“Bắn bất kỳ thứ gì chuyển động”

QĐND - Là người con của Quảng Ngãi, ngay từ nhỏ, tôi đã được nghe nhiều, đọc nhiều về lịch sử truyền thống quê hương. Tôi đặc biệt quan tâm đến vụ thảm sát xảy ra ngày 16-3-1968, tại khu vực thôn Mỹ Lai thuộc làng Sơn Mỹ, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Nhưng gần đây, khi đọc tác phẩm của một nhà báo người Mỹ được xuất bản năm 2013 viết về chiến tranh ở Việt Nam, tôi vẫn phải giật mình.

Bìa cuốn sách viết về vụ thảm sát Mỹ Lai của tác giả Nick Turse. Ảnh: Thecontributor.com

Trong cuốn sách Kill anything that moves: The real American war in Vietnam (Tạm dịch: Bắn bất kỳ thứ gì chuyển động: Cuộc chiến thực sự của Mỹ ở Việt Nam) của Nick Turse, nhà báo Mỹ nổi tiếng, được viết dựa trên nhiều tài liệu mật cùng hàng loạt cuộc phỏng vấn trực tiếp với các nhân chứng chiến tranh. Với những tư liệu có được, tác giả đưa ra nhận định: "Những vụ hiếp dâm, tra tấn, giết hại dân thường Việt Nam kiểu như vụ thảm sát Mỹ Lai không phải hành động lầm lạc trong những giờ phút thiếu suy nghĩ của binh lính Mỹ"... Tác giả vạch rõ: "Chỉ rất ít cá nhân phải ra tòa hoặc bị trừng phạt vì tội ác chiến tranh trong vụ thảm sát Mỹ Lai".

Năm 2001, trong một lần vào thư viện quốc gia, Nick Turse vô tình được tiếp cận với những tài liệu cũ kỹ của Nhóm công tác về tội ác trong chiến tranh Việt Nam (nhóm này được thành lập sau vụ thảm sát Mỹ Lai nhằm che đậy hàng loạt tội ác của quân đội Mỹ). Nhờ tiếp cận được nguồn tài liệu này, Turse có cơ sở để lột tả sự thật của chính quyền Mỹ thời đó đã cố tình tuyên truyền, bóp méo lịch sử, cho rằng vụ thảm sát Mỹ Lai chỉ là sự cố ngoài ý muốn. Tác giả cũng chỉ rõ sự bất đồng của những người từng tham gia vụ thảm sát; đồng thời chỉ ra sự hoảng loạn, lo sợ tột độ của họ.

Ngoài việc nghiên cứu có hệ thống tư liệu lịch sử, tác giả cuốn sách còn trao đổi, phỏng vấn nhiều tướng lĩnh, quan chức dân sự cao cấp, các nhà điều tra tội phạm, cựu chiến binh từng chứng kiến hoặc phạm tội ác tàn bạo ở Mỹ Lai. Turse cũng đã đến Việt Nam nhiều lần để phỏng vấn những người sống sót sau vụ thảm sát, từ sau cuộc chiến tàn khốc ở Việt Nam do quân đội Mỹ gây ra. Qua đó, ông đã khái quát lại bức tranh về chiến tranh, giới thiệu những tư liệu lịch sử mới, giá trị và khá đầy đủ về vụ thảm sát dân thường dã man ở Mỹ Lai năm 1968. Có lẽ bởi thế, dù ở nước Mỹ hiện tại đã có khoảng 30.000 cuốn sách viết về chiến tranh ở Việt Nam, nhưng cuốn sách Kill anything that moves: The real American war in Vietnam ra đời đã gây được tiếng vang lớn không chỉ ở nước Mỹ.

NGUYỄN SÔNG TRÀ