Kỳ 1: Một con người huyền thoại

Thủ lĩnh ANC Nen-xơn Man-đê-la trong ngày được thả tự do sau 27 năm ngồi tù. Ảnh: Nelsonmandela.org

Tranh đấu đến cùng

Đến Nam Phi, ai cũng biết tới câu chuyện về tệ phân biệt chủng tộc ở nước này cách đây 50 năm. Bà Ra-ni Ram-pa-xa-sơ - một người gốc Ấn Độ bị cấm đưa con tới bơi tại vùng Đơ-ban của người da trắng với lý do duy nhất: sợ người da màu sẽ làm nước ở đây vấy bẩn. Bà hiện là nhân chứng sống của thời kỳ đáng sợ đó. Ký ức đau buồn đó chưa phai nhưng bà thấy có may mắn khi chứng kiến sự ra đời của Hiến chương Tự do, chấm dứt sự tồn tại của chủ nghĩa phân biệt chủng tộc. Đó là một trong những di sản quý giá nhất mà sự nghiệp đấu tranh của lãnh tụ phong trào chống phân biệt chủng tộc tại Nam Phi cũng như trên thế giới - Nen-xơn Man-đê-la, đem lại.

Nen-xơn Man-đê-la được biết tới là một trong những nhà tổ chức tài giỏi và hăng hái của phong trào đấu tranh chống chủ nghĩa phân biệt chủng tộc phát triển mạnh mẽ hồi đầu thập niên 50 của thế kỷ trước. Uy tín của Nen-xơn Man-đê-la ngày một gia tăng và ông được bầu làm Phó chủ tịch của tổ chức Đại hội Dân tộc Phi (ANC) của Nam Phi vào năm 1952. Từ đó ông đóng vai trò lãnh tụ của người da đen dẫn dắt phong trào đòi tự do và dân chủ trong bối cảnh chính quyền của người da trắng thường xuyên bắt bớ và đe dọa những người tham gia và ủng hộ phong trào.

Phong trào đấu tranh vũ trang do ANC lãnh đạo lan rộng tới mức chính quyền phải cấm tổ chức này hoạt động vào đầu thập niên 1960. Nhưng phong trào không bị dập tắt mà tiếp tục hoạt động trong bí mật. Khi đó, hoạt động của thủ lĩnh Nen-xơn Man-đê-la phải đối mặt nhiều nguy hiểm, song cũng không ngăn được ông hành động. Nen-xơn Man-đê-la lặn lội sang các nước châu Phi và tới tận Anh để tìm kiếm sự hỗ trợ cho phong trào, cụ thể là trong huấn luyện lực lượng du kích vũ trang. Khi trở về quê hương ông bị bắt và kết án tù 5 năm. Hai năm sau đó phong trào bị đàn áp quyết liệt, ông cùng một số thủ lĩnh khác của ANC bị chính quyền kết tội phá hoại chính trị và bị tuyên mức tù chung thân.

Nen-xơn Man-đê-la bị đưa tới nhà tù ở đảo Rô-ben và bị biệt giam tại đó trong suốt 20 năm trời trong điều kiện gông cùm khắc nghiệt và trải qua các nỗi đau cuộc đời: không thể dự đám tang của những người thân yêu nhất và sự phản bội của người vợ trẻ. Từng được tôi luyện và trưởng thành trong phong trào sinh viên đấu tranh đòi tự do và dân chủ khi còn là sinh viên Trường cao đẳng Hen-bớc, nên trong tù, ý chí đấu tranh của Nen-xơn Man-đê-la càng mạnh mẽ. Bị giam cầm song ông vẫn kiên trì tổ chức học tập chính trị cho các tù nhân trên đảo Rô-ben, rèn luyện ý chí đấu tranh cho đội ngũ tù nhân trẻ tuổi, tới mức nơi đây được gọi bằng cái tên “Đại học Man-đê-la”.

Ngay từ khi còn là chàng sinh viên nhiều hoài bão, Nen-xơn Man-đê-la đã chứng tỏ nhân cách của một vị lãnh đạo đấu tranh quên mình vì sự nghiệp giải phóng người da đen bản địa. Ông bị buộc phải rời khỏi trường Hen-bớc do tham gia phong trào đấu tranh và phải đến Giô-han-ne-xbớc để học tiếp. Sau khi tốt nghiệp ngành luật, năm 1950, ông đã mở một văn phòng luật sư đầu tiên của người da đen ở Giô-han-ne-xbớc chuyên bênh vực người da đen bị đàn áp.

Mở đầu nền dân chủ

Tổng cộng, Nen-xơn Man-đê-la bị giam giữ 27 năm và được thả vào năm 1990 trước sức ép của phong trào đấu tranh đòi thả tự do cho ông của nhân dân Nam Phi và cộng đồng quốc tế. Đây cũng là thời điểm có tính bước ngoặt trong cuộc đời và sự nghiệp của ông. Cuộc đấu tranh bên ngoài nhà tù của những người ủng hộ đã tạo sức mạnh cho nhà lãnh đạo đang bị giam cầm. Năm 1989, chính quyền Nam Phi buộc phải đối thoại trực tiếp với ông trong tù và Nen-xơn Man-đê-la khi đó đã khẳng định giải pháp duy nhất đối với tình hình đất nước khi đó là đàm phán giữa chính phủ và ANC. Sau đó, chính quyền của tổng thống F.W.Đờ Cờ-lác đã cho phép ANC hoạt động trở lại và hai năm sau đó tuyên bố thủ lĩnh của ANC Nen-xơn Man-đê-la được tự do khi ông đã 72 tuổi.

Ra tù, Nen-xơn Man-đê-la đã tạo bước chuyển quan trọng khi từ bỏ hình thức đấu tranh vũ trang của ANC, chuyển sang chính sách hòa giải và thương lượng, thúc đẩy sự chuyển đổi sang nền dân chủ đa chủng tộc ở “đất nước cầu vồng” Nam Phi. Ông đã thành công khi một số điều kiện của ANC được đáp ứng và mở đầu một thời kỳ mới- thời kỳ hoạt động hợp pháp của ANC, cũng như thúc đẩy phong trào xóa bỏ chủ nghĩa phân biệt chủng tộc đi tới thắng lợi. Nen-xơn Man-đê-la được bầu làm Chủ tịch ANC và dẫn dắt thành công các hoạt động đàm phán của tổ chức với chính phủ để tiến tới tổ chức các cuộc bầu cử tự do cho đất nước, chấm dứt hoàn toàn chế độ phân biệt chủng tộc tại Nam Phi.

Hơn cả sự diệu kỳ, ngày 24-7-1994, Nam Phi lần đầu tiên trong lịch sử đã có một cuộc bầu cử Tổng thống dân chủ. Không ai khác, lãnh tụ Nen-xơn Man-đê-la đắc cử và trở thành Tổng thống da đen đầu tiên của Nam Phi, mở ra một thời kỳ mới cho đất nước.

Với những kỳ tích trong sự nghiệp đấu tranh và giải phóng dân tộc, lãnh tụ Nen-xơn Man-đê-la không chỉ trở thành người anh hùng của dân tộc Nam Phi, mà còn là biểu tượng chói sáng cho phong trào đấu tranh vì tự do, dân chủ và bình đẳng trên thế giới.

MỸ HẠNH

Kỳ tiếp: Cả đời vì lý tưởng