QĐND - Tại vòng đàm phán thứ 18 về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) kết thúc mới đây, các nước tham gia đã cam kết về thời hạn chót kết thúc quá trình đàm phán vào cuối năm nay. Tuy nhiên, để đi tới đích, chặng đường phía trước không hề dễ dàng khi quá trình đàm phán vẫn đang bế tắc ở một loạt vấn đề bởi “bàn cân lợi ích” không dễ thăng bằng.

Cơ hội lớn, thách thức nhiều

Hiệp định TPP bao gồm những thỏa thuận về trao đổi hàng hóa, các quy định về xuất xứ, can thiệp, rào cản kỹ thuật, trao đổi dịch vụ, vấn đề sở hữu trí tuệ, chính sách của chính quyền… giữa những nước tham gia. Ngoài ra, TPP còn bao gồm các nguyên tắc thống nhất giữa các đối tác về một số vấn đề mới như quyền của người lao động, bảo vệ môi trường, chi tiêu của chính phủ, tính minh bạch, doanh nghiệp Nhà nước và liên kết chuỗi cung ứng.

Ảnh minh họa.

TPP đặt ra mục tiêu ban đầu là giảm 90% các loại thuế xuất nhập khẩu giữa các nước thành viên trước ngày 1-1-2006 và đến năm 2015, mức cắt giảm sẽ là 0%. Việc luân chuyển hàng hóa giữa các nước tham gia sẽ dễ dàng hơn nhờ hàng rào thuế quan, hạn ngạch nhập khẩu và các biện pháp ưu đãi hàng nội địa được dỡ bỏ.

Với mục tiêu đó, lợi ích từ TPP đem lại cho các nước tham gia đã rõ ràng. Bởi càng ít rào cản trong thương mại và đầu tư đồng nghĩa với lợi nhuận tăng trưởng. Và chính những quy định trong TPP buộc các nước phải đưa ra các cam kết thúc đẩy mạnh mẽ hơn cải cách khuôn khổ chính sách pháp luật về thương mại và đầu tư. Đây chính là “bàn đạp” và cũng là cơ hội để các nước còn kém cạnh hơn trong TPP vượt qua những rào cản của chính mình, theo kịp các nước và vươn ra hội nhập toàn cầu.

Chính vì thế TPP được coi là hiệp định giúp tăng cường hội nhập kinh tế khu vực, thúc đẩy các mục tiêu phát triển, tạo việc làm trong khuôn khổ một thỏa thuận cân bằng và toàn diện trong bối cảnh giữa các nước tham gia có chênh lệch về trình độ phát triển.

Tham gia TPP các nước có cơ hội tiếp cận thị trường, thúc đẩy xuất khẩu, mở ra các cơ hội hợp tác và đầu tư cho doanh nghiệp… Tuy nhiên, cùng với đó, TPP cũng tạo ra sức ép lớn về mở cửa thị trường, áp lực cạnh tranh đối với các doanh nghiệp, ngành, nghề công nghiệp, nông nghiệp hay dịch vụ… ở các nước được cho là kém phát triển hơn trong TPP. Cùng với đó là những quy định, tiêu chuẩn khắt khe trong TPP về một số lĩnh vực chẳng hạn như quyền sở hữu trí tuệ, vấn đề bảo hộ... mà các nước phải tuân thủ.

Cuộc “mặc cả” khó khăn

Chính những thách thức mà TPP tạo ra là lời giải thích cho câu hỏi vì sao quá trình đàm phán về TPP lại bị kéo dài và khó khăn tới vậy. Rõ ràng các nước đều hiểu rằng, tự do thương mại không hẳn chỉ đem lại những “trái ngọt” mà song hành với đó luôn là những nguy cơ và thách thức không hề nhỏ. Mỗi nước tham gia đàm phán TPP về bản chất là đang “mặc cả” để tránh hoặc giảm phần thua thiệt về mình.

Trải qua 18 vòng đàm phán, 12 nước tham gia (Ô-xtrây-li-a, Bru-nây, Ca-na-đa, Chi-lê, Ma-lai-xi-a, Mê-hi-cô, Niu Di-lân, Pê-ru, Xin-ga-po, Mỹ, Việt Nam và Nhật Bản - nước mới tham gia đàm phán chính thức vào tháng 7 này), đã chốt được 5 vấn đề đó là: Tạo thuận lợi thương mại, thống nhất tiêu chuẩn, viễn thông, phát triển và doanh nghiệp vừa và nhỏ. Ngoài ra, các nước cũng thống nhất được 9 vấn đề khác. Ngoài ra, các nước cũng đã thu hẹp được bất đồng liên quan đến các vấn đề phức tạp như sở hữu trí tuệ, môi trường và doanh nghiệp Nhà nước. Đây cũng chính là những vấn đề còn phải tiếp tục đàm phán, ngoài ra còn có các vấn đề gai góc khác chưa đồng thuận là tiếp cận thị trường hay dỡ bỏ thuế quan, lao động và thương mại điện tử. Trong khuôn khổ đàm phán TPP, các nước phải thảo luận tổng cộng 29 vấn đề khác nhau.

Ngoài ra, việc Nhật Bản đã chính thức tham gia đàm phán TPP cũng được dự báo sẽ khiến cuộc đàm phán khó khăn hơn và bị kéo dài thêm vì Nhật Bản có thể yêu cầu xem xét lại một số vấn đề mà các nước tham gia trước đây cơ bản đã thống nhất. Tham gia TPP đồng nghĩa với việc Nhật Bản phải mở cửa các ngành không có tính cạnh tranh như nông nghiệp. Hiện Nhật Bản vẫn không nhượng bộ trong vấn đề duy trì mức thuế cao đánh vào một số sản phẩm nông nghiệp nhập khẩu.

 “Sức hút” TPP

Nếu được thành lập, TPP sẽ trở thành một trong những khu vực thương mại lớn nhất thế giới với hơn 792 triệu người, đóng góp gần 40% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của thế giới và khoảng 1/3 kim ngạch thương mại toàn cầu. Dự kiến sau khi thành lập, TPP sẽ được mở rộng theo từng giai đoạn để thúc đẩy hội nhập kinh tế sâu rộng hơn, tạo nền tảng vững chắc để thành lập Khu vực Thương mại tự do (FTA) châu Á-Thái Bình Dương.

Việc Nhật Bản quyết định tham gia TPP cho thấy sức hấp dẫn của khu vực châu Á-Thái Bình Dương đang nổi lên như “đầu tàu” thúc đẩy kinh tế toàn cầu, đồng thời cũng góp phần làm gia tăng tầm quan trọng của TPP. TPP được đánh giá là cơ chế góp phần thúc đẩy lớn đối với việc định hình trật tự thương mại mới ở châu Á. Hiện TPP đang thu hút sự quan tâm của nhiều nước khác trong khu vực cũng đang ấp ủ mong muốn tham gia đàm phán.

Trong số các nước tham gia đàm phán, Mỹ nổi lên là quốc gia “sốt sắng” hàng đầu, song cũng là một đối tác được cho là “khó chịu” nhất. Mỹ hiện đang rất mong muốn sẽ đạt được mục tiêu kết thúc đàm phán TPP trong năm nay. Cũng dễ hiểu vì ngoài lợi ích kinh tế đã quá rõ ràng, các mục tiêu địa chính trị của Oa-sinh-tơn khi tham gia TPP cũng không khó để nhận thấy. Ông Hui-Yi Tseng, nhà nghiên cứu tại Học viện Đông Á (Xin-ga-po) cho rằng, TPP là một trụ cột trong chính sách kinh tế của chính quyền Tổng thống Mỹ Ô-ba-ma. Các chính sách này hiện đang đóng vai trò quan trọng trong “chiến lược xoay trục về châu Á”, một phần cũng vì lĩnh vực quân sự chưa đủ để hỗ trợ chiến lược tái cân bằng của Mỹ. Một trong những mục tiêu của Mỹ tham gia TPP được giới phân tích nhìn nhận đó là nhằm đối phó với những ảnh hưởng ngày càng gia tăng về thương mại của Trung Quốc trong khu vực và thế giới.

MAI NGUYÊN