QĐND - Tại TP Hồ Chí Minh vừa diễn ra Lễ tưởng niệm 2 năm ngày mất của Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân (GS, NGND) Hoàng Như Mai. Trong không khí ấm áp, các thế hệ đồng nghiệp, học trò và con cháu của ông đã ôn lại những kỷ niệm về một người thầy giáo đức độ, tài năng, nhà văn hóa lớn, một tấm gương lao động quên mình đã có những đóng góp xuất sắc cho sự nghiệp giáo dục, xây dựng, phát triển đất nước nói chung, TP Hồ Chí Minh nói riêng.

Giờ văn học, giờ thầy Mai

Dấu ấn nổi bật và đậm nét nhất trong cuộc đời hoạt động phong phú của GS Hoàng Như Mai là lĩnh vực giáo dục, cụ thể là thầy giáo dạy văn học. Ông được mọi người biết đến như một trong những cây đại thụ của nền giáo dục Việt Nam. Hơn nửa thế kỷ dạy học, trong đó phần lớn cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn bó với TP Hồ Chí Minh, GS Hoàng Như Mai đã góp phần đào tạo nhiều thế hệ học trò trở thành những lãnh đạo cấp cao, các nhà nghiên cứu, nhà văn, nhà giáo có đức, có tài. Các thế hệ môn sinh từ những lứa đầu cho đến tận bây giờ vẫn nhớ như in những kỷ niệm trong các giờ văn học của GS Hoàng Như Mai.

Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Như Mai.

 

Tiến sĩ Nguyễn Khắc Cảnh, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) tâm sự: "Với tôi, GS Hoàng Như Mai là một người thầy đức độ, trọn đời vì sự nghiệp trồng người, một nhà khoa học mẫu mực. Ông đã gắn trọn đời mình với ngành giáo dục bởi một tình yêu vô bờ với học trò, với nghề nghiệp, với văn học nước nhà. Nhiều thế hệ sinh viên rời ghế nhà trường hàng chục năm vẫn nhớ mãi phong thái ung dung, tác phong nghệ sĩ, nhất là lời giảng hào hùng, giọng đọc thơ ru hồn của ông. Nhiều thế hệ thầy, cô trong trường vẫn thường kể với nhau về phong cách, cũng như phương pháp giảng dạy cuốn hút của thầy Mai. Những giờ văn của thầy Mai luôn rất đông sinh viên tham dự, nhiều người không phải sinh viên của lớp cũng đứng ngoài cửa sổ nghe thầy giảng".

Những bài giảng của GS Hoàng Như Mai không chỉ làm say mê các sinh viên ngành ngữ văn mà còn cuốn hút sinh viên theo học các ngành khác như: Sử, địa, triết, kinh tế; thậm chí sức hút mạnh mẽ của những bài giảng đó còn lôi cuốn cả các tăng ni, phật tử. Hòa thượng Thích Giác Toàn, Phó chủ tịch Hội đồng trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trụ trì Tịnh xá Trung Tâm (TP Hồ Chí Minh) từng được nghe GS Hoàng Như Mai giảng bài, sau này gắn bó lâu dài với thầy Mai, chia sẻ: Những buổi dạy văn của thầy Mai luôn tạo cảm xúc đặc biệt, giúp cho người nghe dễ dàng cảm nhận, hiểu sâu về những áng văn, thơ của văn học nước nhà. Giáo sư đã thể hiện trọn vẹn phẩm chất và tâm đức giáo dục của một nhà giáo. Nhiều bài thơ hay như Tây Tiến (Quang Dũng), Bên kia sông Đuống (Hoàng Cầm) ở phía Nam ít người biết cho đến khi đất nước được thống nhất. Qua bài giảng của thầy, tôi và các thế hệ sau này là môn sinh tại Học viện Phật giáo Việt Nam không chỉ hiểu được tâm tư, tình cảm các nhà thơ gửi gắm vào trong tác phẩm mà còn cảm nhận được cả cuộc sống, suy nghĩ của người dân miền Bắc trong giai đoạn đó.

Nhớ tới người thầy đáng kính, Hòa thượng Thích Giác Toàn thường đọc những câu thơ trong bài “Cành mai thiên hương” của ông viết về GS Hoàng Như Mai:

Một đời người-một trăm năm

Dáng người in bóng trăng rằm thiên hương

Trường xưa vang vọng giảng đường

Lời thầy trầm ấm thân thương ngân dài

Giờ văn học–giờ thầy Mai

Cả lớp lắng đọng, thơ hay… ru hồn

Tấm gương lao động quên mình

Theo Tiến sĩ Nguyễn Khắc Cảnh, GS Hoàng Như Mai là một bằng chứng sống động chứng minh cho cái gọi là “chất nghệ sĩ” không làm mất đi khả năng quản lý, trái lại, nó làm đầu óc người quản lý được mở ra trong một tầm nhìn rộng rãi, khoáng đạt hơn. Bởi vậy, ngay từ thời trẻ cho đến lúc nghỉ hưu, ông được 6 lần bổ nhiệm và được mời về làm hiệu trưởng cho các trường khác nhau. Năm 1990, tuy chính thức nghỉ hưu nhưng trên thực tế GS Hoàng Như Mai lại dốc bầu nhiệt huyết để xây dựng các trường đào tạo theo mô hình mới, cũng như đảm nhiệm các cương vị khác nhau trong các hội đồng học thuật, hội nghề nghiệp về giáo dục và văn hóa. Đặc biệt, trong hơn 20 năm đảm nhiệm cương vị Chủ tịch Hội Nghiên cứu và giảng dạy văn học TP Hồ Chí Minh, GS Hoàng Như Mai vẫn giữ vai trò chỉ đạo Trường THPT Trương Vĩnh Ký trong thời gian dài và vẫn tham gia đào tạo các thạc sĩ, tiến sĩ cho ngành giáo dục.

Nhiều thế hệ học trò, đồng nghiệp và cả những người từng làm việc, hay đơn giản chỉ tiếp xúc với GS Hoàng Như Mai đều coi ông là một tấm gương sáng trong lao động, trong sự nghiệp “trồng người”. GS Hoàng Như Mai không chỉ đơn thuần là một giáo chức mà đã trở thành hình tượng điển hình của một nhà sư phạm Việt Nam hiện đại. Theo Tiến sĩ Nguyễn Hoài Thanh–Trưởng Bộ môn Văn học, Đại học Văn Hiến: Một trong những điều làm nên sự nghiệp giảng dạy văn chương của GS Hoàng Như Mai là vì thầy Mai dã dạy văn với tất cả nhiệt huyết và niềm say mê.

Vừa là một người thầy đáng kính của nhiều thế hệ học trò, ông vừa là tấm gương cho con cháu trong gia đình noi theo. Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Hưng (Đại học Khoa học Tự nhiên TP Hồ Chí Minh), cháu ngoại của GS Hoàng Như Mai, tâm sự: "Tôi lớn lên qua từng ngày tháng bên ông và nhận thấy ông có sức chịu đựng rất lớn, gần như không khi nào tôi thấy ông bị bệnh hoặc có thì ông cũng không để lộ ra cho mọi người biết. Tôi thấy lúc nào ông cũng viết, cũng đọc, đọc rồi lại viết, nhiều khi thức suốt đêm để viết. Dù công việc bận rộn như vậy nhưng ông vẫn dành thời gian chăm lo cho gia đình, con cháu. Với tôi, ông là một người toàn diện về mọi mặt. Những việc trong gia đình, ông đều có thể làm được từ việc sửa ống nước, sửa điện hay đi chợ, nấu cơm. Người dân sống gần nhà không lạ gì với hình ảnh người thầy mặc bộ đồ giản dị, tay xách cái làn nhựa đi chợ mua từng mớ rau, con cá về làm bữa cơm gia đình".

Với những giá trị và đóng góp to lớn, có thể nói GS, NGND Hoàng Như Mai là một trong những cánh chim đầu đàn của nền giáo dục Việt Nam và sự nghiệp giáo dục ở Thành phố mang tên Bác, một trí thức điển hình trong thời đại Hồ Chí Minh.

MINH NGUYỄN