Xung đột Trung Đông: Những “điểm gãy” kinh tế toàn cầu

Từ nguy cơ thiếu nhiên liệu hàng không ở châu Âu, khan hiếm phân bón trong nông nghiệp, đến đứt gãy nguồn cung nguyên vật liệu công nghiệp, hàng loạt cú sốc đang lan từ cục bộ sang toàn diện, đặt kinh tế thế giới trước ngưỡng rủi ro ngày càng gia tăng.

Theo Tân Hoa xã, tình hình hiện nay như một “đồng hồ đếm ngược”; khi các mốc thời gian then chốt cận kề, rủi ro bất ổn của kinh tế toàn cầu tiếp tục tích tụ và có thể bùng phát theo hiệu ứng dây chuyền.

Nguy cơ thiếu nhiên liệu hàng không lan rộng

Tại châu Âu, thời điểm bước vào mùa du lịch cao điểm lại trùng với nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu hàng không nghiêm trọng. Giá nhiên liệu tăng cao cùng nguồn cung bị gián đoạn khiến nhiều hãng bay đứng trước nguy cơ phải cắt giảm hoặc hủy chuyến.

Theo đánh giá của các tổ chức năng lượng quốc tế, dự trữ nhiên liệu hàng không của châu Âu hiện chỉ còn ở mức khoảng 6 tuần. Trong trường hợp nguồn cung từ Trung Đông tiếp tục bị ảnh hưởng, nhiều chuyến bay có thể buộc phải dừng khai thác trong thời gian ngắn.

Châu Âu hiện phụ thuộc lớn vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu từ Trung Đông. Các mô hình dự báo cho thấy, nếu không có giải pháp thay thế hiệu quả, lượng dự trữ có thể giảm xuống dưới ngưỡng cảnh báo 23 ngày ngay trong mùa hè này. Khi đó, một số sân bay sẽ rơi vào tình trạng thiếu nhiên liệu, kéo theo tình trạng hủy chuyến diện rộng.

Dự báo từ ngành hàng không cho thấy, trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7, nhiều hãng bay châu Âu sẽ phải điều chỉnh kế hoạch khai thác, đặc biệt là các chuyến bay ngắn và các hãng hàng không giá rẻ do tác động lớn từ biến động chi phí nhiên liệu.

Khu vực châu Phi cận Sahara chịu sự ảnh hưởng nặng nề do gián đoạn nguồn cung lương thực. Ảnh: Unicef

Nông nghiệp đối mặt “khủng hoảng kép”

Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực vận tải, xung đột Trung Đông còn gây ra những hệ lụy rõ rệt đối với nông nghiệp toàn cầu. Việc gián đoạn vận chuyển phân bón qua các tuyến hàng hải trọng yếu, đặc biệt là eo biển Hormuz, đã khiến nguồn cung phân bón bị thu hẹp đáng kể.

Giá urê – loại phân đạm phổ biến nhất – đã tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn, làm gia tăng chi phí sản xuất nông nghiệp trên diện rộng. Điều này buộc nông dân tại nhiều quốc gia phải điều chỉnh cơ cấu cây trồng. Tại Mỹ, diện tích trồng ngô giảm do nhu cầu lớn về phân đạm, trong khi đậu tương – loại cây ít phụ thuộc vào phân bón – được ưu tiên. Tại Nam Mỹ, xu hướng chuyển đổi cây trồng cũng đang diễn ra tương tự.

Do đặc thù chu kỳ sản xuất, tác động của xung đột đến nguồn cung lương thực sẽ có độ trễ. Tuy nhiên, các tổ chức quốc tế cảnh báo, nếu tình hình không sớm được cải thiện, từ quý III năm nay, sản lượng nông sản toàn cầu có thể suy giảm rõ rệt, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt nguồn cung.

Hệ quả trực tiếp sẽ là giá lương thực tăng cao vào cuối năm và đầu năm sau, ảnh hưởng mạnh đến đời sống người dân, đặc biệt là các nhóm thu nhập thấp tại nhiều quốc gia.

Ngành công nghiệp đối mặt nguy cơ đứt gãy nguồn cung

Trong lĩnh vực công nghiệp, tác động của xung đột cũng ngày càng rõ nét. Gián đoạn vận tải biển và hàng không đã làm chậm trễ chuỗi cung ứng, đẩy chi phí logistics và nguyên vật liệu tăng cao, gây áp lực lớn lên quá trình phục hồi sản xuất toàn cầu.

Trong ngắn hạn, các doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí đầu vào tăng đồng loạt. Tuy nhiên, rủi ro lớn hơn nằm ở trung hạn, khi lượng tồn kho nguyên vật liệu dần cạn kiệt. Thông thường, các doanh nghiệp chỉ duy trì dự trữ trong khoảng từ vài tuần đến hai tháng. Nếu xung đột kéo dài, nhiều ngành sản xuất sẽ buộc phải thu hẹp hoặc tạm dừng hoạt động do thiếu nguyên liệu.

Đáng chú ý, nguồn cung khí heli – nguyên liệu quan trọng trong sản xuất bán dẫn, y tế và công nghệ cao – đang bị ảnh hưởng do gián đoạn tại các cơ sở sản xuất lớn ở Trung Đông. Nếu tình trạng này kéo dài, nhiều ngành công nghiệp mũi nhọn như ô tô, điện tử, viễn thông sẽ gặp khó khăn.

Bên cạnh đó, nguy cơ thiếu hụt nhôm – vật liệu thiết yếu trong nhiều lĩnh vực – cũng đang gia tăng, khi khu vực vùng Vịnh chiếm tỷ trọng đáng kể trong sản lượng toàn cầu. Giá nhôm đã tăng lên mức cao nhất trong hơn 4 năm, phản ánh áp lực nguồn cung ngày càng lớn.

Về dài hạn, xung đột không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất mà còn ảnh hưởng đến sức mua thực tế của người tiêu dùng thông qua lạm phát. Điều này có thể làm chậm quá trình phục hồi của nhiều nền kinh tế, đồng thời gia tăng nguy cơ suy giảm nhu cầu toàn cầu.

Dù mức độ tác động có thể khác nhau giữa các khu vực và ngành nghề, xu hướng chung cho thấy các cú sốc đang lan từ cục bộ sang mang tính hệ thống. Kinh tế thế giới đang đứng trước một giai đoạn nhiều biến động, đòi hỏi các quốc gia phải chủ động ứng phó, tăng cường phối hợp và nâng cao khả năng chống chịu trước những rủi ro ngày càng phức tạp.