Việc eo biển Hormuz, tuyến hàng hải hẹp nằm ngoài khơi Iran, bị đóng cửa đã chặn đứng dòng chảy của 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu các cuộc không kích nhằm vào Iran từ ngày 28-2.

Trong khi đó, các cuộc tấn công liên tiếp giữa Iran và Israel nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng tại Trung Đông đã gây hư hại các mỏ khí, nhà máy lọc dầu và các cảng trung chuyển mà theo nhiều chuyên gia trong ngành nhận định sẽ mất nhiều năm để sửa chữa.

Theo đánh giá của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tất cả những yếu tố trên đã tạo ra cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu tồi tệ nhất trong lịch sử, nghiêm trọng hơn cả lệnh cấm vận dầu mỏ của các nước Arab năm 1973 từng gây thiếu hụt nhiên liệu và thiệt hại kinh tế trên diện rộng.

“Bạn không thể giải quyết chuyện này chỉ bằng cách tiết kiệm. Điều sẽ xảy ra là giá tăng cao đến mức người dân buộc phải ngừng tiêu dùng”, ông Dan Pickering, Giám đốc đầu tư của Pickering Energy Partners nhận định.

Cuộc chiến tại Trung Đông tạo ra một kịch bản ác mộng đối với hệ thống năng lượng toàn cầu. Ảnh minh họa: Reuters 

Kể từ khi chiến sự Mỹ - Iran nổ ra vào ngày 28-2, giá dầu đã tăng hơn 50%, lên mức cao nhất kể từ năm 2022, do nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng, chủ yếu bởi eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa.

Điều này kéo theo giá nhiên liệu vận tải tăng vọt, gây áp lực lên người tiêu dùng và doanh nghiệp trên toàn thế giới, đồng thời buộc các chính phủ phải có hành động tiết kiệm năng lượng.

Theo IEA, các biện pháp tăng nguồn cung sẽ không đủ để xử lý “tình trạng gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu” khi xung đột ở Trung Đông đang tiếp tục leo thang. Vì vậy, thay vì chỉ chờ sản lượng phục hồi, cơ quan này cho rằng việc hạ nhu cầu tiêu thụ có thể giúp giảm áp lực lên người tiêu dùng và kéo giá xuống nhanh hơn.

IEA khuyến nghị người dân hạn chế di chuyển bằng đường bộ và đường hàng không, làm việc tại nhà khi điều kiện cho phép, đồng thời chuyển sang nấu ăn bằng bếp điện.

“Những biện pháp này có thể giúp giảm đáng kể tác động của cú sốc giá năng lượng đối với các hộ gia đình”, IEA nhận định trong ngày 20-3 khi công bố một loạt biện pháp mà các hộ gia đình và doanh nghiệp có thể áp dụng để giảm nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu.

Thái Lan đã yêu cầu công chức tiết kiệm năng lượng bằng cách tạm dừng các chuyến đi nước ngoài và sử dụng cầu thang bộ thay vì thang máy, trong khi Bangladesh đóng cửa các trường đại học.

Sri Lanka đã áp dụng chế độ phân phối nhiên liệu, Trung Quốc đã cấm xuất khẩu nhiên liệu tinh chế, và kế hoạch dự phòng năng lượng của chính phủ Anh bao gồm việc giảm giới hạn tốc độ để tiết kiệm nhiên liệu.

Những cú sốc về giá năng lượng cũng làm gia tăng lạm phát, ảnh hưởng nặng nề đến người tiêu dùng và doanh nghiệp.