Bạch Thông nổi tiếng với trận Phủ thông

Bạch Thông có diện tích tự nhiên tương đối rộng. Địa hình chia làm hai vùng cao, thấp khá rõ rệt. Rừng núi chiếm 90% diện tích đất đai toàn huyện. Sông Cầu là con sông lớn nhất chảy trên địa bàn huyện, bắt nguồn từ Bằng Viễn (Chợ Đồn) chảy vào Bạch Thông qua 8 xã, rồi đổ xuôi về phía nam. Quốc lộ 3 là con đường giao thông huyết mạch chạy dọc theo chiều dài của huyện. Ngoài ra, có nhiều đường đất, đá tạo thành mạng lưới giao thông khá thuận tiện phục vụ cho nhu cầu đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của nhân dân các dân tộc trong huyện và cả địa bàn tỉnh Bắc Cạn. Bạch Thông là một huyện đông dân nhất của tỉnh Bắc Cạn, gần 70 nghìn người thuộc 14 dân tộc sinh sống. Từ xa xưa, trong quá trình lao động sản xuất và đấu tranh với thiên nhiên, nhân dân Bạch Thông đã sáng tạo và xây dựng được những nét văn hóa truyền thống sinh động, đậm đà bản sắc.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, là một huyện nằm sát thị xã Bắc Cạn- “Thủ đô kháng chiến” nên Bạch Thông là một trong những trọng điểm tiến công của địch trong chiến dịch Việt Bắc-Thu Đông 1947. Ngay từ những ngày đầu chiến dịch, giặc Pháp đã bị quân và dân Bắc Cạn nói chung, quân và dân huyện Bạch Thông nói riêng liên tiếp tiến công, quấy rối. Địch bị tiêu hao, tổn thất và không thực hiện được mưu đồ lùng bắt cơ quan, cán bộ lãnh đạo, phá kho tàng, công xưởng kháng chiến. Đáng chú ý là một số trận:

Tại chợ Mới, ngày 8-10-1947, du kích xã Yên Đĩnh phối hợp với Trung đội chống chiến xa (thuộc tiểu đoàn 49) đánh địch khi chúng tổ chức đi thu dù ở bãi sông và cánh đồng quanh thị trấn. Ngày 9-10, hai tiểu đội du kích xã Yên Đĩnh và Chợ Mới phối hợp với Trung đội chống chiến xa chặn đánh địch ở cánh đồng Yên Đĩnh (Bắc Chợ Mới 1km), diệt và làm bị thương trên một chục tên. Đến ngày 15-10, Trung đội lại phục kích ở Thác Giềng (km 13 đường Bắc Cạn-Chợ Mới) diệt 20 địch, phá 2 xe ngựa, thu một số súng đạn. Đặc biệt, đêm ngày 16, rạng ngày 17-10, du kích Yên Đĩnh và chợ Mới phối hợp với Tiểu đoàn 19 hành quân từ Cù Vân lên, tiến công vị trí địch ở chợ Mới do một đại đội tăng cường địch đóng giữ tại hai khu vực: Thị trấn và cầu ổ Gà. Sau 4 giờ chiến đấu, tuy không làm chủ được vị trí nhưng quân ta đã diệt và làm bị thương 50 địch, phá hủy một số kho tàng, vũ khí, phương tiện chiến tranh. Đây là lần đầu tiên, quân và dân Bạch Thông mở cuộc tiến công vào vị trí hiểm yếu, được bố phòng khá vững chắc của địch và thu được kết quả. Ba ngày sau, ngày 19-10-1947, du kích Lao Kỳ phối hợp với bộ đội công binh đánh giao thông tại km 23 đường Bắc Cạn –Chợ Mới, diệt 60 địch, phá 2 ô tô. Đây là trận đánh giao thông đạt hiệu suất cao của dân quân, du kích Bạch Thông.

Huyện Bạch Thông nổi tiếng trong kháng chiến chống Pháp với trận đánh đồn Phủ Thông ngày 25-7-1948, “nhớ Phủ Thông, nhớ Đèo Giàng...”. Tiểu đoàn bộ binh 11 (Trung đoàn 308) được tăng cường 2 khẩu pháo 75 ly cùng dân quân, du kích Bạch Thông tiến công đồn Phủ Thông-một vị trí tương đối kiên cố trong tiểu khu Bắc Cạn do một Trung đoàn Lê dương của Pháp đóng giữ, mở đầu chiến dịch Đường 3 (25-7 đến 12-8-1948). Vào lúc 18 giờ ngày 25-7, sau khi pháo bắn chuẩn bị, Tiểu đoàn chia làm 2 mũi, dùng thang, ván vượt rào, xung phong diệt các ụ súng, phát triển vào trung tâm, đánh chiếm gần hết các lô cốt và diệt phần lớn địch trong đồn.

Ngày nay, phát huy truyền thống anh hùng của quê hương cách mạng, nhân dân các dân tộc huyện Bạch thông dưới sự lãnh đạo của Huyện ủy, Uỷ ban nhân dân các cấp, tiếp tục phấn đấu thực hiện các nhiệm vụ cách mạng trong điều kiện mới, phấn đấu xây dựng huyện thành huyện giàu của tỉnh Bắc Cạn ./.

Trang Thu