Vaccine vẫn được xem là “lá chắn sinh học” hiệu quả nhất giúp nhân loại kiểm soát các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Tuy nhiên, nghịch lý đang xuất hiện khi ngay tại chính các quốc gia có nền khoa học phát triển, trào lưu chống vaccine lại gia tăng mạnh mẽ. Diễn biến này không chỉ là vấn đề y tế cộng đồng mà đang dần trở thành thách thức an ninh phi truyền thống đáng lo ngại.

Ảnh minh họa: vneconomy.vn 

Theo cảnh báo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tỷ lệ tiêm chủng sởi tại nhiều khu vực đang giảm xuống dưới ngưỡng an toàn 95%, là mức cần thiết để duy trì miễn dịch cộng đồng. Theo The Guardian, hệ quả là hàng loạt quốc gia châu Âu như Vương quốc Anh, Tây Ban Nha, Áo, Armenia, Azerbaijan và Uzbekistan đã mất trạng thái loại trừ bệnh sởi do virus lây lan liên tục hơn 12 tháng. 

Tại Anh, tỷ lệ tiêm đủ 2 liều vaccine sởi, quai bị và rubella (MMR) ở trẻ 5 tuổi chỉ đạt 84% tính đến năm 2024. Đây cũng là lần thứ 2 trong chưa đầy 1 thập kỷ Anh mất trạng thái loại trừ sởi. Bà Jennifer Nuzzo, Giám đốc Trung tâm Đại dịch thuộc Đại học Brown, nhận định Anh là “điểm nóng” của tình trạng do dự vaccine.

Thực tế đáng chú ý là sự suy giảm này không xuất phát từ thiếu vaccine mà từ sự gia tăng tâm lý hoài nghi khoa học. Một phần nguyên nhân bắt nguồn từ nghiên cứu sai lệch năm 1998 của bác sĩ Andrew Wakefield, từng liên hệ vaccine MMR với chứng tự kỷ. Dù nghiên cứu đã bị bác bỏ hoàn toàn, thông tin sai lệch vẫn tiếp tục lan truyền mạnh mẽ trên môi trường số, trở thành “hạt nhân” của phong trào chống vaccine suốt nhiều năm qua trên thế giới.

Sự phát triển của mạng xã hội khiến thông tin thiếu kiểm chứng lan nhanh hơn cả virus, tạo ra hiện tượng mà các chuyên gia gọi là “đại dịch thông tin sai lệch”.

Tại Mỹ, phong trào chống vaccine đã vượt khỏi phạm vi tranh luận khoa học thuần túy để trở thành vấn đề mang màu sắc chính trị-xã hội. Một số nhân vật có ảnh hưởng công khai đặt nghi vấn về độ an toàn của vaccine, trong đó có Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F.Kennedy Jr.

Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F.Kennedy Jr được biết đến với vai trò trong tổ chức chống vaccine Children’s Health Defense. Báo cáo của Trung tâm Chống Thù ghét Kỹ thuật số cho thấy “ngành công nghiệp chống vaccine” tạo ra ít nhất 36 triệu USD mỗi năm.

Hệ quả là Mỹ đang đứng trước nguy cơ mất trạng thái loại trừ sởi, trong khi Canada đã mất trạng thái này vào năm 2025 và Mexico cũng đối mặt nguy cơ tương tự.

Điều này cho thấy ngay cả các hệ thống y tế tiên tiến cũng có thể trở nên mong manh khi niềm tin xã hội suy giảm.