Khủng hoảng kinh tế, thất nghiệp đã trở thành nỗi lo lớn nhất. Lúc này có việc làm, cho dù không đúng nghề, cũng là niềm hạnh phúc lớn lao đối với bất kỳ ai.
Đến thời điểm này, khủng hoảng kinh tế toàn cầu đang thấm sâu vào từng ngõ ngách của đời sống. Nhiều công ty, xí nghiệp bị giải thể hoặc hoạt động cầm chừng, công nhân thất nghiệp, sản xuất đình đốn, ứ đọng hàng hóa, nông dân không bán được sản phẩm... Trong tình cảnh ấy, rất nhiều trí thức cũng cùng chung số phận, có những trí thức phải đi bán thịt lợn kiếm sống với đúng nghĩa đen của cụm từ này.
Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc và một số báo mạng tại nước này đưa tin, sau nhiều vòng thi tuyển, từ 1.500 cử nhân, nghiên cứu sinh thạc sĩ, thậm chí cả nghiên cứu sinh tiến sĩ của một số trường đại học danh tiếng, đã có 30 "nhân tài" trúng tuyển để được làm công việc bán thịt lợn cho tập đoàn thực phẩm Thiên Địa ở Quảng Đông. Sự kiện này ngay lập tức đã gây ra nhiều tranh cãi trong dư luận ở Trung Quốc mấy ngày qua. Nhiều người lo ngại, vị thế của trí thức sẽ bị suy thoái theo đà trượt của nền kinh tế. Chất xám từ những trí thức trẻ bị lãng phí.
Một nghiên cứu sinh thạc sĩ tại Đại học Thanh Hoa, Bắc Kinh, may mắn có mặt trong số 30 “nhân tài” vừa trúng tuyển vị trí bán thịt lợn cho Công ty Thiên Địa, cho biết: “Khủng hoảng kinh tế đang khiến tìm việc làm trở nên khó khăn, vì vậy xin đi bán thịt vừa giải quyết nhu cầu kinh tế lại vừa có thời gian để tính kế lâu dài”. Nghiên cứu sinh Trương, người cũng vừa "xuống chợ" xác nhận: “Với tôi trước hết là phải sống, sau đó mới nghĩ tới sự thăng tiến. Làm gì cũng được, miễn là có thu nhập và đủ trang trải cho cuộc sống”.
Nhiều người dân và một số nhà nghiên cứu tại Trung Quốc coi đây là sự lãng phí nhân tài. Một số sinh viên sắp tốt nghiệp thì cho rằng, trong khi chưa tìm ra một công việc phù hợp, thì kiếm sống và chờ... thời cơ là lẽ tất yếu. Nhiều người quan niệm, thạc sĩ hay cử nhân làm những nghề như vậy để kiếm sống cũng không có gì là lạ, miễn là kiếm ra tiền nuôi sống bản thân để không trở thành người thất nghiệp, không trở thành gánh nặng cho xã hội. Xu hướng tìm việc của thanh niên thời khủng hoảng phải thích hợp với thời thế. Một số chuyên gia cho rằng, trong hoàn cảnh như hiện nay, cách suy nghĩ thực tế của giới trẻ là cần thiết. Nơi nào tuyển dụng với mức lương bảo đảm đủ trang trải cuộc sống, nơi đó sẽ thu hút được nhiều lao động, cho dù đó là việc gì.
Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) đã cảnh báo, suy thoái kinh tế, thất nghiệp gia tăng và đe dọa giảm phát là ba hiểm họa lớn đang chờ đợi nhiều quốc gia trong năm 2009. OECD đã phác họa một bức tranh kinh tế không mấy sáng sủa khi nhận định rằng, đây là đợt suy thoái trầm trọng nhất mà các nước phải đối mặt sau gần 30 năm phát triển khá ổn định. Dư thừa lao động sẽ trở thành vấn đề đặc biệt nhức nhối trong các năm tiếp theo. Thế giới sẽ chưa thoát ra khỏi khủng hoảng nếu các đầu tàu kinh tế thế giới như Mỹ, Nhật Bản, Đức, Pháp, Hàn Quốc, Trung Quốc... tiếp tục lún sâu vào suy thoái.
Ngay tại nước Nhật, nền kinh tế số 2 thế giới, sau khi chính thức tuyên bố bước vào suy thoái, những "câu chuyện buồn" tương tự như ở Trung Quốc cũng diễn ra. Những hội chợ việc làm trước kia rất thành công khi nhiều sinh viên ra trường được doanh nghiệp tuyển dụng. Quá khứ tươi đẹp đã không còn nữa. Hàng chục nghìn trí thức trẻ, phần lớn là sinh viên vừa tốt nghiệp phải xếp hàng dài nộp đơn xin việc mà hầu hết là không có hy vọng. Tại Mỹ, cũng tệ hại không kém, Công ty việc làm Challenger, Gray & Christmas thông báo trong tháng 11-2008, khu vực kinh tế công đã giảm 181.700 việc làm, là mức cao nhất kể từ tháng 1-2002. Khu vực kinh tế tư nhân phi nông nghiệp cũng giảm 250.000 việc làm trong tháng 11-2008. Bộ Lao động Mỹ cho biết, có 325.000 lao động Mỹ mất việc làm trong tháng 11-2008.
Những câu chuyện ở Trung Quốc và Nhật Bản, Mỹ đang dần trở nên phổ biến trên thế giới. Trong tình cảnh khó khăn như hiện nay, tỷ lệ cắt giảm lao động tại nhiều doanh nghiệp ở các quốc gia đang trở thành chuyện rất bình thường. Hệ quả tất yếu sẽ là nghèo đói, khủng hoảng xã hội. Chuyện thạc sĩ hay tiến sĩ đi bán thịt lợn để kiếm sống sẽ không còn là lạ nữa.
NGUYỄN HÒA