tổ chức. Sau thấy hoạt động ý nghĩa, giàu tính nhân văn, Hội đồng hương Bắc Giang, Thái Bình cùng tham gia và quyết định tổ chức như một hoạt động thường niên do nghệ sĩ Quý Thăng phụ trách. 

“TÔI VẪN LÀ CHIẾN SĨ”

NSƯT Quý Thăng tên thật là Nguyễn Đăng Thăng, sinh ra tại Hà Nội nhưng lớn lên tại xã Mão Điền, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Từ nhỏ, theo chị đi xem hát ở hội làng, Quý Thăng sớm thể hiện là cậu bé có khiếu hát dân ca quan họ với chất giọng mượt mà, sâu lắng. Là một “anh Hai quan họ” nổi tiếng, có công mở đường và phát triển dân ca quan họ ở miền Nam thập niên 80 nhưng nói về mình, ông vẫn tự hào khi là một người lính. Tham gia Đoàn ca múa kịch Hà Bắc năm 1968, chàng thanh niên Quý Thăng lúc ấy vô cùng vinh dự và tự hào khi đem lời ca tiếng hát, đặc biệt là làn điệu quan họ quê hương phục vụ bộ đội ở các trận địa. Đêm đêm, những bài ca cách mạng, điệu “Gọi đò”, “Qua cầu gió bay”… lại ngân lên làm vững lòng người ra trận.

Sau giải phóng, ông được cử đi học tại Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Nhạc Viện Hà Nội). Cuối những năm 70, chiến tranh biên giới nổ ra, ông lại xếp bút nghiên theo đoàn phục vụ bộ đội. Năm 1984, nghệ sĩ Quý Thăng chuyển vào TP Hồ Chí Minh và học ngành Thanh nhạc dân tộc tại Viện Nghiên cứu Âm nhạc Việt Nam và Trường Nghệ thuật sân khấu 2 (nay là Trường Sân khấu điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh). Kể từ đây, ông bắt đầu bước vào con đường nghệ thuật chuyên nghiệp, sáng tác, dạy và hát quan họ phục vụ nhân dân, lực lượng vũ trang…

Câu chuyện cảm động về một người thương binh đất Bắc mà ông gặp trên đất phương Nam đã để lại những ấn tượng không bao giờ quên. Chiến tranh đi qua, người thương binh già về lại xứ Kinh Bắc - nơi đơn vị ông từng đóng quân, bôn ba tìm lại đoàn văn công hát quan họ năm nào. Đối với người thương binh, làn quan họ mượt mà, nghĩa tình mà những liền anh, liền chị biểu diễn đêm ấy đã theo ông vào tận chiến trường, sau bao năm vẫn ngân nga không dứt. Hôm gặp lại nghệ sĩ Quý Thăng, người thương binh già mừng vui khôn xiết. Hai người lính, một văn công, một pháo binh rưng rưng buổi hạnh ngộ.

Dịp cả nước kỷ niệm 65 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ vừa rồi, Nghệ sĩ Quý Thăng tâm tình: “Những ngày tháng 7, kỷ niệm của những tháng năm tiếng hát át tiếng bom lại sống dậy trong tôi. Tôi hát như một lời tri ân, một lời ru của những người con xứ Kinh Bắc cho những người lính đã ngã xuống, những người đã để lại một phần thân thể, máu xương và tuổi thanh xuân của mình để giành lại tự do, độc lập cho dân tộc”.

QUỲNH NGA