QĐND - “Cơn sóng dữ” vừa ập vào Ma-li, khi quốc gia được xem là "dân chủ nhất" ở Tây Phi này trải qua một cuộc binh biến, khiến tất cả thiết chế nhà nước bị hủy bỏ và Hiến pháp bị “treo”. Cộng đồng quốc tế lên án cuộc đảo chính và kêu gọi nhóm binh sĩ đảo chính tuân thủ hiến pháp của Ma -li.

 Cuộc binh biến ngày 21-3 được châm ngòi sau khi Bộ trưởng Quốc phòng mới được bổ nhiệm Xa -đi-ô Gát -xa-ma (Sadio Gassama) bị binh lính phản đối dữ dội trong chuyến thị sát một doanh trại quân đội cách thủ đô Ba -ma-cô 15km. Nhóm binh sĩ nổi loạn tự xưng là "ủy ban Khôi phục dân chủ quốc gia" (CNRDR) đã tràn vào thủ đô, bắn chỉ thiên và đòi lật đổ tổng thống. CNRDR sau đó đã xuất hiện trên truyền hình quốc gia, tuyên bố nắm quyền điều hành đất nước và sẽ hướng tới chuyển giao quyền lực cho chính phủ mới được bầu một cách dân chủ. Ngoài ra, lực lượng này tuyên bố giải tán các thể chế nhà nước, đình chỉ hiến pháp hiện hành và áp đặt lệnh giới nghiêm. Tổng thống Tu -rê, Bộ trưởng Quốc phòng, Bộ trưởng Nội vụ vẫn an toàn sau vụ binh biến trên.

Hàng loạt vụ nổ đã xảy ra ngay giữa thủ đô Ba -ma-cô khi quân đội tiến hành đảo chính. Ảnh: AP

Dư luận thế giới đã lên tiếng phản đối cuộc binh biến tại Ma -li. Khối Cộng đồng Kinh tế các quốc gia Tây Phi (ECOWAS) đã ra tuyên bố lên án cuộc đảo chính tại Ma -li, nước thành viên ECOWAS. Tuyên bố nêu rõ, Tổ chức này lên án mạnh mẽ những hành động sai trái của lực lượng đảo chính, đồng thời nhắc lại lập trường của ECOWAS là không dung thứ cho bất kỳ âm mưu nào nhằm chiếm quyền bằng những hành động vi hiến. ECOWAS cho biết, sẽ theo dõi sát sao diễn biến tình hình tại Ma -li và sẽ có phản ứng thích hợp đối với bất kỳ mưu toan nào nhằm gây bất ổn.

Lên án cuộc đảo chính quân sự ở Ma -li, Liên minh châu âu (EU) kêu gọi lực lượng làm đảo chính tuân thủ hiến pháp của Ma -li. Người phát ngôn của Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh của EU Ca -tơ-rin A-stơn (Catherine Ashton) đã yêu cầu bảo đảm sự an toàn và tự do của người dân Ma -li trong mọi trường hợp. Ngoại trưởng Pháp A -lanh Giuýp -pê (Alain Juppe) tuyên bố, Pa-ri sẽ ngừng hợp tác an ninh với Ma -li, đồng thời nhấn mạnh rằng, Hiến pháp Ma -li cần phải được tuân thủ và Tổng thống Tu -rê cần phải được tôn trọng. Tuy nhiên, Pa-ri vẫn duy trì viện trợ nhân đạo và tiếp tục các nỗ lực chống khủng bố tại Ma -li. Trước đó, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã kêu gọi các bên ở Ma -li bình tĩnh và tôn trọng hiến pháp.

Sở dĩ, phương Tây lên án mạnh mẽ hành động này bởi họ coi Ma -li là một “hình mẫu dân chủ hiếm hoi” tại khu vực Tây Phi. Dù bản thân ông Tu -rê là người từng đứng đầu cuộc đảo chính năm 1991, nhưng sau đó trao quyền cho giới dân sự và chỉ lên làm tổng thống năm 2002 thông qua cuộc bầu cử dân chủ. Nhà lãnh đạo 63 tuổi này đã tái cử năm 2007 và tuyên bố sẽ không ra tranh cử nhiệm kỳ 3 trong cuộc bầu cử dự kiến diễn ra vào tháng 4 tới theo quy định của Hiến pháp Ma -li. Dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Tu -rê, Ma-li được xem là một trong những mô hình phát triển dân chủ khá thành công trong khu vực.

Tuy nhiên, vấn đề xử lý phong trào đòi độc lập của cộng đồng người Tua -rếch ở Ma -li lại rất nan giải. Cộng đồng Tua -rếch có khoảng 1, 5 triệu người là các bộ lạc du mục cư trú rải rác tại nhiều quốc gia gồm An-giê-ri, Buốc-ki-na Pha-xô, Li-bi, Ni-giê và Ma -li. Trong số các quốc gia này, Ma-li và Ni -giê là hai quốc gia thường xuyên xảy ra các cuộc xung đột của người Tua -rếch đòi thành lập nhà nước độc lập trong hàng chục năm qua. Sự giận dữ trong quân đội đã gia tăng vài tuần gần đây khi các cuộc tấn công của người Tua -rếch khiến 200.000 người Ma -li phải bỏ nhà cửa sơ tán. Quân đội tỏ ra bất mãn và cho rằng, chính phủ không cấp vũ khí đủ mạnh để trấn áp lực lượng đòi độc lập này. 

Tình hình căng thẳng hiện nay ở Ma -li đã khiến các tổ chức tài chính quốc tế phải ngừng viện trợ cho quốc gia Tây Phi này. Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB) đã thông báo "đóng băng" khoản viện trợ phát triển cho Ma -li sau vụ binh biến, đồng thời kêu gọi Ma -li nhanh chóng tìm ra giải pháp cho cuộc khủng hoảng này để lập lại chính phủ hợp hiến nhằm bảo vệ các thành quả phát triển của đất nước và người dân Ma -li. Bộ Ngoại giao Mỹ cũng thông báo sẽ xem lại khoản viện trợ hằng năm cho Ma -li trị giá gần 140 triệu USD sau vụ binh biến trên.

Bình Nguyên