Cuộc chiến ở Trung Đông đang gây áp lực lên nền kinh tế toàn cầu

Tăng trưởng chậm hơn, lạm phát cao hơn

Trước khi Mỹ và Israel tiến hành tấn công Iran ngày 28-2, IMF đã điều chỉnh đáng kể các dự báo của mình. "Trước chiến tranh, chúng tôi đã chuẩn bị nâng dự báo tăng trưởng của mình”, nhà kinh tế trưởng của IMF, Pierre-Olivier Gourinchas, cho biết. Nhưng thay vào đó, các dự báo đã bị hạ thấp.

“Các dự báo cơ bản của chúng tôi dựa trên giả định về một cuộc xung đột tương đối ngắn với sự gián đoạn tạm thời đối với thị trường năng lượng, dự kiến sẽ kết thúc vào năm tới”, ông Gourinchas giải thích. Trong điều kiện này, tăng trưởng toàn cầu có khả năng bị giới hạn ở mức 3,1%, so với mức 3,3% mà IMF dự kiến vào tháng Giêng.

Trong trường hợp chiến tranh kéo dài, kịch bản xấu nhất mà IMF dự đoán sẽ dẫn đến tăng trưởng 2%, một con số thấp và hiếm gặp trên phạm vi toàn cầu.

Theo nhà kinh tế trưởng của IMF Pierre-Olivier Gourinchas, xung đột tại Trung Đông đã gây thiệt hại đối với nền kinh tế toàn cầu. Ảnh: Anadolu

Mặc dù cú sốc năng lượng là lớn nhất trong lịch sử, nhưng tác động của nó đến nền kinh tế vẫn ít nghiêm trọng hơn so với cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970, chủ yếu là vì nền kinh tế ngày nay ít phụ thuộc vào dầu mỏ hơn so với thời điểm đó.

Nhà kinh tế trưởng Gourinchas giải thích: "Có nhiều nguồn năng lượng khác, và nền kinh tế toàn cầu đã trở nên hiệu quả hơn trong việc đáp ứng nhu cầu năng lượng để tạo ra của cải. Điều này giải thích khả năng phục hồi của nền kinh tế trước cuộc khủng hoảng hiện nay”.

Trước tình trạng giá dầu tăng vọt, IMF cũng đã nâng dự báo lạm phát, vốn trước đó đã được điều chỉnh giảm. Hiện tại, IMF dự kiến giá cả sẽ tăng trung bình 4,4% trên toàn thế giới, cao hơn 0,6 điểm phần trăm so với dự báo hồi tháng Giêng.

Cũng theo IMF, tác động của cuộc xung đột, cả về mặt tăng trưởng bị mất đi và giá cả tăng cao, phân bố không đồng đều trên toàn thế giới.

Về tăng trưởng, khu vực Trung Đông, Bắc Phi và Trung Á chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ chiến tranh, với tốc độ tăng trưởng giảm một nửa. Saudi Arabia, nền kinh tế lớn nhất khu vực, đã điều chỉnh tăng trưởng xuống còn 3,1% trong năm nay, thấp hơn 1,4 điểm phần trăm so với ước tính trước đó. 

Ngược lại, tác động sẽ ở mức tối thiểu, hoặc thậm chí không đáng kể, đối với các quốc gia đang phát triển chính. Với Trung Quốc chỉ mất 0,1 điểm phần trăm tăng trưởng trong năm nay, xuống còn 4,4%, trong khi Ấn Độ chứng kiến tăng trưởng được điều chỉnh tăng 0,1 điểm phần trăm, lên 6,5%, và Brazil tăng 0,3 điểm phần trăm, lên 1,9%.

“Một quốc gia tiềm năng khác cũng sẽ hưởng lợi là Nga, với dự báo tăng trưởng kinh tế sẽ tăng lên 1,1% trong năm nay, so với mức 0,8% trong ước tính trước đó vào tháng Giêng. Đối với Moscow, việc giá dầu tăng là tin tốt về doanh thu xuất khẩu. Đây là một trong những lý do chính khiến chúng tôi điều chỉnh dự báo tăng trưởng của Nga theo hướng tích cực hơn", nhà kinh tế học này nhấn mạnh.

Một khu chợ ở Sadr City, gần Baghdad (Iraq). Ảnh: Liberation

Trong số các nền kinh tế phát triển, ngoại trừ tác động tối thiểu đến Mỹ, Nhật Bản và Canada dường như đang vượt qua cơn bão tốt hơn so với châu Âu. Anh là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong số các nền kinh tế phát triển, với mức điều chỉnh giảm 0,5 điểm phần trăm so với ước tính hồi tháng Giêng, và tăng trưởng hiện được dự báo ở mức 0,8%.

Khu vực đồng euro, với mức tăng trưởng được điều chỉnh giảm 0,2 điểm phần trăm, xuống còn 1,1%, nhưng tác động sẽ khác nhau giữa các quốc gia. Pháp ít bị ảnh hưởng hơn so với các nước láng giềng Italy và Đức, với mức giảm 0,1 điểm phần trăm trong dự báo tăng trưởng, xuống còn 0,9%.

3 kịch bản xấu nhất về tăng trưởng toàn cầu

Trong báo cáo dự báo tăng trưởng toàn cầu, IMF không loại trừ khả năng xảy ra suy thoái kinh tế trên diện rộng nếu xung đột kéo dài. Tuy nhiên, đây không phải là kịch bản khả thi nhất ở thời điểm hiện tại.

Việc đóng cửa eo biển Hormuz và những thiệt hại nghiêm trọng gây ra cho các cơ sở hạ tầng trong khu vực thiết yếu đối với nguồn cung hydrocarbon toàn cầu làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nếu xung đột tiếp diễn.

Trong bối cảnh đầy biến động này, IMF đã xây dựng ba kịch bản khả thi cho những tháng tới.

Trong kịch bản đầu tiên, IMF dự đoán, tăng trưởng toàn cầu sẽ chỉ đạt 3,1% vào năm 2026 so với mức 3,4% vào năm 2025. Tuy nhiên, dự báo này giả định một cuộc xung đột ngắn hạn và mức tăng vừa phải (19%) của giá cả hàng hóa năng lượng vào năm 2026. Trong kịch bản này, lạm phát tổng thể sẽ đạt đỉnh nhẹ (4,4%) do giá năng lượng và thực phẩm tăng cao. Do đó, hiện tượng giảm phát được quan sát thấy trong những năm gần đây tạm thời bị đặt dấu hỏi.

Trong kịch bản thứ hai, kém thuận lợi hơn, nếu chiến tranh kéo dài hơn dự kiến, IMF giả định giá dầu tăng 80%, với giá trung bình khoảng 100 USD/thùng vào năm 2026 và sau đó là 75 USD/thùng vào năm 2027. Giá xăng sẽ cao hơn 160% so với mức dự kiến vào đầu năm ở châu Âu và châu Á trong quý II-2026. Theo kịch bản này, tăng trưởng toàn cầu sẽ giảm 0,8 điểm phần trăm xuống chỉ còn 2,5% trong năm nay. Trong khi đó, lạm phát sẽ tăng vọt lên 5,4%. Điều này chắc chắn sẽ dẫn đến việc các ngân hàng trung ương phải tăng lãi suất chủ chốt.

Trong kịch bản thứ ba, tồi tệ nhất, chiến tranh tiếp diễn và giá dầu tăng vọt lên mức trung bình 110 USD/thùng trong năm nay và sau đó là 125 USD/thùng vào năm 2027. Giá xăng dầu ở châu Âu và châu Á tăng 200% trong cùng kỳ, và giá các mặt hàng thực phẩm thiết yếu tăng 5% vào năm 2026 và 10% vào năm 2027. Trong kịch bản như vậy, hậu quả đối với tăng trưởng toàn cầu sẽ rất đáng kể và kéo dài, IMF cảnh báo. Tăng trưởng GDP sẽ giảm xuống chỉ còn 2,2% trong trường hợp này. Điều này có nghĩa là nguy cơ suy thoái toàn cầu, mà IMF định nghĩa là tốc độ tăng trưởng dưới 2%. Kịch bản này đã từng xảy ra 4 lần kể từ năm 1980.

Trong khi đó, lạm phát được dự báo sẽ đạt đỉnh 5,8% trong năm nay và sau đó là 6,1% vào năm sau. Một lần nữa, các ngân hàng trung ương có khả năng sẽ theo đuổi chính sách tiền tệ thắt chặt hơn nữa bằng cách tăng lãi suất để kiềm chế áp lực lạm phát này thay vì ổn định sản xuất và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.