Theo DW, kể từ khi xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran bùng nổ vào ngày 28-2, những lo ngại về nguồn cung dầu mỏ và khí đốt đã trở thành tâm điểm chú ý, kéo theo phản ứng mạnh mẽ từ người tiêu dùng. Tuy nhiên, một “nút thắt cổ chai” khác trong chuỗi cung ứng toàn cầu cũng đang gây báo động: Tình trạng thiếu hụt khí heli-một thành phần thiết yếu được sử dụng trong nhiều lĩnh vực, trong đó có hoạt động sản xuất những con chip nhỏ bé giúp vận hành mọi thứ từ xe điện đến điện thoại thông minh. Tình trạng thiếu hụt heli kéo dài có thể dẫn đến thiếu hụt các chip tiên tiến và gây ra những tác động dây chuyền đối với các nhà sản xuất điện tử phụ thuộc vào thành phần này, hoặc buộc những nhà sản xuất khác phải thu hẹp quy mô kế hoạch phát triển trung tâm dữ liệu.

Thiếu hụt khí heli gây ảnh hưởng đến sản lượng chip trên toàn cầu. Ảnh: Getty Images 

Dù là một nguyên tố không màu, không mùi và nhẹ thứ hai trong vũ trụ, heli lại có danh sách ứng dụng đáng kinh ngạc khi tồn tại ở dạng khí hoặc lỏng. Theo ông Phil Kornbluth, Chủ tịch Công ty tư vấn Kornbluth Helium Consulting có trụ sở tại bang New Jersey (Mỹ), khí heli được sử dụng trong nhiều lĩnh vực như chụp cộng hưởng từ (MRI), sản xuất sợi quang, phát hiện rò rỉ và bơm túi khí, chưa kể đến bóng bay và khinh khí cầu... Tuy vậy, chính ngành công nghiệp bán dẫn mới là ngành đang chịu áp lực lớn nhất vào thời điểm hiện nay.

Theo Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ (SIA), năm 2025, doanh thu bán dẫn toàn cầu đạt 791 tỷ USD (687 tỷ euro), tăng 25,6% so với năm 2024. Cùng với đà tăng trưởng này, nhu cầu đối với khí heli cũng gia tăng. Trong cảnh báo về rủi ro đối với nguồn cung, SIA từng chỉ ra rằng một cú sốc nguồn cung đột ngột có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất chất bán dẫn tại Mỹ và trên toàn thế giới.

Heli tinh khiết dùng trong sản xuất bán dẫn là yếu tố thiết yếu đối với các nhà sản xuất chip để duy trì môi trường sản xuất siêu sạch và siêu lạnh. Loại heli không lẫn tạp chất này cũng cần thiết cho việc truyền năng lượng và nhiệt, cũng như trong các buồng chân không. Hiện chưa có chất thay thế nào cho heli có độ tinh khiết siêu cao trong các quy trình sản xuất chip. Nếu thiếu nó, quá trình sản xuất sẽ chậm lại hoặc thậm chí ngừng lại. Mặc dù heli có trong khí quyển, nhưng phần lớn nguồn heli công nghiệp lại được khai thác từ các mỏ khí tự nhiên và được tách ra trong quá trình xử lý, đặc biệt là trong quá trình sản xuất khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG). Nói cách khác, heli thực chất là sản phẩm phụ của quá trình sản xuất LNG vốn là lĩnh vực mang lại lợi nhuận cao hơn.

Theo báo cáo của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) công bố đầu năm 2026, trữ lượng heli có thể khai thác trên toàn cầu ước tính khoảng 31,3 tỷ m3. Trong đó, Mỹ có khoảng 8,49 tỷ m3 heli có thể khai thác, Algeria khoảng 8,2 tỷ m3 và Nga khoảng 6,8 tỷ m3. Đáng chú ý, quốc gia nhỏ bé Qatar lại sở hữu tới 10,1 tỷ m3-trữ lượng lớn nhất thế giới và đã sản xuất hơn 1/3 lượng heli toàn cầu trong năm ngoái. Sau các cuộc tấn công từ Iran, Tập đoàn năng lượng quốc gia QatarEnergy đã ngừng hầu hết hoạt động sản xuất LNG tại nước này. Điều đó có nghĩa là hoạt động sản xuất khí heli cũng đang bị đình trệ. Trong khi đó, Iran đã ngăn chặn các tàu, thuyền rời khỏi vùng Vịnh qua eo biển Hormuz. Do đó, 1/3 nguồn cung cấp heli toàn cầu hiện bị “đóng băng”.

Ông Michael E.Webber, Giáo sư chuyên về năng lượng tại Đại học Texas ở Austin (Mỹ), nhận định, do một phần đáng kể nguồn heli được khai thác từ các mỏ khí của Qatar, việc hạn chế tàu, thuyền đi qua eo biển Hormuz đồng nghĩa với việc nguồn cung heli sẵn có sẽ giảm, trong khi giá cả tăng lên. Đối với Qatar, phần lớn sẽ phụ thuộc vào việc tuyến đường thủy bị hạn chế trong bao lâu và tốc độ khôi phục các chuyến vận chuyển khí heli. Đối với những khách hàng như các nhà sản xuất chip, việc tìm kiếm nguồn cung thay thế sẽ không dễ dàng, đặc biệt khi phần lớn khí heli đã bị ràng buộc trong các hợp đồng dài hạn. Theo ông Webber, vẫn còn những khu vực khác có trữ lượng khí heli chưa được khai thác, nhưng việc tìm kiếm và đưa loại khí này vào khai thác sẽ mất nhiều tháng. Khi nguồn cung này cuối cùng được đưa ra thị trường, nhiều khả năng sẽ xuất hiện sự cạnh tranh gay gắt.