Ngọn lửa xung đột chính trị âm ỉ trong một thời gian dài vừa bùng phát mạnh mẽ tại Ma-đa-ga-xca, một quốc đảo ở Ấn Độ Dương thuộc châu Phi. Trước sức ép từ phía quân đội và phe đối lập, ngày 17-3, Tổng thống Ma-đa-ga-xca M. Ra-va-lô-ma-na-na đã buộc phải từ chức. Một ngày sau, thủ lĩnh phe đối lập, ông A. Ra-giô-ê-li-na đã nhậm chức Quyền Tổng thống theo quyết định của Tòa án Hiến pháp. Đảo quốc Ma-đa-ga-xca đang trong “cơn sóng lớn”.

Một trong những việc đầu tiên mà Quyền Tổng thống A.Ra-giô-ê-li-na thực hiện là hủy bỏ quyết định cho phép công ty Daewoo Logistics của Hàn Quốc thuê đất để trồng cọ và ngô để xuất khẩu. Theo BBC, đó là thỏa thuận được ký dưới thời của ông M.Ra-va-lô-ma-na-na và đó chính là “ngòi nổ” của những biến động tại Ma-đa-ga-xca trong những ngày qua.

Quyền Tổng thống Ra-giô-ê-li-na (thứ hai, bên trái) diễu hành trên đường phố thủ đô An-ta-na-na-ri-vô. Ảnh: AFP

Daewoo Logistics dự định khai thác 1,3 triệu héc-ta đất tại Ma-đa-ga-xca. Bù lại, Daewoo Logistics sẽ phải đầu tư 6 tỉ USD vào hạ tầng địa phương trong thời gian 5 năm và cung cấp việc làm cho 71.000 người. Phe của ông A. Ra-giô-ê-li-na đã khuấy động dư luận, cực lực bác bỏ dự án này, vì cho rằng hiện an ninh lương thực của Ma-đa-ga-xca chưa được bảo đảm. Mỗi năm, Chương trình lương thực thế giới vẫn phải cung cấp 600.000 tấn lương thực cho Ma-đa-ga-xca, một quốc gia có 70% người dân sống dưới mức nghèo khổ, 50% trẻ em dưới 3 tuổi đang bị suy dinh dưỡng.

Trước đó, nhiều người dân Ma-đa-ga-xca cũng đã bất bình với cách điều hành đất nước của ông M.Ra-va-lô-ma-na-na. Họ cho rằng, Ma-đa-ga-xca trong những năm qua không phát triển mà chỉ thấy tài sản của ông Ra-va-lô-ma-na-na tăng vọt lên. Tập đoàn Tiko của ông M. Ra-va-lô-ma-na-na không chỉ giới hạn ở nông sản mà còn lấn sang các lĩnh vực kinh tế khác, từ xi măng đến xây dựng và du lịch. Chính vì vậy, Quyền Tổng thống Ra-giô-ê-li-na khẳng định sẽ ưu tiên hàng đầu vấn đề chống đói nghèo tại Ma-đa-ga-xca trong chương trình nghị sự của chính phủ mới. Ông cũng tuyên bố sẽ bán chiếc máy bay chuyên cơ Boeing 737 của Tổng thống bị lật đổ Ra-va-lô-ma-na-na "để phục vụ lợi ích của nhân dân Ma-đa-ga-xca".

Thực ra, cá nhân Tổng thống bị lật đổ Ra-va-lô-ma-na-na và Quyền Tổng thống A.Ra-giô-ê-li-na đã có mâu thuẫn từ lâu. Là một doanh nhân thành đạt, làm chủ nhiều cơ sở truyền thông, ông Ra-giô-ê-li-na đã trở thành một “ngôi sao đang lên” trên chính trường Ma-đa-ga-xca. Tháng 12-2007, ông Ra-giô-ê-li-na được bầu làm thị trưởng An-ta-na-na-ri-vô, thủ đô của Ma-đa-ga-xca. Trong thời gian làm thị trưởng, ông Ra-giô-ê-li-na đã ra một loạt quyết định chống đối Tổng thống Ra-va-lô-ma-na-na, trong đó có việc thể hiện quan điểm ủng hộ ông D.Rát-xi-ra-ca, người tiền nhiệm của ông Ra-va-lô-ma-na-na. Ngày 31-1-2009, ông Ra-giô-ê-li-na đã đệ đơn đề nghị Quốc hội bãi nhiễm ông M.Ra-va-lô-ma-na-na. Vài ngày sau, Tổng thống M.Ra-va-lô-ma-na-na đã quyết định cách chức Thị trưởng của ông Ra-giô-ê-li-na.

Kể từ đó, ông Ra-giô-ê-li-na đã dẫn đầu các cuộc biểu tình kéo dài trong nhiều tuần, kêu gọi Tổng thống Ra-va-lô-ma-na-na từ chức. Các cuộc đụng độ giữa người biểu tình và cảnh sát đã làm ít nhất 135 người thiệt mạng. Phản đối chính sách của Chính phủ đối với phong trào đối lập, quân đội Ma-đa-ga-xca đã tiến hành binh biến. Ngày 16-3, quân đội Ma-đa-ga-xca đã chiếm Phủ Tổng thống và trụ sở Ngân hàng Trung ương, khiến ông Ra-va-lô-ma-na-na phải đi trú ẩn tại một địa điểm bí mật. Sau đó, quân đội đã trao lại quyền kiểm soát đất nước cho ông Ra-giô-ê-li-na, người được Tòa án Hiến pháp công nhận là quyền tổng thống.

Cộng đồng quốc tế đã có những phản ứng đầu tiên trước những diễn biến mới nhất trên chính trường Ma-đa-ga-xca. Liên minh châu Phi (AU) đã kêu gọi bảo đảm an ninh cho ông Ra-va-lô-ma-na-na và những quan chức dưới thời nhà lãnh đạo này. Chủ tịch Ủy ban AU G.Pinh nêu rõ, AU mong muốn Ma-đa-ga-xca tiếp tục duy trì trật tự hiến pháp. Nếu quân đội Ma-đa-ga-xca không tuân thủ điều này thì việc ông Ra-giô-ê-li-na lên thay ông Ra-va-lô-ma-na-na sẽ là một vụ đảo chính. Tổng Thư ký LHQ Ban Ki Mun đã bày tỏ lo ngại sâu sắc về tình hình Ma-đa-ga-xca, đồng thời kêu gọi các bên liên quan tại quốc đảo này "hành động có trách nhiệm nhằm đảm bảo ổn định và sự chuyển giao quyền lực êm thấm thông qua các biện pháp dân chủ".

Ngày 19-3, Quyền Tổng thống Ma-đa-ga-xca Ra-giô-ê-li-na đã ra quyết định đình chỉ hoạt động của Quốc hội lưỡng viện. Phát biểu sau cuộc họp nội các mới của Ma-đa-ga-xca, người phát ngôn Chính phủ Ăng-đri-a-ma-na-nô-rô tuyên bố: "Nội các đã quyết định thành lập thêm các cơ quan chuyển tiếp nhằm giám sát sự vận hành của đất nước trong thời kỳ chuyển đổi sang nền dân chủ". Ông cho biết thời gian quá độ sẽ kéo dài tối đa 24 tháng và trong thời gian này, các công việc của cả hai viện trên sẽ do chính phủ và hai cơ quan chuyển tiếp đảm nhiệm.

Ngoài ra, một trong những nhiệm vụ đầu tiên của chính quyền quá độ là sửa đổi một điều khoản trong Hiến pháp Ma-đa-ga-xca, quy định tổng thống ít nhất phải 40 tuổi. Hiện ông Ra-giô-ê-li-na mới sắp 35 tuổi.

Việt Bách