Khó khăn bủa vây nguồn cung lương thực toàn cầu

Theo Tân Hoa xã, khu vực vùng Vịnh không chỉ sản xuất một phần đáng kể lượng phân bón của thế giới mà còn cung cấp các nguyên liệu đầu vào quan trọng, với khoảng 1/3 lượng phân bón toàn cầu vận chuyển bằng đường biển đi qua eo biển Hormuz. Khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng, khí tự nhiên-nguyên liệu thiết yếu để sản xuất phân bón nitơ trở nên khó cung cấp cho các nhà sản xuất nông nghiệp lớn như Brazil và Sudan.

Trong khi đó, các nhà sản xuất phân bón tại Ấn Độ và Pakistan cũng gặp khó khăn trong việc bảo đảm nguồn nguyên liệu. Phân bón phốt phát cũng đang đối mặt với sự gián đoạn tương tự. Các quốc gia vùng Vịnh chiếm khoảng 1/5 sản lượng phân bón phốt phát của thế giới và 1/4 nguồn cung lưu huỳnh toàn cầu-một sản phẩm phụ của ngành hóa dầu được sử dụng để chế biến phốt phát. Khi việc xuất khẩu phần lớn bị đình trệ, cú sốc nguồn cung đang lan rộng khắp các thị trường phân bón.

Nông dân thu hoạch lúa tại khu vực Aneuk Galong, Indonesia. Ảnh: Getty Images

Trên khắp Bắc bán cầu, từ châu Âu đến Bắc Mỹ, nông dân thường mua phân bón vào tháng 3 để sử dụng trong tháng 4 và tháng 5. Tình trạng thiếu hụt phân bón có thể buộc người trồng trọt phải giảm lượng sử dụng hoặc chuyển sang các loại cây trồng ít phụ thuộc phân bón hơn. Những quyết định này có thể dẫn đến năng suất thấp hơn trong những tháng tới. Theo Anadolu, ông Richard Volpe, chuyên gia kinh tế nông nghiệp tại Đại học Bách khoa bang California (Mỹ), đánh giá: “Nếu không có nguồn cung cấp phân bón thương mại chất lượng cao ổn định, năng suất cây trồng sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng và điều đó sẽ tác động trực tiếp đến thương mại nông nghiệp quốc tế và giá lương thực trên toàn thế giới”. Ông Volpe cho rằng mùa màng thất bát cũng có thể ảnh hưởng đến các mùa vụ sau, tạo ra hiệu ứng domino diễn ra trong một thời gian dài.

Nền nông nghiệp hiện đại cũng phụ thuộc sâu sắc vào nhiên liệu hóa thạch. Dầu mỏ và khí đốt cung cấp năng lượng cho máy kéo, hệ thống tưới tiêu và máy sấy ngũ cốc. Nguồn năng lượng này cũng là nền tảng cho hoạt động sản xuất phân bón, chế biến thực phẩm, làm lạnh và vận chuyển. Ngay cả vật liệu đóng gói, từ màng bọc đến hộp đựng, cũng có nguồn gốc từ hóa dầu. Giá phân bón toàn cầu đã tăng vọt khoảng 1/3 kể từ khi cuộc xung đột ở Trung Đông bắt đầu.

Giá nhựa cũng đang tăng mạnh, khi Tập đoàn hóa chất BASF của Đức thông báo tăng giá tới 20% đối với các chất phụ gia nhựa thiết yếu trên toàn cầu. Giá nhiên liệu tăng cao cũng đẩy giá chi phí vận chuyển và logistics, từ đó tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng thực phẩm. Nhà kinh tế Samina Sultan của Viện Kinh tế Đức cho rằng nếu xung đột tiếp diễn, chi phí vận chuyển và chế biến thực phẩm có thể tiếp tục tăng, các yếu tố đầu vào nông nghiệp như phân bón có thể trở nên khan hiếm. Rủi ro nguồn cung có thể đẩy giá nông sản lên cao hơn nữa, dẫn đến giá bán lẻ tăng và kích hoạt một vòng áp lực lạm phát mới.

Lượng lớn phân bón đang bị mắc kẹt tại các quốc gia vùng Vịnh do xung đột ở Trung Đông. Ảnh: Getty Images

LHQ cảnh báo giá lương thực và năng lượng tăng cao sẽ ảnh hưởng nặng nề nhất đến các nước đang phát triển và các gia đình thu nhập thấp, nơi thực phẩm vốn đã chiếm một phần lớn chi tiêu. “Các tuyến vận chuyển kéo dài và tình trạng tắc nghẽn đang làm suy giảm khả năng của Chương trình Lương thực thế giới (WFP) trong việc tiếp cận nhanh chóng các nhóm người dễ bị tổn thương, làm gia tăng nguy cơ người dân phải chờ đợi lâu hơn để nhận được hỗ trợ và đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực cũng như suy dinh dưỡng nghiêm trọng hơn”, báo cáo gần đây của WFP nêu rõ.

Theo Reuters, Chính phủ các nước cũng đang hành động quyết liệt để ngăn chặn tình trạng giá năng lượng tăng cao nhanh chóng dẫn đến lạm phát lương thực. Tại Ai Cập, quốc gia nhập khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, chính quyền đã áp giá trần đối với bánh mì tại các tiệm tư nhân nhằm ổn định giá mặt hàng lương thực chính của hàng triệu người dân nước này. Trong khi đó, Trung Quốc quyết định mở kho dự trữ phân bón quốc gia ngay trước vụ xuân để ổn định giá cả và bảo đảm nguồn cung cho nông dân.

Khi xung đột leo thang ở Trung Đông, mối đe dọa với nguồn cung năng lượng và lương thực toàn cầu ngày càng gia tăng, với hệ lụy không chỉ được đo bằng những thùng dầu mà còn bằng những chiếc đĩa trống rỗng. Ông Svein Tore Holsether, Giám đốc điều hành của Yara (Na Uy), nhà sản xuất phân bón lớn thứ hai thế giới, kêu gọi chính phủ các nước cần làm nhiều hơn nữa để hỗ trợ người sản xuất lương thực. “Giá nguyên liệu đầu vào đang tăng nhưng đồng thời giá cây trồng lại không tăng theo, vì vậy tình trạng này đặt gánh nặng rất lớn lên vai nông dân, trừ khi có sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho nông dân trong thời điểm khó khăn này”, ông Holsether nhấn mạnh.