Trong chuyến thăm Cộng hòa dân chủ nhân dân (CHDCND) Lào tháng 7-2007, khi đoàn đại biểu chuyên gia và quân tình nguyện Việt Nam thăm Nam Lào, đồng chí Bun Tha Vi, Thiếu tá Quân đội nhân dân (QĐND) Lào, người cùng đi chăm lo việc bảo vệ đoàn đã kể lại cho chúng tôi nghe trận cuối cùng đánh địch ở Phu Khổng trên dãy núi Phu Cang Hươn thuộc tỉnh Chăm-pa-xắc mà đồng chí trực tiếp tham gia.

Với giọng nhỏ nhẹ và chậm rãi, đồng chí kể: Đầu năm 1975, sau khi giành chiến thắng to lớn trên khắp chiến trường Lào, Quân đội giải phóng nhân dân Lào tiếp tục hành quân thắng lợi về Viêng-chăn. Đến tháng 2-1975, các lực lượng yêu nước Lào kết thúc đàm phán với phía đối lập, các bên ở Lào thỏa thuận thành lập nước CHDCND Lào và lập ra một chính phủ thích hợp với chế độ mới. Lực lượng vũ trang các bên được tập kết về những nơi quy định. Một số lực lượng cực hữu Lào lúc đó đã ngoan cố đóng lì ở một số nơi. Trước sự đấu tranh của các tầng lớp nhân dân Lào, cuối cùng chúng trụ lại ở Phu Cang Hươn. Mỏm Phu Khổng nằm ở lưng chừng dãy Phu Cang Hươn (cách thị xã Pắc-xế chừng 15 ki-lô-mét) vốn là một trận địa pháo 175 mi-li-mét của Mỹ xây dựng từ những năm Mỹ và tay sai còn chiếm đóng. Căn cứ này đã khống chế một vùng rộng lớn thuộc tỉnh Chăm-pa-xắc, Xa-ra-van, Át-ta-pư. Số lính Mỹ và quân phái hữu bảo vệ ở căn cứ này, hằng ngày được tiếp tế lương thực thực phẩm, đạn dược bằng máy bay lên thẳng.

Mặc dù nước CHDCND Lào đã thành lập, nhân dân các bộ tộc khắp nước Lào phấn khởi làm ăn dưới chế độ mới, nhưng nhân dân quanh cứ điểm Phu Khổng vẫn sống thấp thỏm bởi sự quấy phá của Mỹ và tay sai. Đồng chí Bun Tha Vi cho biết: Trước tình hình bất an đó, Bộ tư lệnh Quân khu Nam Lào của QĐND Lào chủ trương nhổ vị trí hiểm yếu của địch còn cắm lại ở Phu Khổng. Vào giữa mùa mưa 1976, sau khi đã trinh sát và có kế hoạch tác chiến chu đáo, được sự giúp đỡ của nhân dân và các lực lượng vũ trang địa phương, một lực lượng tinh nhuệ của Trung đoàn 18, Sư đoàn 5 QĐND Lào đã bất ngờ tập kích Phu Khổng. Trận đánh diễn ra nhanh chóng khiến địch không kịp đối phó. Trận địa pháo 175mm cùng các thiết bị quân sự và kho tàng của địch ở đây bị phá hủy hoàn toàn. Số lính Mỹ và quân ngụy Lào bảo vệ căn cứ này đã hoảng sợ tháo chạy qua sông Mê-công rồi vượt biên giới sang đất Thái Lan. Đây là trận chiến đấu cuối cùng của QĐND Lào đánh đuổi những tên lính Mỹ và tay sai ra khỏi đất nước Lào.

NGÔ CHÍ HOẠT