Theo Reuters, các nhà lãnh đạo NATO nhóm họp trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump gây sức ép buộc châu Âu phải tăng cường chi tiêu quốc phòng, cũng như sau nhiều tháng căng thẳng xuyên Đại Tây Dương liên quan đến vấn đề Iran và Greenland.

Theo dự kiến, các nhà lãnh đạo sẽ tập trung thảo luận về tiến độ đạt các mục tiêu chi tiêu quốc phòng, việc đẩy mạnh sản xuất công nghiệp quốc phòng và cách thức thực hiện việc "chuyển giao gánh nặng" từ Mỹ sang châu Âu. Một trong những nội dung trọng tâm của hội nghị Ankara là thúc đẩy kế hoạch nâng chi tiêu quốc phòng của các thành viên lên tương đương 5% GDP vào năm 2035. Các thành viên NATO dự kiến sẽ tái khẳng định sự ủng hộ đối với Ukraine và cam kết tiếp tục hỗ trợ quốc gia này.

Ảnh minh họa: Reuters

Tuy nhiên, theo Reuters, các quan chức châu Âu lo ngại cuộc xung đột liên quan đến Iran cùng sự bất bình của ông Donald Trump đối với các chính phủ châu Âu về cách họ ứng phó với vấn đề này có thể sẽ làm lu mờ các chương trình nghị sự khác của Hội nghị thượng đỉnh NATO năm nay.

Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara diễn ra trong bối cảnh liên minh quân sự lớn nhất thế giới không chỉ phải đối mặt với những thách thức như duy trì cam kết hỗ trợ Ukraine, củng cố năng lực phòng thủ tập thể, thích ứng với sự thay đổi trong chính sách của Mỹ mà còn phải tìm cách xử lý những khác biệt ngày càng rõ giữa các thành viên.

Trong số những vấn đề sẽ được đưa ra thảo luận tại Ankara, quan hệ rạn nứt giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu sẽ là phép thử quan trọng nhất. Bởi dù sao mối quan hệ ổn định xuyên Đại Tây Dương vẫn được coi là nền tảng sức mạnh của NATO. Tuy nhiên, nền tảng đó đang chịu sức ép ngày càng lớn bởi Washington tỏ thái độ không hài lòng khi các đồng minh châu Âu tỏ ra kém nhiệt tình trước yêu cầu phải chia sẻ nhiều hơn gánh nặng bảo đảm an ninh. Việc Tổng thống Mỹ thường xuyên chỉ trích NATO, cùng với thông báo rút quân khỏi châu Âu và kế hoạch rà soát kéo dài 6 tháng về sự hiện diện quân sự của Mỹ tại lục địa này đã làm gia tăng sự bất định trong nội bộ liên minh. Động thái này của Washington được cho là nhằm thúc đẩy châu Âu tăng cường đầu tư quốc phòng và gánh vác trách nhiệm chính đối với việc phòng thủ của châu lục này.

Chính sự thay đổi đó buộc các nước châu Âu phải nhìn nhận lại cách tiếp cận đối với an ninh khu vực. Trong nhiều thập niên, "chiếc ô an ninh" của Mỹ là nền tảng giúp nhiều quốc gia châu Âu tập trung nguồn lực cho phát triển kinh tế và phúc lợi xã hội. Nhưng khi Washington phát đi tín hiệu sẽ không còn gánh vác phần lớn trách nhiệm như trước, các đồng minh buộc phải đẩy nhanh quá trình tái vũ trang, nâng cao năng lực công nghiệp quốc phòng và từng bước giảm sự phụ thuộc vào Mỹ ở những lĩnh vực then chốt như vận tải chiến lược, phòng thủ tên lửa, tình báo, trinh sát và tiếp nhiên liệu trên không.

Có thể khẳng định, đòi hỏi nâng cao năng lực quốc phòng chính là phép thử lớn đối với khả năng thích ứng của NATO trước một môi trường an ninh hoàn toàn mới. Cuộc xung đột Nga-Ukraine kéo dài hơn 4 năm qua đã phơi bày một thực tế rằng, ngay cả những nền công nghiệp quốc phòng phát triển của châu Âu cũng gặp nhiều khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu lớn về đạn dược, tên lửa và các loại khí tài hiện đại trong một cuộc chiến tiêu hao kéo dài. NATO ngày càng nhận thức rõ tầm quan trọng của việc xây dựng một nền tảng quốc phòng có sức chống chịu cao hơn, trong đó, đầu tư cho công nghiệp quốc phòng, hạ tầng chiến lược, an ninh mạng, công nghệ lưỡng dụng và đổi mới sáng tạo được đặt ngang tầm với việc mua sắm vũ khí.

Trước một loạt phép thử khó khăn của NATO, hội nghị thượng đỉnh ở Ankara được xem là một dấu mốc quan trọng đối với liên minh quân sự này. Kết quả của hội nghị sẽ không chỉ được đo bằng số lượng sáng kiến hay các cam kết ngân sách mới mà còn ở khả năng thu hẹp khác biệt giữa các thành viên, củng cố lòng tin xuyên Đại Tây Dương và xác lập một định hướng chiến lược đủ thống nhất để liên minh thích ứng với môi trường an ninh đang biến đổi nhanh chóng.