Trong dòng ký ức ấy, những lần tôi được gặp đồng chí Xaysomphone Phomvihane, Ủy viên Bộ Chính trị Trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, luôn để lại một dấu ấn đặc biệt. Điều khiến tôi nhớ không chỉ là sự trọng thị của một nhà lãnh đạo, mà còn là sự gần gũi, chân thành và tình cảm đồng chí dành cho những người từng góp sức cho cách mạng Lào.

Cuộc gặp đặc biệt tại Nhà Quốc hội Lào

Trong những năm công tác tại Lào, tôi có nhiều dịp gặp đồng chí Xaysomphone Phomvihane. Nhưng cuộc gặp với đoàn cựu QTN&CGQS Việt Nam tại Nhà Quốc hội Lào vào tháng 11-2022 là một kỷ niệm hết sức đặc biệt đối với tôi và đoàn.

Đoàn chúng tôi sang thăm Lào từ ngày 2 đến 7-11-2022. Theo chương trình ban đầu, đồng chí Xaysomphone Phomvihane dự kiến tiếp khoảng 12-15 người, còn hơn 50 thành viên tham quan Nhà Quốc hội.

Sáng 7-11, sau khi tham quan và nghe giới thiệu về Nhà Quốc hội Lào, tôi đang chuẩn bị nhắc lại danh sách những người tham gia cuộc gặp thì nhận được thông báo, đồng chí Chủ tịch Quốc hội Lào mời toàn bộ đoàn vào gặp tại phòng họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Chủ tịch Quốc hội Lào Xaysomphone Phomvihane tiếp đại diện đoàn đại biểu cựu QTN&CGQS Việt Nam tại Lào trong chuyến thăm Lào nhân dịp Kỷ niệm 75 năm Ngày truyền thống QTN&CGQS Việt Nam tại Lào (30-10-1959/30-10-2024).

Tôi thực sự bất ngờ. Gần 70 thành viên trong đoàn lần lượt bước vào phòng họp. Không ai nghĩ rằng chuyến tham quan Nhà Quốc hội hôm ấy lại trở thành một cuộc gặp đặc biệt đến vậy.

Nhưng điều khiến chúng tôi xúc động hơn cả không chỉ là việc đồng chí Xaysomphone Phomvihane thay đổi chương trình để trực tiếp gặp toàn bộ đoàn, mà là những lời thăm hỏi mà đồng chí dành cho chúng tôi.

Đồng chí khẳng định, việc đón các bác, các chú, các anh, các chị tại phòng họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội là hoàn toàn xứng đáng, bởi những cống hiến, hy sinh của QTN&CGQS Việt Nam đối với cách mạng và nhân dân các dân tộc Lào là rất to lớn. Thành quả của đất nước Lào hôm nay có sự đóng góp to lớn của QTN&CGQS Việt Nam tại Lào.

Cuộc gặp hôm đó không chỉ dừng ở những lời tri ân. Đồng chí Xaysomphone Phomvihane dành nhiều thời gian trao đổi về tình hình Lào, hoạt động của Quốc hội sau Đại hội lần thứ XI của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa của mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và liên minh chiến đấu giữa hai nước.

Tôi nhớ cách đồng chí nói về những người lính Việt Nam không có khoảng cách của một cuộc gặp mang tính nghi lễ. Đó là sự trân trọng dành cho những con người từng có chung một chặng đường lịch sử.

Sự tri ân được nối dài qua năm tháng

Nếu cuộc gặp năm 2022 để lại trong tôi ấn tượng về sự trọng thị, thì cuộc gặp ngày 25-9-2024 lại khiến tôi nhớ mãi bởi những tình cảm rất gần gũi, chân thành của đồng chí Xaysomphone Phomvihane.

Theo chương trình ban đầu, do đồng chí đang điều trị bệnh, Phó chủ tịch Quốc hội Lào Sounthone Xayachak sẽ tiếp đoàn. Thế nhưng, ngay trước ngày gặp, phía bạn thông báo đồng chí Chủ tịch Quốc hội Lào sẽ trực tiếp tiếp đoàn.

Khi nghe tin đó, đồng chí Thiếu tướng Huỳnh Đắc Hương, nguyên Chính ủy Quân tình nguyện Việt Nam tại Lào, Trưởng ban Liên lạc toàn quốc cựu QTN&CGQS Việt Nam tại Lào, cùng các thành viên trong đoàn đều rất xúc động. Bởi lúc đó, đồng chí Xaysomphone Phomvihane đang điều trị bệnh, vậy mà vẫn dành thời gian trực tiếp gặp chúng tôi.

Điều tôi nhớ nhất là đồng chí không bắt đầu cuộc gặp bằng những nội dung chính thức. Câu hỏi đầu tiên đồng chí dành cho chúng tôi là về những thiệt hại của nhân dân Việt Nam do bão Yagi gây ra. Đồng chí còn hỏi liệu gia đình các cựu QTN&CGQS Việt Nam tại Lào có ai bị ảnh hưởng bởi bão hay không.

Đó chỉ là một câu hỏi giản dị, nhưng khiến chúng tôi xúc động. Những người lính năm xưa đã trở về quê hương từ nhiều thập kỷ. Chiến tranh đã lùi xa, cuộc sống mỗi người cũng có nhiều đổi thay. Nhưng trong sự quan tâm của đồng chí Chủ tịch Quốc hội Lào, chúng tôi vẫn cảm nhận được sự gần gũi của những người từng chung một chặng đường, từng chia sẻ với nhau những năm tháng gian khổ.

Tại cuộc gặp, đồng chí một lần nữa bày tỏ lòng biết ơn đối với QTN&CGQS Việt Nam đã hy sinh xương máu, cùng quân và dân Lào làm nên thắng lợi của cách mạng Lào. Đồng chí cũng ghi nhận những việc làm nghĩa tình mà các QTN&CGQS Việt Nam tại Lào tiếp tục thực hiện, trong đó có việc hỗ trợ các gia đình cựu chiến binh Lào có hoàn cảnh khó khăn và học sinh Trường Văn hóa dân tộc nội trú Quân đội nhân dân Lào.

Trước lúc chia tay, đồng chí Xaysomphone Phomvihane còn căn dặn tôi và một đồng chí cán bộ ở Quốc hội Lào về việc tiếp tục phối hợp với Quốc hội Lào để xuất bản tiếp hai cuốn còn lại của bộ sách gồm 4 cuốn về kinh tế-xã hội Lào được biên tập lại từ kết quả của đợt khảo sát, nghiên cứu vào năm 1962 do chuyên gia Việt Nam và Lào thực hiện, theo chỉ đạo của Chủ tịch Kaysone Phomvihane.

Lời căn dặn ấy đến nay tôi vẫn nhớ. Tôi cảm nhận rõ rằng, tình cảm đồng chí dành cho những người lính Việt Nam không chỉ thể hiện trong những lời phát biểu chính thức, mà còn qua những điều rất đời thường, một câu hỏi thăm, một sự quan tâm đúng lúc hay một lời căn dặn trước lúc chia tay.

Ký ức còn mãi với thời gian

Những ngày này, cùng các cựu QTN&CGQS Việt Nam tại Lào đến viếng đồng chí Xaysomphone Phomvihane, tôi không khỏi bồi hồi. Trước di ảnh đồng chí, những kỷ niệm về một người bạn, một người đồng chí từng dành cho chúng tôi sự gần gũi, chân thành lại ùa về.

Sự ra đi của đồng chí để lại trong chúng tôi niềm tiếc thương sâu sắc. Nhưng hơn cả nỗi buồn, đó còn là dịp để chúng tôi nhớ về một chặng đường mà tình cảm Việt Nam-Lào được vun đắp bằng những năm tháng cùng nhau chia sẻ gian khổ, mất mát.

Đại tá Tào Văn Thái, nguyên Tùy viên Quốc phòng Việt Nam tại Lào, Phó trưởng Ban Liên lạc toàn quốc cựu QTN&CGQS Việt Nam tại Lào ghi sổ tang tưởng niệm đồng chí Xaysomphone Phomvihane.  

Với chúng tôi, tình cảm Việt Nam-Lào chưa bao giờ là điều xa xôi. Đó là những con người chúng tôi từng gặp, những đồng đội từng sát cánh, những địa danh đã in dấu một thời và những năm tháng hai dân tộc cùng nhau đi qua chiến tranh. Nhiều đồng đội của chúng tôi đã nằm lại trên đất bạn. Sự hy sinh ấy trở thành một phần của lịch sử mà chúng tôi luôn ghi nhớ.

Những người từng đi qua chiến tranh rồi sẽ lần lượt già đi. Chúng tôi cũng vậy. Nhưng tôi tin những câu chuyện của thế hệ mình vẫn cần được kể lại, để thế hệ trẻ Việt Nam và Lào hiểu rằng hòa bình và tình hữu nghị hôm nay được vun đắp từ biết bao công sức, mất mát của cha anh. Hiểu để trân trọng và trân trọng để có trách nhiệm gìn giữ những giá trị mà các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp.

Đồng chí Xaysomphone Phomvihane đã đi xa, nhưng những tình cảm đồng chí dành cho những người lính Việt Nam năm xưa sẽ còn ở lại trong ký ức của chúng tôi. Với riêng tôi, đó là ký ức về một người đồng chí đã dành cho những người từng chiến đấu, từng công tác trên đất Lào sự trân trọng chân thành; rộng hơn, đó là ký ức về một nghĩa tình được vun đắp qua những năm tháng gian lao và vẫn đang được tiếp nối trong quan hệ Việt Nam-Lào hôm nay.

Tôi tin rằng những câu chuyện về một thời cùng chung chiến hào sẽ còn được kể lại, để tình hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược Việt Nam-Lào tiếp tục được gìn giữ và trao truyền. Những nghĩa tình được viết nên từ một thời không thể nào quên sẽ mãi là điểm tựa để hai dân tộc cùng bước tiếp trên chặng đường phía trước.