Trở ngại lớn nhất trong tiến trình đàm phán hiện nay nằm ở sự khác biệt về mục tiêu căn bản giữa hai bên.

Theo Tân Hoa xã, Mỹ và các bên trung gian thúc đẩy một lệnh ngừng bắn tạm thời, coi đây là bước đi thực tế nhằm kiểm soát xung đột trước khi tiến tới các thỏa thuận sâu hơn. Ngược lại, Iran kiên quyết yêu cầu chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn, đi kèm các điều kiện đảm bảo an ninh, tái thiết và dỡ bỏ trừng phạt.

Sự khác biệt này phản ánh một thực tế: Mức độ thiếu lòng tin giữa hai bên đã ở mức rất cao. Tehran lo ngại rằng các đề xuất ngừng bắn chỉ là giải pháp chiến thuật, trong khi Washington chưa thể đưa ra các cam kết đủ mạnh để bảo đảm hòa bình lâu dài.

Trong bối cảnh đó, ngay cả khi đối thoại vẫn tiếp diễn, khả năng đạt được một thỏa thuận toàn diện vẫn bị đánh giá là hạn chế, đặc biệt khi cả hai bên đều tin rằng mình đang nắm lợi thế và không sẵn sàng nhượng bộ thực chất.

Người dân Iran đã tụ tập tại Tehran để tưởng niệm các học sinh Trường Tiểu học Minab thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel.

Ngoài việc khác biệt về mục tiêu, Mỹ và Iran còn đối đầu gay gắt ở hai lĩnh vực then chốt.

Thứ nhất là chương trình hạt nhân của Iran. Mỹ yêu cầu Tehran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân và không làm giàu uranium trong nước. Trong khi đó, Iran khẳng định không theo đuổi vũ khí hạt nhân nhưng kiên quyết bảo vệ quyền phát triển năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Dù từng đề xuất đặt uranium làm giàu dưới sự giám sát quốc tế, Iran vẫn không chấp nhận từ bỏ hoàn toàn năng lực hạt nhân.

Thứ hai là quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Mỹ muốn đảm bảo đây là vùng hàng hải tự do, trong khi Iran coi eo biển này là một “quân bài chiến lược” để đối trọng với Washington. Hai bên còn bất đồng về việc kiểm soát và thu phí tàu thuyền qua lại, cho thấy lợi ích kinh tế và an ninh đan xen phức tạp.

Các chuyên gia nhận định, cả hai mâu thuẫn này đều mang tính cốt lõi và rất khó giải quyết trong ngắn hạn, đặc biệt khi cả Mỹ và Iran đều cho rằng mình đang nắm lợi thế trên thực địa.

Trong bối cảnh đó, Israel vừa chịu áp lực chính trị nội bộ, vừa theo đuổi mục tiêu cứng rắn hơn Mỹ, khi không chỉ dừng ở việc kiềm chế mà còn muốn làm suy yếu sâu sắc hoặc thay đổi cấu trúc quyền lực tại Iran. Ngày 8-4, Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ra tuyên bố cho biết nước này ủng hộ quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc thiết lập lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần với Iran, tuy nhiên thỏa thuận này sẽ không áp dụng đối với Lebanon, cho thấy lập trường cứng rắn của Tel Aviv đối với các diễn biến tại quốc gia láng giềng này.

Việc hai bên chấp thuận ngừng bắn trong hai tuần, cùng kế hoạch nối lại đàm phán tại Islamabad (Pakistan) đã tạo ra khoảng lặng hiếm hoi giữa lúc căng thẳng leo thang. Cam kết của Iran về việc bảo đảm an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz trong thời gian này cũng được xem là một tín hiệu thiện chí đáng chú ý. Điều cần hơn nữa lúc này là hai bên cần có những nhượng bộ thực chất, xây dựng lòng tin chiến lược, để hóa giải những mâu thuẫn cốt lõi đã tồn tại trong nhiều năm.