Ngày 5-10, Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ tổ chức cuộc họp khẩn cấp của Ủy ban Chính trị chiến lược và Quốc phòng thuộc Liên minh phòng thủ Mecca tại Riyadh, trong bối cảnh tình hình an ninh khu vực diễn biến phức tạp và các cuộc tấn công của lực lượng Houthi từ Yemen nhằm vào Saudi Arabia gia tăng.

Theo tuyên bố chung sau cuộc họp, ba nước nhất trí chuyển sang triển khai trên thực tế các cam kết phòng thủ tập thể, đồng thời thực hiện những biện pháp cần thiết để đưa các lực lượng và năng lực quân sự đã được thống nhất tới Saudi Arabia trong thời gian sớm nhất.

Đây được xem là phép thử đáng chú ý đầu tiên đối với cơ chế phòng thủ ba bên được thành lập cách đây hai tháng.

Thỏa thuận phòng thủ chung Mecca được Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ ký ngày 7-8. Theo thỏa thuận, một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào bất kỳ nước thành viên nào sẽ được coi là cuộc tấn công nhằm vào cả ba nước. Các bên khẳng định cơ chế này mang tính phòng thủ, nhằm tăng cường khả năng răn đe tập thể và phối hợp quốc phòng, không nhằm vào một quốc gia cụ thể.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif sau khi ký thỏa thuận ở Mecca ngày 7-8-2026. Ảnh: Saudi Press Agency 

 

Việc kích hoạt cơ chế phòng thủ chung diễn ra trong lúc chiến sự tại Yemen nóng trở lại. Theo đó, lực lượng Chính phủ Yemen với sự hỗ trợ của Saudi Arabia đã mở các đợt tiến công tại khu vực bờ biển phía Tây, tập trung vào những vị trí gần eo biển Bab al-Mandab - tuyến hàng hải có ý nghĩa chiến lược nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương.

Tình hình thực địa liên tục thay đổi. Các lực lượng Chính phủ Yemen tuyên bố giành được một số khu vực gần Dhubab và tiến về phía thành phố cảng Mocha, trong khi Houthi khẳng định đã đẩy lùi nhiều đợt tiến công của đối phương. Các nguồn tin quốc tế cho thấy giao tranh tại đây vẫn diễn ra quyết liệt và quyền kiểm soát một số địa bàn chưa thực sự ổn định.

Cùng với giao tranh trên bộ, Houthi tiếp tục sử dụng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) tiến công các mục tiêu tại Yemen và Saudi Arabia.

Ngày 7-10, Bộ Giao thông vận tải Yemen cho biết Sân bay quốc tế Aden bị tấn công bằng tên lửa đạn đạo và UAV, làm gián đoạn hoạt động hàng không. Reuters và AP cũng ghi nhận nhiều vụ phóng tên lửa, UAV nhằm vào các mục tiêu ở Saudi Arabia trong những ngày gần đây, trong đó có các sân bay và cơ sở quân sự.

Diễn biến này cho thấy thách thức đối với Saudi Arabia không chỉ nằm ở chiến trường Yemen mà còn ở khả năng bảo vệ các trung tâm dân cư, cơ sở kinh tế, dầu khí và hạ tầng quan trọng trên lãnh thổ của mình.

Trong bối cảnh đó, sự hỗ trợ từ Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ có thể giúp Riyadh gia tăng đáng kể năng lực phòng thủ.

Pakistan có quan hệ hợp tác quân sự lâu năm với Saudi Arabia và sở hữu nhiều kinh nghiệm về huấn luyện, phòng không cũng như tổ chức lực lượng. Thổ Nhĩ Kỳ trong những năm gần đây phát triển mạnh các lĩnh vực UAV, radar, tác chiến điện tử và công nghiệp quốc phòng. Việc kết hợp các thế mạnh này có thể giúp Saudi Arabia tăng cường cảnh giới, cảnh báo sớm, phòng không và khả năng đối phó với các cuộc tấn công từ xa.

Tuy nhiên, khả năng của Liên minh phòng thủ Mecca cũng có những giới hạn. Một trong những lợi thế của Houthi là có thể sử dụng với số lượng lớn các UAV và tên lửa có chi phí tương đối thấp. Trong khi đó, việc đánh chặn thường đòi hỏi các hệ thống phòng không hiện đại, chi phí lớn và phải duy trì ở trạng thái sẵn sàng cao trong thời gian dài.

Bởi vậy, ngay cả khi Saudi Arabia được tăng cường radar, hệ thống phòng không và các năng lực quân sự khác, nguy cơ các UAV hoặc tên lửa vượt qua mạng lưới phòng thủ vẫn khó có thể được loại bỏ hoàn toàn.

Bên cạnh đó, địa hình Yemen phức tạp cũng tạo điều kiện cho Houthi phân tán lực lượng, bố trí các phương tiện phóng cơ động và nhanh chóng tổ chức lại lực lượng sau các đợt tiến công. Thực tế hơn một thập kỷ xung đột tại Yemen cho thấy việc giành quyền kiểm soát một địa bàn không đồng nghĩa với việc có thể chấm dứt khả năng tiến công từ xa của Houthi.

Chính vì vậy, việc Saudi Arabia cùng Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ tăng cường hợp tác quân sự có ý nghĩa trước hết ở phương diện nâng cao năng lực phòng thủ và tạo sức răn đe, hơn là tạo ra một giải pháp có thể nhanh chóng kết thúc xung đột.

Đáng chú ý, cùng với việc kích hoạt cơ chế phòng thủ chung, các bên vẫn nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp ngoại giao. Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan cho biết tại cuộc họp ngày 5-10, các nước không chỉ thảo luận phương án hỗ trợ Saudi Arabia về quốc phòng mà còn trao đổi về khả năng giải quyết vấn đề thông qua đối thoại và biện pháp hòa bình.

Điều này phản ánh một thực tế: Yemen là cuộc khủng hoảng có sự đan xen sâu sắc giữa các yếu tố quân sự, chính trị và an ninh khu vực. Một sự thay đổi tương quan lực lượng trên chiến trường có thể tạo thêm sức ép cho các bên, nhưng khó thay thế được một tiến trình chính trị.

Vì thế, phép thử lớn đối với Liên minh phòng thủ Mecca không chỉ là liệu cơ chế này có thể giúp Saudi Arabia đánh chặn thêm bao nhiêu tên lửa hay UAV, mà còn là khả năng tạo ra một thế răn đe đủ mạnh để hạn chế leo thang, đồng thời mở đường cho việc nối lại các nỗ lực chính trị nhằm tìm kiếm một giải pháp bền vững cho cuộc xung đột kéo dài tại Yemen.