Ứng phó và phục hồi sau đại dịch là nội dung được các bộ trưởng trao đổi nhiều trước thực trạng dịch bệnh tái bùng phát ở nhiều nước trong khu vực cùng với sự xuất hiện của các biến thể mới. Các bộ trưởng nhấn mạnh cần đẩy mạnh hợp tác ứng phó, đặc biệt là về vaccine; theo đó, ASEAN cần tăng cường trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm với các đối tác trong nghiên cứu, phát triển, sản xuất và phân phối vaccine.

Các nước đã trao đổi sâu rộng về nhiều vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm như Biển Đông, bán đảo Triều Tiên, Trung Đông. Trước các diễn biến phức tạp tại Biển Đông, các bộ trưởng tái khẳng định tầm quan trọng của duy trì hòa bình, an ninh, ổn định, an toàn và tự do hàng hải, hàng không ở Biển Đông, bày tỏ quan ngại về tình trạng bồi đắp và các sự việc nghiêm trọng, trong đó có vấn đề gây tổn hại đến môi trường biển. Các bộ trưởng khẳng định lập trường nhất quán về giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước Liên hợp quốc (LHQ) về Luật Biển năm 1982, kêu gọi kiềm chế, không quân sự hóa, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực. Hội nghị cũng tái khẳng định tầm quan trọng của việc thực hiện đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), hoan nghênh việc nối lại đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) giữa ASEAN và Trung Quốc, nhấn mạnh sự cần thiết duy trì môi trường thuận lợi cho đàm phán COC và tiếp tục nỗ lực hướng tới bộ COC hiệu quả, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế.

leftcenterrightdel
Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn phát biểu tại AMM-54. 

Các nước nhấn mạnh cần triển khai toàn diện và kịp thời Đồng thuận 5 điểm tại hội nghị các nhà lãnh đạo ASEAN tháng 4-2021. Các nước khẳng định mong muốn hỗ trợ Myanmar, thành viên trong gia đình ASEAN, vượt qua khó khăn, tìm kiếm giải pháp cho những phức tạp hiện nay vì lợi ích của người dân.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn khẳng định Việt Nam ủng hộ các nỗ lực của Chủ tịch Brunei trong thúc đẩy tiến trình xây dựng Cộng đồng cũng như hiện thực hóa các ưu tiên, sáng kiến trong năm 2021 dưới chủ đề “Cùng quan tâm, cùng chuẩn bị, cùng thịnh vượng”.

Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn nhấn mạnh, đoàn kết và thống nhất là nền tảng cho sức mạnh của ASEAN, đặc biệt trong những giai đoạn khó khăn. Tinh thần ấy đã được thể hiện xuyên suốt hơn nửa thế kỷ qua và được minh chứng rõ nét trong cuộc chiến chống Covid-19 hiện nay. Trong các nỗ lực ứng phó dịch bệnh, Bộ trưởng chia sẻ ý nghĩa thiết yếu của vaccine, đề nghị ASEAN tận dụng hiệu quả các cơ hội hợp tác với các đối tác, nhất là trong mua sắm và chuyển giao công nghệ sản xuất vaccine.

Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn nhấn mạnh, trước tác động kinh tế-xã hội nặng nề của đại dịch, hơn bao giờ hết, ASEAN cần phát huy mạnh mẽ nội lực của một Cộng đồng tự cường và gắn kết, khẳng định vai trò và trách nhiệm với chính sự phát triển của khu vực.

Về quan hệ đối ngoại của ASEAN, Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn chia sẻ nhận định về những chuyển động mới trong chính sách, quan hệ và cạnh tranh giữa các nước lớn đang đặt ra cho ASEAN cả thách thức và cơ hội. Trong bối cảnh đó, ASEAN cần tiếp tục phát huy vai trò của các cơ chế do ASEAN dẫn dắt, đồng thời đề cao đoàn kết, phát huy nội lực và bảo đảm tiếng nói chung, cách tiếp cận cân bằng trong quan hệ với các đối tác, duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực.

Trao đổi về tình hình quốc tế và khu vực, Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn chia sẻ quan ngại về diễn biến phức tạp tại các điểm nóng ở khu vực như bán đảo Triều Tiên, Biển Đông và cùng với đó là các thách thức an ninh phi truyền thống như an ninh mạng, biến đổi khí hậu, nước biển dâng, suy thoái môi trường biển; khẳng định hòa bình, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông là lợi ích chung của tất cả các nước, song khu vực này vẫn chứng kiến các hành động trái với luật pháp quốc tế, kể cả những hành động gây tổn hại đến môi trường biển; đề nghị ASEAN duy trì lập trường nguyên tắc và đề cao luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước LHQ về Luật Biển năm 1982. Việt Nam nhấn mạnh tầm quan trọng của Công ước LHQ về Luật Biển năm 1982 là cơ sở xác định quyền và lợi ích hợp pháp của các quốc gia ven biển và là khuôn khổ điều chỉnh mọi hoạt động trên tất cả các vùng biển và đại dương.

* Trong khuôn khổ AMM-54 và các hội nghị liên quan, chiều 2-8, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn dẫn đầu đoàn đại biểu Việt Nam tham dự Hội nghị Hội đồng điều phối ASEAN (ACC) lần thứ 29.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn đề nghị nhanh chóng dùng 10,5 triệu USD từ Quỹ ASEAN ứng phó Covid-19 để mua vaccine cho các nước. Bộ trưởng cũng yêu cầu việc đánh giá triển khai Hiến chương ASEAN, một trong những kết quả chính của Năm Chủ tịch ASEAN 2020 của Việt Nam, cần được bảo đảm triển khai hiệu quả nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy ASEAN trong thời gian tới.

Nhân dịp này, Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn thông báo Việt Nam sẽ nỗ lực tổ chức Diễn đàn ASEAN về Hợp tác tiểu vùng: Thu hẹp khoảng cách phát triển ở các tiểu vùng vì phục hồi toàn diện và phát triển bền vững vào quý IV-2021 tại Việt Nam.

Hội nghị đã thông qua và ghi nhận nhiều văn kiện/báo cáo quan trọng, trong đó có Điều khoản tham chiếu (TOR) thành lập Nhóm đặc trách cao cấp và lộ trình xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau năm 2025, Bộ nguyên tắc để Timor-Leste tham gia các hoạt động của ASEAN vì mục tiêu xây dựng năng lực và phương thức tổ chức các hội nghị tại trụ sở Ban Thư ký ASEAN.

* Chiều cùng ngày, Hội nghị Ủy ban Hiệp ước khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ) đã họp trực tuyến.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn khẳng định ủng hộ ASEAN tiếp tục tham vấn với các nước có vũ khí hạt nhân về việc tham gia Nghị định thư SEANFWZ, đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa của việc duy trì mục tiêu, nguyên tắc và tính toàn vẹn của hiệp ước. Bộ trưởng cũng hoan nghênh việc xây dựng Quy tắc ASEAN về ứng phó khẩn cấp với sự cố hạt nhân, phóng xạ, coi đây là đóng góp quan trọng cho Sáng kiến lá chắn ASEAN (ASEAN SHIELD) của Chủ tịch Brunei về tăng cường sức mạnh tổng hợp của ASEAN ứng phó các thảm họa thiên tai.

* Cùng ngày, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã tham dự Hội nghị Hội đồng Cộng đồng chính trị-an ninh ASEAN (APSC) lần thứ 23 và phiên Đối thoại thường niên với các đại diện của Ủy ban liên Chính phủ ASEAN về nhân quyền (AICHR).

Tin, ảnh: ĐOÀN CA