QĐND - Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ đang nỗ lực thành lập một quỹ toàn cầu 200 triệu USD để tài trợ cho các hoạt động chống chủ nghĩa cực đoan bạo lực bằng cách ngăn chặn sự lây lan của ý thức hệ cực đoan và những lời kêu gọi tham gia phong trào thánh chiến ở các nước như Xô-ma-li, Y-ê-men và Pa-ki-xtan.

Đây là sáng kiến giống như sáng kiến thành lập các quỹ toàn cầu chống lại căn bệnh thế kỷ AIDS, sốt rét và lao, trong bối cảnh ý thức hệ cực đoan đang có xu hướng lan rộng ra thế giới. Bằng chứng là số các phần tử tham gia lực lượng khủng bố ngày càng đa dạng cả về chủng tộc và tôn giáo. Vụ tấn công khủng bố, sát hại con tin kinh hoàng ở trung tâm thương mại Oét-ghết ở Nai-rô-bi (Kê-ni-a) khiến hơn 60 người thiệt mạng hôm 21-9 là dẫn chứng mới nhất. Các nhà điều tra đã phát hiện, trong số các kẻ khủng bố tham gia vụ tấn công này có cả những người Mỹ gốc Phi, thậm chí có cả một phụ nữ da trắng người châu Âu.

“Góa phụ trắng” Xa-man-tha Liu-thơ-uết cùng chồng và con khi chưa bị truy nã. Ảnh: Telegraph

Trường hợp của “nữ khủng bố” tham gia vụ tấn công Oét-ghết là điển hình cho những trường hợp bị tác động bởi chủ nghĩa cực đoan. Nữ khủng bố người Anh có tên Xa-man-tha Liu-thơ-uết (Samantha Lewthwaite) thuộc nhóm khủng bố Al-Shabad ở Xô-ma-li có liên hệ với Al-Qaeda đã bị Interpol phát lệnh truy nã ở mức báo động đỏ, mức chứng tỏ nữ chiến binh này bị coi là mối đe dọa toàn cầu. Xa-man-tha được cho là đã được “truyền cảm hứng” từ người chồng Gơ-mên Lin-xây (Germaine Lindsay), một trong 4 kẻ đánh bom tự sát tấn công Luân Đôn ngày 7-7-2005. Sau vụ này, Xa-man-tha nổi tiếng với biệt danh “Góa phụ trắng”. Xa-man-tha từ một phụ nữ “kinh tởm” các hoạt động khủng bố, cực đoan, đã cải đạo sang đạo Hồi và trở thành một nữ chiến binh khủng bố nguy hiểm.

Ngoài ra, các nhà điều tra cũng không loại trừ khả năng có cả những phần tử được nhóm khủng bố Al-Shabab truyền cảm hứng. Còn trước đó, năm 2011 là vụ thảm sát đẫm máu ở Na Uy khiến 92 người thiệt mạng mà thủ phạm là một thanh niên người Na Uy theo Thiên chúa giáo có tư tưởng cực đoan.

Sáng kiến thành lập quỹ trên đã được Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri và người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ A-mét Đa-vu-tô-gu (Ahmet Davutoghu) thông báo tại một cuộc họp giữa các ngoại trưởng các nước thành viên tổ chức Diễn đàn chống khủng bố toàn cầu ở Niu Y-oóc vừa qua. Tổ chức Diễn đàn chống khủng bố toàn cầu do Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ lãnh đạo gồm 29 nước thành viên và Liên minh châu Âu (EU), được thành lập hai năm trước đây. Mục đích nhằm kết nối một mạng lưới chống khủng bố toàn cầu với một trong những ưu tiên là chống chủ nghĩa cực đoan. Như vậy, cùng với cuộc chiến chống chủ nghĩa khủng bố toàn cầu hơn một thập kỷ qua, Mỹ và các đồng minh đang tiếp tục nỗ lực chống lại chủ nghĩa cực đoan vốn là cái nôi sản sinh và nuôi dưỡng những phần tử khủng bố.

Quỹ mới chống chủ nghĩa cực đoan nói trên sẽ được xây dựng với sự tài trợ ban đầu của các chính phủ và các tổ chức phi chính phủ. Quỹ này sẽ tài trợ cho các dự án địa phương nhắm tới các nhóm đối tượng và cá nhân dễ bị các nhóm khủng bố lôi kéo hay bị tác động bởi ý thức hệ cực đoan. Các giới chức tham gia sáng lập quỹ hy vọng quỹ này sẽ được đưa vào hoạt động từ giữa năm 2014.

Theo ông Uy-li-am Mắc Can (William McCants), cựu quan chức chống khủng bố của Bộ Ngoại giao Mỹ, hiện làm việc tại viện nghiên cứu Brookings, những nước có vấn đề về chủ nghĩa cực đoan trước đây thường phải dựa dẫm vào sự hỗ trợ đặc biệt từ các quốc gia giàu có hơn. Nhiều khi những khoản tài trợ đó không thể tới được với các chương trình can thiệp nhỏ, nhưng rất cần thiết và hiệu quả để ngăn chặn sự tác động của chủ nghĩa cực đoan ở địa phương. Nay các nước này có thể trông cậy vào quỹ toàn cầu mới để thực hiện các chương trình giúp lôi kéo các nam, nữ thanh niên quay lưng lại với bạo lực và khủng bố. Quỹ sẽ tài trợ cho các chương trình dạy nghề cho những thanh, thiếu niên có nguy cơ bị các tổ chức khủng bố tuyển dụng; xây dựng các chương trình học mới ở trường dạy về lòng khoan dung và xử lý vấn đề; thành lập các trang web, mạng xã hội giáo dục họ về sự nguy hiểm của các ý thức hệ cực đoan, bạo lực. Theo dự kiến, quỹ cũng tài trợ cho việc xây dựng một trung tâm chống chủ nghĩa cực đoan bạo lực ở A-bu Đa-bi.

Theo dự tính, ban đầu Mỹ sẽ đóng góp 2 đến 3 triệu USD cho Quỹ toàn cầu chống chủ nghĩa cực đoan. Các nhà tài trợ khác bao gồm EU, Thổ Nhĩ Kỳ, Ca-na-đa, Ca-ta, Đan Mạch…, ngoài ra còn có các nguồn tài trợ cá nhân khác. Các quan chức Mỹ hy vọng, quỹ có thể vận động được số tiền hơn 200 triệu USD trong giai đoạn 10 năm tới.

Mặc dù chống chủ nghĩa cực đoan bạo lực là một ưu tiên chính sách của LHQ nhưng không phải lúc nào LHQ cũng có khả năng sẵn sàng cung cấp tài chính cho các tổ chức ở cấp cơ sở thực hiện nhiệm vụ này. Vì thế, việc tài trợ tiền cho quỹ toàn cầu mới sẽ cho phép LHQ hỗ trợ đáng kể cho các nỗ lực chống chủ nghĩa cực đoan trên thế giới hiện đang được tiến hành.

MAI NGUYÊN