Phật giáo tiểu thừa được truyền bá vào Lào từ rất sớm, trước khi quốc gia Lào Lạn Xạng (Lào triệu voi) thống nhất ra đời.

Sau đó, Phật giáo tiếp tục phát triển tại các mường Lào cổ đại, nhất là các Mường nằm ven các con sông lớn có giao thông đường thủy thuận lợi.

Phải đến đầu thế kỷ XIV, quốc gia Lào Lạn Xạng ra đời, vua Chậu Phạ Ngum đã đưa đạo Phật trở thành quốc giáo và coi đây là một trong những yếu tố quan trọng để củng cố sự thống nhất quốc gia về mặt tinh thần. Từ đó, Phật giáo đã trở thành giá trị văn hóa tinh thần truyền thống của nhân dân các bộ tộc Lào cho đến ngày nay.

 Đại tá, TS Sạ Vẻng Đen Na Môn.

Đại tá, TS Sạ Vẻng Đen Na Môn, nguyên Chính ủy Trường Văn hóa Dân tộc Quân đội Nhân dân Lào cho biết: Cũng như các nước Phật giáo khác, ngôi chùa có một vị trí rất quan trọng trong đời sống của cộng đồng bản, làng tại Lào. Chùa là trường học, là bệnh viện, là nơi tu thân tích cực, là nơi hội hè đình đám và là nơi bảo tồn và phát triển văn hóa của cộng đồng. Chùa là trung tâm đoàn kết hài hòa của các bộ tộc Lào, có thể nói là muốn biết giá trị văn hóa truyền thống của các bộ tộc Lào là phải xem lễ hội trong các chùa sẽ thấy người Lào ăn, mặc, tiếp xúc, cúng bái…

Mặc dù Phật giáo là quốc giáo ở Lào từ cách đây 700 năm, nhưng Phật giáo và các tôn giáo khác không hề có sự đối kháng, mà Phật giáo và các tín ngưỡng dân gian đã hòa quyện vào nhau. Các tín đồ theo đạo Phật hằng ngày vẫn thực hành những nghi lễ cúng ma, mà vẫn tin rằng mọi thực thể đểu có linh hồn, nhất là con người.

Họ cho rằng, mỗi một con người có nhiều vía (người Lào gọi là Khuăn). Khi người nào đó có ít nhất là vía bị lạc, người đó sẽ bị đau, ốm. Để cho vía không đi “lang thang”, không thất lạc, không bị các vị thần linh bắt giữ, làm cho người có vía lạc bị ốm, đau, người Lào có một tục lệ rất phổ biến, đây là tục làm lễ buộc chỉ cổ tay (tiếng Lào gọi Ba Xỉ Xu Khuăn).

Khi một đứa bé mới đẻ, một thanh viên trong nhà hoặc trong làng đi xa hoặc đi xa trở về, đến Tết cổ truyền Bun Pi May (Tết té nước), có khách quý đến, người Lào cũng tổ chức làm lễ buộc chỉ cổ tay. Nội dung của lễ này là cầu các vị thần linh phù hộ độ trì cho các vía (có nghĩa là cho người thụ lễ) được khỏe mạnh, không bệnh tật, ốm đau.

Nghi thức quan trọng của lễ này là mọi người dùng sợi chỉ buộc vào cổ tay cho người thụ lễ với ý nghĩa là cột vía vào thể xác để vía khỏi thất lạc. Cũng trong quan niệm, người Lào còn có tục gọi vía. Khi có người ốm có nghĩa là vía người ốm bị bắt, vì thế gia chủ nhờ thầy phù thủy làm lễ để gọi vía trở về.

Đại tá, TS Sạ Vẻng Đen Na Môn cho biết thêm: Đa số người Lào theo đạo Phật. Đạo lý Phật giáo đã dạy cho con người sống lương thiện, tránh điều ác. Các nhà chùa vừa là trung tâm phổ biến đạo lý Phật giáo, vừa là nơi giáo dục đào tạo nghề, trung tâm sinh hoạt văn hóa của người Lào. Phật giáo với giá trị từ bi, hỉ xả, nhân từ, bác ái, đã ảnh hưởng rất lớn đối với người Lào nói chung, về việc hình thành phát huy giá trị văn hóa truyền thống nói riêng.

Hơn nữa, Phật giáo từ bao đời nay đã trở thành giá trị văn hóa tinh thần của nhân dân các bộ tộc Lào, là sức mạnh to lớn góp phần giai phóng đất nước, như Tổng Bí thư Kaysone Phomvihane đã nói vào năm 1975, rằng: Niềm tự hòa trong cuộc đấu tranh kiên cường của dân tộc ta là vai trò của các vị sư sãi, đã đoàn kết đạo lý nhà Phật với lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết dân tộc cao cả, góp phần quan trọng vào sự nghiệp cứu nước.

 Nghi thức buộc chỉ cổ tay.

Phật giáo có ảnh hưởng đến giá trị văn hóa truyền thống trong xã hội Lào, Phật giáo dạy người Lào làm điều tốt, làm điều thiện thì sẽ có phúc, ngược lại làm điều xấu, làm điều ác sẽ bị trừng phạt.

Con người hướng tới cái tốt, cái thiện, cái phúc và tránh xa cái xấu, cái ác, tội lỗi. Ngoài ra, Phật giáo còn dạy con người phải sống trung thực, thật thà, không tham lam lấy của người khác. Đây là giá trị từ bi, bác ái của đạo đức Phật giáo; nó ảnh hưởng rất lớn đối với người dân Lào, đồng thời nó là một yếu tố tạo nên mối quan hệ tốt đẹp giữa người với người trong xã hội, trong hoạt động lao động, trao đổi, sản xuất.

Những giá trị văn hóa tốt đẹp này đã được Đảng, Nhà nước và nhân dân các bộ tộc Lào phát huy giá trị văn hóa truyền thống, và tất cả những điều này đã góp phần hạn chế những mặt trái của đời sống văn hóa xã hội trong thời kỳ đổi mới ở Lào hiện nay.

Phật giáo là trường học văn hóa từ xa xưa đến nay và đạo đức của người Lào; góp phần hình thành nên hệ thống các giá trị, niềm tin và chuẩn mực sống của người Lào theo tinh thần nhân ái. Các giá trị văn hóa truyền thống - sức mạnh vô giá của nhân dân các bộ tộc Lào, góp phần vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước theo mục tiêu: Đất nước vững mạnh, nhân dân giàu có, xã hội đoàn kết hài hòa, dân chủ, công bằng và văn minh.