QĐND - Tôi nhớ sáng thu năm ấy. Qua cửa sổ nhà tôi, thấy anh Thang đang mải lúi húi ở góc hiên nhà, nghe mẹ giục đi làm vội thu đồ nghề, rồi khoác cái áo lấm lem dầu mỡ, lọc xọc dắt xe đạp ra. Bố đến sau tôi từ lúc nào, khẽ bảo:
- Đến trường thôi, con gái.
Hôm ấy là ngày trọng đại trong đời tôi: Tôi vào lớp một.
Trưa về. Đã thấy anh con bà cụ hàng xóm lại đang cầm kìm vặn vẹo cái “trò trẻ con” ở hiên. Tôi liền nhảy chân sáo qua đường. Ngắm nghía một hồi, tôi thấy nó giống thứ máy móc của đầu tầu hỏa ngày ngày vẫn xình xịch qua đây, còn anh thì bảo “cơ cấu biên-tay quay” tự tạo đấy.
Tối hôm ấy anh Thang sang nhà tôi ôm theo một bọc giấy.
- Thưa chú-Anh đặt bọc giấy xuống bàn, lễ phép nói với bố tôi- Cháu muốn nhờ chú giảng cho một bài toán cơ học.
Bố ân cần rót nước mời anh. Bố suốt ngày bận việc ở trường, ít quan tâm đến những người hàng xóm, nhưng riêng với anh Thang thì bố rất có cảm tình. Gia đình anh mới chuyển về đây được vài năm, hồi bé anh học ở tỉnh khác, rồi khi bố anh lâm bệnh mất vào đầu năm ngoái anh phải bỏ học, đi công nhân nhà máy dệt len để có tiền giúp mẹ. Mẹ anh kiếm sống bằng gánh hàng cháo, sáng sáng bà lầm lũi gánh hai nồi cháo to đùng, tiếng rao khàn khàn: Cháo ơ…
Ban đầu bố chăm chú nghe trình bày cái “cơ cấu tự tạo” anh mang sang, sau nét mặt bố bình thản, hẳn với một giáo viên vật lý kỳ cựu như bố thì điều anh nói không có gì là mới cả. Ông còn chỉ vào tên các tác giả cuốn sách giáo khoa vật lý lớp 10, bảo:
- Toàn bậc thầy của chú cả đấy. Vậy thì họ nhầm sao được.
Anh về rồi, bố quay sang mẹ bảo:
- Trong đời dạy học, anh chưa thấy cậu học trò nào kỳ cục như vậy, phản bác cả sách giáo khoa.
Đến khi tôi vào học năm thứ nhất Trường Đại học Bách khoa, anh Thang lên đường nhập ngũ. Lần ấy, tôi gặp bà cụ Thang đang gánh cháo ra chợ. Bà gầy xọp, mắt thâm quầng có ngấn nước. Bà bảo, anh ở tận Đồng Tháp Mười thư về thưa lắm. Thế rồi bỗng một hôm tôi nhận được lá thư đầu tiên của anh, gửi theo địa chỉ trường. Thư bé bằng bàn tay, có lẽ trên đường hành quân, anh xé vội từ một cuốn sổ. Anh kể, đang là lính trinh sát tiểu đoàn bộ đội địa phương Quân khu 9. Gian khổ ác liệt lắm, sống chết không biết thế nào vì thế không dám nghĩ xa em gái hậu phương (chữ “nghĩ xa” anh gạch chân). Câu cuối cùng của lá thư ngắn ngủi ấy là: “Chỉ lúc nào cũng thấy nhớ mẹ và em thôi!” Đọc xong tôi bỗng ứa nước mắt. Bỗng một hôm tin dữ bay về: Anh Thang đã hy sinh! Những ngày đó bố tôi ít nói hơn, mỗi khi nhắc đến anh lộ vẻ đau lòng, tiếc hồi anh ở nhà đã không giúp được gì và còn bảo, nếu Thang được học hành đến nơi đến chốn sẽ trở thành nhà khoa học đích thực, chiến tranh là cỗ máy xay thịt, đã nghiền nát bao chàng trai ưu tú như thế! Một hôm, tình cờ tôi vào hiệu sách thấy có cuốn sách giáo khoa vật lý lớp 10 mới tái bản. Và thật bất ngờ, giở đến trang diễn giải về bài toán biên tay quay, thì y chang như điều anh đã đề nghị sửa lại dạo nào. Vậy là những người soạn sách giáo khoa lần này đã âm thầm công nhận anh đúng, đấy cũng là cách giữ thể diện cho họ trước bàn dân thiên hạ.
Sau ngày nước nhà thống nhất được vài tháng. Vào một buổi chiều mùa thu se lạnh, tôi vừa ở cơ quan về, qua cửa sổ bỗng nhìn thấy một người cao gày, đội mũ cối sụp mặt, mặc bộ quần áo bộ đội cũ sờn, lệch trên vai cái ba lô con cóc móp, chống nạng tập tễnh đi vào cổng nhà bà cụ Thang. Tôi bật tung cửa chạy sang, cuống quýt gọi đến khản giọng:
-Anh Thang về rồi, bà ơi!
Nhưng người đó ngửng lên nhìn tôi: Không phải anh Thang. Bà cụ thì lập cập từ nhà chạy ra, đứng sững trên bậc thềm. Anh bộ đội chống nạng bước vội đến, gục đầu xuống bờ vai gầy của bà.
-Thằng Thang đâu con?- Bà nghẹn ngào, nước mắt giàn giụa- Nó chết rồi ư?
-Không mẹ ạ.
- Anh thương binh nói mà cứ lúng túng với cái nạng gỗ bên cạnh -Anh ấy bị thương nặng hơn con, đang trong trại an dưỡng. Con về trước báo với mẹ.
Đến một ngày anh Thang trở về. Vẫn cái dáng cao gầy, chỉ có nước da không còn bánh mật như ngày xưa, giờ trắng xanh như biến anh thành con người trong vắt; bề ngoài lành lặn, nhưng giám định thương tật anh đã mất tám mươi phần trăm sức khỏe. Ngày đó tôi đã tốt nghiệp, là kỹ sư công nghệ ở một nhà máy cơ khí trong thành phố. Trò chuyện với bà con xóm giềng sang chia vui được một lúc, anh quay sang tôi tưng tửng giao hẹn là ít bữa nữa sẽ trình bày với tôi cách giải mới của anh về mấy bài toán cơ học kết cấu. Tôi sững người. Chao ôi, bao năm rồi mà anh vẫn canh cánh trong lòng về thứ trò chơi thời mới lớn ấy!
Một hôm, tôi lại bắt gặp anh Thang đang lúi húi ở góc hiên nhà. Đã hai mươi năm trôi qua kể từ ngày tôi vào lớp một, tóc anh đã điểm bạc, trên gương mặt xanh xao hiện lên vài nếp nhăn, chỉ đôi mắt vẫn rực sáng bởi niềm đam mê khám phá khoa học. Còn tôi đã qua tuổi hai sáu, cũng một lần yêu mà không thành, người ấy phản bội và đã đi xa. Lòng tôi trống trải biết bao! Tôi sang, anh vẫn chỉ nói về “chủ đề” ấy. Đến một lúc, bỗng mặt anh biến sắc, tái nhợt, mồ hôi tóa đầm đìa trên trán. Tôi vội đỡ anh vào nhà. Anh chỉ hộp thuốc để trong tủ. Tôi lấy ra cho anh uống, được một lúc anh nằm xuống giường, ngủ thiêm thiếp. Đúng lúc bà cụ Thang đi chợ về. Bà hiểu ngay sự tình, bảo tôi:
- Có mấy ông ở viện nghiên cứu gì ấy của quân đội đến chơi, đã chẳng gàn, lại còn khích lệ nó. Người ta cũng tốt, nhưng phải chiếu cố nó thương tật nặng thế này chứ.
Lát sau anh choàng mở mắt, ngồi dậy. Bà trách:
- Con cứ làm quá sức, hôm nay không có em nó ở đây thì khốn đấy.
Nhưng anh vẫn chưa hết hào hứng với điều nói dở lúc nãy, bảo tôi:
- Em biết không, nếu công thức tính mới của anh mà được thừa nhận, thì khi ứng dụng vào thiết kế công trình tiết kiệm được khối vật tư, nguyên liệu đấy…
Bà cụ ngồi bên cứ mấy lần nhấm nháy, bảo tôi phải nhanh chóng cắt “cơn nghiền” của anh.
Thế rồi công việc bù đầu ở nhà máy, tập tài liệu của anh đưa để góp ý vẫn để đấy, chưa biết lúc nào đọc được. Lại có cuộc đi công tác dài ngày ở phía Nam. Hôm nay trên đường trở về, mới đến đầu phố tôi nghe tin sét đánh: Anh Thang mất mấy ngày nay rồi!
Tai tôi như ù đặc. Đâm bổ vào nhà anh.
Bàn thờ để giữa nhà, hương khói nghi ngút. Bức ảnh trên bàn thờ cứ thấp thoáng trong làn khói hư ảo, ánh mắt anh đang nhìn tôi như nhắn nhủ điều gì. Anh chàng kỳ cục của tôi ơi! Giờ đã nằm dưới ba thước đất, anh có còn biết chuyện gì đã xảy ra trên cõi đời này nữa không?
Rằng, vẫn có một cô bé chíp hôi từ lâu thầm mong nhớ anh, thầm yêu anh và vẫn cố chờ đợi một phép màu nào đó đến với hai người…
Truyện ngắn của PHẠM QUANG ĐẨU