Một chiếc ăng-ten kim loại, được cây cối bao bọc, khó lòng nhận thấy từ xa. Xung quanh ăng-ten khoảng 2m là các trụ nhỏ, được nối liền với nhau bằng các dây cáp. Tất cả tụ về một chiếc chụp bằng bê tông. Đây là cửa vào của một gian hầm nhỏ chứa đầy các công cụ đo đạc siêu hiện đại tại khu rừng Freyung trên đất Đức, ngay sát biên giới với Áo và CH Séc.

Trạm dò tìm siêu nhạy CTBTO tại đảo Tri-xtan da Cun-ha. Ảnh: CTBTO.

Ngày 25-5-2009, vào lúc 0 giờ 45 phút, chính tại đây, người ta đã đo được các cơn địa chấn 4,5 độ rích-te, cách đó hàng chục nghìn ki-lô-mét tại châu Á. Chỉ trong vài giây, các thông tin sau đó đã được chuyển đến Viện địa vật lý Hanovre, cách đó 700km và đến trung tâm xử lý thuộc Tổ chức cấm hoàn toàn các vụ thử hạt nhân (CTBTO), có trụ sở tại Viên, Áo. Chỉ trong vòng vài phút, các nhà khoa học đã có thể biết rõ, vụ thử bom hạt nhân của Triều Tiên đã gây ra những cơn địa chấn đó.

Hiện tại có 261 trạm dò tìm siêu nhạy như vậy đang hoạt động trên khắp hành tinh, từ bán đảo Cam-chát-ca (Nga), đến hòn đảo nhỏ Tri-xtan đa Cun-ha (phía nam Đại Tây Dương). Đây là mạng lưới các phương tiện được xây dựng theo quyết định được Hiệp ước cấm hoàn toàn các vụ thử hạt nhân (Tice) đưa ra vào năm 1996. Hệ thống này cho phép đưa ra các chẩn đoán rất chính xác. Hệ thống theo dõi toàn cầu này sử dụng bốn loại công nghệ: Phát hiện địa chấn, phát hiện âm thanh trong nước, hạ âm, đo phóng xạ, để đo lường được các sóng trong lòng đất, dưới biển, trên không cũng như các chất phóng xạ thoát ra do thử hạt nhân. Lợi ích của mạng lưới này vượt xa mục tiêu ban đầu là phát hiện các vụ thử hạt nhân. Các trạm dò tìm siêu nhạy này có thể phát hiện được các biến đổi đặc biệt ở bất cứ đâu trên hành tinh, và các chuyên gia có thể chỉ ra được, đây là thiên tai hay do các tác động của con người. Năm 2000, chính tại Feyung, một vụ nổ tại biển Ba-ren đã được phát hiện. Đây chính là vụ nổ tàu ngầm hạt nhân Cuốc-xcơ của Nga.

Sau trận sóng thần 26-12-2004 tại Đông Nam Á, khiến 200.000 người thiệt mạng, dư luận than phiền tại sao những “chiếc tai” cực thính này lại không dự đoán trước được. Thật ra, đây không phải là mục tiêu của CTBTO. Tuy nhiên, đòi hỏi này đã được tiếp thu. Mạng lưới dò sóng siêu nhạy này đã nhận được các yêu cầu dự báo thiên tai từ khắp nơi. Mạng lưới CTBTO đã theo dõi sát sao các chấn động trong vụ núi lửa Ai-xơ-len vừa qua. Tại vùng Thái Bình Dương, các phương tiện của CTBTO đã được sử dụng trong bốn trung tâm cảnh báo sóng thần tại Mai-lai-xi-a, In-đô-nê-xi-a, Ô-xtrây-li-a và Ha-oai.
Phương Linh