Giao thông trở thành “chiến trường” đảng phái ở Mỹ

Theo Bloomberg, chính sách giao thông, lĩnh vực từng có sự đồng thuận khá rộng rãi, đang mang màu sắc đảng phái ngày càng rõ. Người Mỹ đều muốn đi lại nhanh, an toàn và tiết kiệm, nhưng hai đảng Cộng hòa và Dân chủ lại xa nhau hơn trong cách đáp ứng nhu cầu chung ấy.

Vấn đề giao thông đang trở thành “chiến trường” mới giữa Đảng Cộng hòa và Đảng Dân chủ trước thềm bầu cử. Trong ảnh: Đường phố ở New York (ảnh minh họa). Ảnh: Contexttravel

Tiếng ồn động cơ là một ví dụ. Bất chấp sự phản đối của nhiều người dân ở Washington, D.C., chính quyền Tổng thống Donald Trump từng biến đường phố thủ đô thành trường đua cho sự kiện “Freedom 250 Grand Prix” vào tháng 8 vừa qua, với khẩu hiệu “Tự do không ngân vang, tự do gầm rú”. Bộ trưởng Giao thông vận tải Sean Duffy cũng đã đăng video bước lên chiếc bán tải Ram mới, rồ động cơ V8, máy quay hướng vào ống xả.

Trong khi đó, giới chức Boston cân nhắc lắp camera đo tiếng ồn để xử lý phương tiện vượt mức quy định. Công nghệ này đã được dùng tại New York và Rhode Island, những thành trì của Đảng Dân chủ.

Bất đồng còn lan sang cách phân chia đường phố và ngân sách. Bộ Giao thông vận tải ngăn chặn các làn dành riêng cho xe buýt, thu hồi kinh phí dự án ưu tiên người đi bộ. Tổng thống Donald Trump dẫn đầu chiến dịch nhằm vào xe điện, chấm dứt tín dụng thuế cho người mua và đảo ngược tiêu chuẩn hiệu suất nhiên liệu thời chính quyền Tổng thống Joe Biden.

Washington từng có cách ứng xử khác vào thời kỳ trước đây. Vào năm 1965, sau khi cuốn “Unsafe at Any Speed" (Không an toàn ở bất kỳ tốc độ nào) của tác giả Ralph Nader được xuất bản phê phán thiết kế ô tô nguy hiểm, Quốc hội gần như nhất trí thông qua Đạo luật An toàn xe cơ giới và giao thông quốc gia. Năm 1970, dưới thời Tổng thống Richard Nixon, dự luật hỗ trợ giao thông công cộng được thông qua với 84 phiếu thuận, 4 phiếu chống tại Thượng viện; 327 phiếu thuận, 16 phiếu chống tại Hạ viện. Bảo đảm việc đi lại khi ấy có thể đưa hai đảng về cùng một phía.

Theo nhà sử học Peter Norton thuộc Đại học Virginia, chia rẽ về vấn đề giao thông đã bắt đầu nhen nhóm từ thập niên 1980, khi nhiều thành viên Cộng hòa coi giao thông công cộng gắn với người thu nhập thấp, các nhóm thiểu số và những chương trình “xã hội vĩ đại” mà Tổng thống Ronald Reagan muốn xóa bỏ.

Tuy nhiên, năm 2008, chính quyền Tổng thống George W.Bush vẫn đề nghị cấp hàng trăm triệu USD để khuyến khích New York thu phí chống ùn tắc, tăng nguồn vốn cho giao thông công cộng. Đến năm 2025, khi chính sách được triển khai, chính quyền Tổng thống Donald Trump lại tuyên bố sẽ hủy bỏ, cho rằng người lái xe phải chịu gánh nặng bất công. Một giải pháp từng được khuyến khích nay trở thành mục tiêu công kích.

Xe tự hành cũng được đưa vào cuộc tranh luận này. Bộ trưởng Duffy ca ngợi công nghệ xe tự hành sẽ mở ra “Kỷ nguyên vàng của ngành giao thông”. Texas và Florida, các bang do Đảng Cộng hòa nắm quyền, nhanh chóng tạo điều kiện để phát triển lĩnh vực này. Ngược lại, doanh nghiệp taxi tự hành gặp khó khăn khi thuyết phục giới chức tại Portland, Washington, D.C., New York và Massachusetts.

Sự chia rẽ giữa phe Cộng hòa và phe Dân chủ về vấn đề xe tự hành xuất phát từ nhiều nguyên nhân. So với Đảng Dân chủ, Đảng Cộng hòa tỏ ra hào hứng hơn với trí tuệ nhân tạo (AI)-công nghệ cốt lõi tạo nên xe tự hành. Tuy nhiên, công nghệ tự hành cũng mang lại rủi ro lớn về sinh kế cho các tài xế chuyên nghiệp, bao gồm cả những thành viên thuộc các công đoàn vốn là nền tảng sức mạnh của Đảng Dân chủ. Cùng với đó là nguy cơ gia tăng ùn tắc, giảm lượng người đi phương tiện công cộng hay lấn làn xe đạp, chủ yếu đè nặng lên đô thị.

Sự phân hóa cử tri theo khu vực sinh sống này phần lớn lý giải tại sao vấn đề giao thông lại trở nên gây chia rẽ sâu sắc đến vậy. Năm 1976, tỷ lệ ủng hộ hai ứng cử viên Gerald Ford và Jimmy Carter ở nông thôn, thành thị tương đương nhau. Năm 2024, ông Donald Trump thắng tại nông thôn với cách biệt 40 điểm phần trăm, còn bà Kamala Harris dẫn trước 32 điểm tại các thành phố. Cư dân đô thị cần nhiều lựa chọn đi lại, trong khi nhiều người bảo thủ ở vùng thưa dân chỉ có lựa chọn khả thi là ô tô cá nhân.

Ngoài ra, sự xuất hiện của các cuộc tranh luận về giao thông hiện nay thường bộc lộ những quan niệm khác biệt, thậm chí đối lập, về sự tự do. Với xu hướng sử dụng dòng xe SUV, bán tải ngày càng lớn, phe Dân chủ lo quyền đi lại an toàn của người đi bộ bị thu hẹp, trong khi phe Cộng hòa lại coi hạn chế kích thước xe là xâm phạm quyền lựa chọn.

Bộ trưởng Duffy còn phản đối việc sử dụng camera giám sát tốc độ, dù nghiên cứu của chính Bộ Giao thông vận tải đánh giá biện pháp này có thể cứu người. Nhưng đường sá được xây dựng bằng nguồn lực công và phải có sự chia sẻ với người khác.

Bởi vậy, dù giao thông đang là một trong những lĩnh vực để phe Cộng hòa và phe Dân chủ tranh thủ sự ủng hộ của cử tri, nhưng đối với cả hai, để hài hòa và cân bằng lợi ích cho tất cả mọi người là điều không hề dễ dàng.