Bài 1: Nỗ lực góp phần làm thay đổi môi trường Thủ đô trong lành

Được thiên nhiên ban tặng nhiều cảnh quan, danh lam thắng cảnh nổi tiếng, Hà Nội luôn là điểm đến thu hút khách tham quan trong nước và quốc tế. Trải qua thời gian cùng tốc độ phát triển đô thị hóa, bên cạnh những mặt tích cực, Thủ đô đang phải đối mặt với những tác động tiêu cực do ô nhiễm môi trường. Xây dựng văn hóa ứng xử với môi trường là quyết tâm chính trị của người Hà Nội nhằm chung tay, góp sức tạo nên một Hà Nội xanh, hiện đại và văn minh.

Xây dựng những chuẩn mực văn hóa

Trải qua hơn 1.000 năm hình thành và phát triển, Hà Nội đã khẳng định vị trí là trung tâm văn hóa, chính trị, kinh tế của cả nước. Để từng bước xây dựng, hình thành những chuẩn mực văn hóa, góp phần giữ gìn và phát triển truyền thống văn hóa tốt đẹp của Thủ đô và đất nước, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, tháng 3-2017, UBND TP Hà Nội ra Quyết định số 1655/QĐ-UBND về việc ban hành QTƯX nơi công cộng trên địa bàn Thủ đô. Bộ QTƯX đã góp phần điều chỉnh lời nói, thái độ, hành vi của cá nhân, tổ chức nơi công cộng, nhất là ý thức, trách nhiệm trong gìn giữ môi trường tự nhiên-một trong những vấn đề nóng của toàn cầu hiện nay.

Vườn hoa Trúc Bạch được người dân phường Trúc Bạch lắp đặt thêm hệ thống cầu trượt.

Thủ đô đang trong những ngày ô nhiễm không khí cao. Theo thống kê của Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, số dân cư sống tại Hà Nội đã lên tới hơn 9,6 triệu người, trong đó, dân số đô thị chiếm hơn 40%. Thành phố có 17 khu công nghiệp, khoảng 1.300 làng nghề, 7 triệu xe gắn máy và hơn 600.000 ô tô… Đây chính là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm không khí.

Hơn 50 năm sống và làm việc tại Hà Nội, PGS, TS Lê Quý Đức, nguyên Phó viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển cho rằng: "Thủ đô cần phải tạo ra nếp sống văn hóa với môi trường tự nhiên, trước tiên là cho chính người Hà Nội. Hơn nữa, trong điều kiện Thủ đô ngày càng đông đúc, dồn nén không gian sống, nếp sống văn hóa còn như chiếc giá đỡ, chiếc áo bảo hiểm để bảo vệ người dân Hà Nội sống hạnh phúc, sống trong lành, chứ không chỉ đơn thuần là ứng xử giữa con người với nhau...".

Nhắc tới vai trò văn hóa ứng xử của người Hà Nội, theo TS Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long: Cái gốc của văn hóa chính là văn hóa ứng xử với môi trường xã hội và môi trường thiên nhiên. Trong văn hóa truyền thống, người Việt Nam gọi thiên nhiên là “mẹ” thì việc ứng xử yêu mến, tôn trọng với người “mẹ” thiên nhiên là yếu tố cơ bản để sinh tồn.

Theo các chuyên gia, việc Hà Nội ban hành QTƯX nơi công cộng, đặc biệt trong hoàn cảnh môi trường Thủ đô đang ở mức báo động đỏ như hiện nay là vô cùng cần thiết. Đây là cơ sở, động lực tinh thần to lớn để người dân nâng cao ý thức, trách nhiệm, chung tay BVMT, góp phần xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại.

Lan tỏa những hành động đẹp

Quá trình tìm hiểu, thâm nhập thực tế, chúng tôi thấy được quyết tâm, tinh thần sáng tạo của các quận, huyện, thị xã trên địa bàn Thủ đô trong việc tuyên truyền, vận động người dân thực hiện QTƯX nơi công cộng.

Người dân tìm hiểu nội dung quy tắc ứng xử nơi công cộng được niêm yết tại Nhà văn hóa Xuân Lộc 1, phường Xuân Đỉnh.

Với tốc độ đô thị hóa nhanh thì các hồ nước và hệ thống cây xanh của Hà Nội được ví như những lá phổi xanh. Chúng tôi lựa chọn điểm đến đầu tiên để thực hiện vệt bài này là phường Trúc Bạch, quận Ba Đình, bởi 2/5 diện tích đất của phường là hồ Trúc Bạch-một trong 3 hồ nước lớn nhất Thủ đô. Ông Nguyễn Xuân Minh, Phó chủ tịch UBND phường Trúc Bạch đưa chúng tôi đi khảo sát quanh khu vực hồ Trúc Bạch. Dừng chân tại một vườn hoa bao quanh khu vực hồ, ông Minh phấn khởi chia sẻ về khu vui chơi, thể dục thể thao của người dân trên địa bàn. Nhớ lại những ngày bộ QTƯX nơi công cộng chưa được ban hành, khoảng đất này là nơi tập kết rác thải, cỏ dại mọc um tùm. Sau quá trình tuyên truyền, triển khai thực hiện QTƯX nơi công cộng, phường vận động người dân xây dựng những chỗ đất trống thành các vườn hoa khang trang với hệ thống cầu trượt cho trẻ em vui chơi và các thiết bị tập thể dục cho người dân. Nhìn thấy những vườn hoa xanh, sạch được hình thành bằng chính nguồn kinh phí xã hội hóa của từng hộ dân trên địa bàn, người dân đều có ý thức trong BVMT.

Với quyết tâm gìn giữ đường phố xanh-sạch-đẹp, phường Trúc Bạch đã lên kế hoạch lắp đặt thêm nhiều thùng rác, tuyên truyền tới từng hộ dân đổ rác đúng giờ, đúng nơi quy định, thực hiện những điều nên làm trong QTƯX. Ông Nguyễn Xuân Minh chia sẻ: “Phường Trúc Bạch có 16 tổ dân phố với 226 hộ dân. Đến nay, nếp sống văn minh, lối ứng xử văn hóa ngày càng lan tỏa, thấm sâu trong cộng đồng dân cư. Thay đổi dễ nhận thấy nhất là người dân đã có ý thức hơn trong việc giữ cho hồ Trúc Bạch-lá phổi xanh của quận Ba Đình nói riêng và thành phố nói chung được trong lành, sạch sẽ”.

Khác với phường Trúc Bạch, phường Xuân Đỉnh, quận Bắc Từ Liêm là địa bàn có mật độ dân số đông với 24 tổ dân phố, xấp xỉ 10.000 hộ dân nên bước đầu triển khai bộ QTƯX nơi công cộng cũng gặp không ít khó khăn. Trò chuyện với chúng tôi, ông Dương Văn Tâm, cán bộ phụ trách việc triển khai QTƯX nơi công cộng trên địa bàn phường Xuân Đỉnh cho biết: "Thời gian đầu triển khai, các tổ trưởng tổ dân phố phải rất vất vả đến từng hộ dân để phát tờ rơi, vận động người dân nghiêm túc thực hiện QTƯX. Quyết tâm, công sức của chính quyền địa phương được đáp lại bằng những chuyển biến rõ rệt trong văn hóa ứng xử của người dân đối với việc BVMT. Mọi người đều thống nhất: Muốn ngõ, phố sạch đẹp thì phải đổ rác đúng giờ, đúng nơi quy định, đặc biệt, chấm dứt hiện tượng vứt rác ở các ngã ba, ngã tư, cột điện, các bãi đất trống.

Theo ghi nhận của chúng tôi, nội dung QTƯX nơi công cộng cũng được các quận, huyện, thị xã trên địa bàn TP Hà Nội triển khai sâu rộng. Nhiều điểm đen rác thải, quảng cáo rao vặt trái phép được loại bỏ. Nhiều tuyến đường hoa, nhiều ngõ phố sáng-xanh-sạch-đẹp được hình thành.

Đáng mừng là, việc xây dựng văn hóa ứng xử với môi trường, thực hiện QTƯX nơi công cộng không chỉ thu hút sự quan tâm của những người cao tuổi mà còn có sự vào cuộc tích cực của các bạn trẻ. Nhiều tình nguyện viên là các em học sinh, sinh viên tự đi nhặt rác trên các tuyến phố; nhiều phong trào “nói không với rác thải nhựa” được nhân lên trong thời gian qua. Tiêu biểu là mô hình “con đường bích họa”-mô hình tạo dấu ấn đậm nét của tuổi trẻ Thủ đô trong đẩy mạnh tuyên truyền QTƯX. Đây là giải pháp hiệu quả nhằm xóa các điểm đen về rác, biển quảng cáo, rao vặt trái phép. Theo số liệu từ Thành đoàn Hà Nội, chỉ trong tháng 3-2019 đã có 3.886m2 tranh bích họa được hoàn thành. Bằng đôi tay khéo léo và nhiệt huyết của sức trẻ, tuổi trẻ Thủ đô đã góp phần làm đẹp cảnh quan môi trường đô thị, tạo nét độc đáo cho các con phố của Hà Nội.

(còn nữa)

Bài và ảnh: NGUYỄN HOÀI