Thỏa thuận nhiên liệu với Nga - bước đi tình thế của Washington

Theo Tân Hoa xã, Điện Kremlin cho biết, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 9-10. Theo đó, Nga tái khẳng định sự sẵn sàng cung cấp dầu và các sản phẩm dầu mỏ cho thị trường Mỹ cũng như thị trường thế giới.

Trong khi đó, trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Donald Trump cũng cho biết đã đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin sau cuộc điện đàm kéo dài 90 phút. Theo đó, Nga sẽ cung cấp ngay hơn 300.000 tấn dầu diesel, thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn ngay sau đó. Moscow có thể cung cấp thêm 3 triệu tấn trong thời gian ngắn, tùy tình trạng hoạt động của các nhà máy lọc dầu. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ chưa công bố lịch giao hàng sau tháng 11, cơ chế thanh toán, doanh nghiệp tham gia hay các điều kiện thực hiện.

Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: RT

Phó thủ tướng Nga Alexander Novak cũng xác nhận Moscow sẽ dỡ bỏ hạn chế xuất khẩu dầu diesel sớm hơn kế hoạch, đồng thời bảo đảm cung ứng đầy đủ cho thị trường nội địa của Nga. Ngày 9-10, Bộ Tài chính Mỹ đã ban hành giấy phép chung tạm thời, cho phép bán, vận chuyển, dỡ hàng và nhập khẩu dầu diesel có nguồn gốc từ Nga vào thị trường toàn cầu. Giấy phép này có hiệu lực đến ngày 7-4-2027.

Những động thái trên xuất hiện khi giá nhiên liệu đang gây sức ép lên người tiêu dùng Mỹ được cảnh báo sẽ khiến tỷ lệ ủng hộ dành cho Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới sụt giảm. Dầu diesel tăng giá kéo theo chi phí vận tải, canh tác và vận chuyển nông sản, làm gia tăng áp lực lạm phát. Tại những bang nông nghiệp như Iowa, Kansas, Texas và Ohio, gánh nặng giá nhiên liệu còn trở thành vấn đề chính trị trước cuộc bầu cử quyết định liệu Đảng Cộng hòa có tiếp tục kiểm soát Quốc hội hay không.

Nhà bình luận Michael Birnbaum trên Báo The Washington Post, nhận xét việc công bố thỏa thuận năng lượng với Nga cho thấy Tổng thống Donald Trump đang chật vật tìm cách hạ nhiệt giá năng lượng khi bầu cử giữa nhiệm kỳ chỉ còn chưa đầy một tháng sẽ diễn ra. Giá nhiên liệu đang trở thành vấn đề lớn mà Đảng Cộng hòa phải đối mặt hiện nay trước cuộc đua quyền lực đầy căng thẳng.

Trong nhiều tháng qua, Tổng thống Donald Trump đã tìm cách giảm sức ép giá nhiên liệu với một loạt biện pháp như: Thúc giục các đồng minh châu Âu xả dầu dự trữ, hoãn thu thuế liên bang đối với nhiên liệu và cho phép xe tải chở hàng hóa liên bang sử dụng dầu diesel đỏ vốn dành cho máy nông nghiệp. Theo nhà bình luận Anthony Zurcher của BBC, thỏa thuận với Nga là nỗ lực mới nhất và táo bạo nhất nhằm cải thiện tình thế cho Đảng Cộng hòa.

Tuy nhiên, bước đi mới của Tổng thống Donald Trump lại tạo ra nghịch lý chính sách, cụ thể, những quyết định này đặt Washington trước câu hỏi về sự nhất quán trong chính sách trừng phạt nhằm vào Moscow. Ngày 18-9, Tổng thống Donald Trump đã ký “Đạo luật trừng phạt Nga và Iran năm 2026 của Lindsey O.Graham”, dự kiến có hiệu lực từ ngày 19-10. Đạo luật cho phép áp thuế quan 500% đối với hàng hóa Nga và trừng phạt thứ cấp những quốc gia mua nhiên liệu Nga, đồng thời quy định các trường hợp tổng thống được miễn áp dụng một số biện pháp.

Việc chỉ sau vài tuần, Washington lại mở đường cho dầu diesel Nga trở lại thị trường đã cho thấy sức ép kiềm chế giá cả trong nước đã buộc chính quyền Mỹ cân nhắc lại cách sử dụng công cụ trừng phạt năng lượng đối với Moscow, thậm chí là đảo ngược chính sách trong tình thế cấp bách.

Hành động này nhanh chóng vấp phải sự phản đối của các thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ Jeanne Shaheen, Chuck Schumer và Elizabeth Warren. 3 thượng nghị sĩ này đã ra tuyên bố chung phản đối, cho rằng quyết định làm suy yếu sức ép kinh tế đối với Moscow và tổn hại nỗ lực hỗ trợ Ukraine của Washington. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng chỉ trích, coi việc cho phép Nga bán sản phẩm dầu mỏ là tạo thêm nguồn lực để kéo dài xung đột.

Trong khi đó, hiệu quả kinh tế của thỏa thuận nhiên liệu với Nga vẫn là điều gây ra nhiều tranh cãi. Theo ông Gregory Brew, chuyên gia phân tích dầu mỏ tại Eurasia Group, nguồn cung từ Nga chỉ bổ sung khoảng 74.000 thùng mỗi ngày cho thị trường Mỹ trong ngắn hạn. Trong khi đó, Mỹ sản xuất khoảng 3,6 triệu thùng dầu diesel/ngày với khoảng 1/3 được xuất khẩu.

Vì thế, giới phân tích cho rằng, trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa kỳ đang tới gần, bước đi tình thế của Tổng thống Donald Trump nhằm xoa dịu các cử tri đang phẫn nộ vì giá năng lượng trong nước leo thang nhiều hơn là tìm lời giải cho bài toán kinh tế trong nước.

Washington rõ ràng đang đứng giữa hai yêu cầu khó dung hòa, làm sao vừa duy trì sức ép với Nga, vừa giảm gánh nặng nhiên liệu trong nước để tránh mất đi những lá phiếu ủng hộ dành cho đảng cầm quyền của đương kim tổng thống.

Nguồn dầu diesel bổ sung từ Nga có thể giúp thị trường bớt căng thẳng phần nào, nhưng mức giảm giá còn phụ thuộc tiến độ giao hàng, khả năng phân phối và diễn biến năng lượng. Thỏa thuận có thể mở thêm nguồn cung, nhưng để tháo gỡ đồng thời bài toán giá cả và chính sách đối ngoại, Washington vẫn còn rất nhiều việc phải làm.