Một cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đang có nguy cơ bùng phát sau những động thái “ăn miếng trả miếng” từ hai phía. Đây không phải là lần đầu tiên Mỹ và Trung Quốc bất đồng trong hợp tác kinh tế-thương mại nhưng lại là hành động châm ngòi cho cuộc chiến thương mại đầu tiên trong nhiệm kỳ tổng thống của ông Ô-ba-ma, và điều này diễn ra chỉ vài tuần trước khi Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào đến Mỹ dự Hội nghị cấp cao G-20.

Một xưởng sản xuất lốp xe ở Hàng Châu, Trung Quốc. Ảnh: AFP

Sứ quán Trung Quốc tại Giơ-ne-vơ ngày 14-9 cho biết, Bắc Kinh đã đệ đơn khiếu nại chính thức lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về mức thuế mới mà Mỹ áp đặt đối với các loại lốp xe nhập khẩu từ Trung Quốc. Sứ quán Trung Quốc nói trong một tuyên bố: "Ngày 14-9, Trung Quốc đã chuyển đề nghị chính thức để tiến hành các cuộc tham vấn với Mỹ trong khuôn khổ giải quyết tranh chấp của WTO về các biện pháp bảo hộ đặc biệt mà Mỹ áp đặt đối với lốp xe của Trung Quốc". Theo Diêu Kiên (Yao Jian), người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc, các mức thuế Oa-sinh-tơn công bố hôm 11-9 là "vi phạm quy định của WTO".

Quyết định khiếu nại Mỹ lên WTO của Trung Quốc được đưa ra chỉ ba ngày sau khi Oa-sinh-tơn ra tuyên bố áp đặt mức thuế trừng phạt 35% đối với các loại lốp xe do Trung Quốc sản xuất. Theo đó, bắt đầu từ ngày 26-9 tới, Mỹ sẽ áp đặt mức thuế 35% trong năm đầu, 30% vào năm thứ hai và 25% trong năm thứ ba đối với lốp xe nhập từ Trung Quốc. Phía Mỹ cho biết, tình trạng nhập ồ ạt lốp ô tô từ Trung Quốc vào Mỹ đã làm 5.000 lao động của nước này mất việc làm. Trong khi đó, các chuyên gia Trung Quốc ước tính vì các mức thuế mà Mỹ vừa đặt ra, Trung Quốc có thể mất 100.000 việc làm và ngành sản xuất lốp xe của nước này sẽ thiệt hại tới một tỉ USD. Bắc Kinh đã coi quyết định trên của Oa-sinh-tơn có tính bảo hộ, vi phạm các luật lệ thương mại quốc tế và cho rằng quyết định này "sẽ phá hỏng quan hệ hợp tác thương mại và tài chính giữa Trung Quốc và Mỹ, đồng thời không giúp đẩy nhanh tiến trình phục hồi kinh tế thế giới".

Theo quy định của WTO, các quốc gia thành viên có thể đề nghị tiến hành tham vấn trước khi yêu cầu tổ chức này ra phán quyết. Bắc Kinh và Oa-sinh-tơn có 60 ngày để tiến hành cuộc tham vấn song phương. Trong trường hợp hai bên không đạt được thỏa thuận, WTO sẽ đưa ra "tiếng nói quyết định" về vấn đề này

Đây không phải là lần đầu tiên Trung Quốc và Mỹ đưa nhau ra WTO. Trước đó, ít nhất ba lần Oa-sinh-tơn và Bắc Kinh phải nhờ cậy đến WTO để giải quyết tranh chấp thương mại xung quanh vấn đề tiếp cận thị trường của nhau cho các hàng hóa như lốp xe, thép ống, cũng như các sản phẩm âm nhạc và điện ảnh, giấy… Gần đây, các nhà lập pháp Mỹ tố cáo Trung Quốc thao túng tỷ giá đồng Nhân dân tệ nhằm khuynh đảo mối quan hệ thương mại giữa hai nước theo hướng có lợi cho Trung Quốc. Các nhà lập pháp Mỹ tố cáo Trung Quốc kiềm giữ giá trị của đồng Nhân dân tệ ở mức thấp giả tạo để đẩy mạnh xuất khẩu bằng cách làm cho sản phẩm của Trung Quốc rẻ hơn nhiều so với sản phẩm của Mỹ trên thị trường.

Việc đưa nhau ra tòa án WTO là hành động bất đắc dĩ bởi lẽ thực tế Oa-sinh-tơn và Bắc Kinh còn phụ thuộc vào nhau rất nhiều. Trung Quốc, nước xuất khẩu lớn nhất thế giới, không hề muốn mất đi thị trường tiềm năng như Mỹ và Liên minh châu Âu (EU). Chỉ tính trong tháng 6 vừa qua, Trung Quốc đã xuất khẩu sang Mỹ một lượng hàng trị giá 23,98 tỉ USD, ngược lại xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc chỉ đạt 5,55 tỉ USD. Trong khi đó, theo người phát ngôn Nhà Trắng Rô-bớt Ghíp, Mỹ cũng không muốn tái diễn va chạm thương mại với Trung Quốc. Hiện nay, Trung Quốc đang nắm giữ nhiều tài sản của Mỹ, chủ yếu là trái phiếu ngân hàng Mỹ. Nếu căng thẳng giữa hai nước xảy ra thì Mỹ sẽ phải hứng chịu thiệt hại lớn hơn trong khi Mỹ đang phải đối mặt với những hậu quả tồi tệ do khủng hoảng tài chính – kinh tế gây ra.

Trong bối cảnh tranh chấp thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ có nguy cơ bùng nổ, ngày 14-9, WTO cùng với Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD) kêu gọi các quốc gia dừng ngay những biện pháp bảo hộ thương mại, kể cả trợ cấp cho các ngành công nghiệp đang gặp khó khăn. WTO cũng hối thúc chính phủ các nước "thực thi những hành động chính sách phù hợp để thương mại và đầu tư quốc tế có thể giúp các nền kinh tế hồi phục sau cuộc khủng hoảng trên nền tảng ổn định".

KIM OANH